8. Өндірістік резервтерді анықтау кәсіпорын қызметінің нәтижесіне қаншалықты маңызды?

Өндірістік резервтер - өндіріс тиімділігінің өсуі, өнім көлемінің артуы мен ресурстарды дұрыс пайдалану есебінен олардың сапасының жақсаруының ішкіөндірістік мүмкіндіктері. Резервтер шикізаттық, еңбек уақытының, энергетикалық, құралдар мен өндірістік қуаттылықты пайдалану резерві болып жіктеледі. Өндірістік резервтерді өндірісте, өндіріс процесінде ақаулармен, бектілген технологиялық режимдермен, технологиялық тәртіптің бұзылуымен байланысты пайда болып, өндірістік резервтің бір бөлігін құрайтын жоғалтулардан ажырата білу керек. Резервтерді талдау мен анықтауда алдын ала талданатын деңгей мен салыстыру базасын нақытыландыру жүргізіледі. Резервтерді анықтау мақсатында келесі топтастыру ерекше мәнге ие: объектісі б/ша, деңгй және масштабы бойынша, жұмылдырылу уақыты, өткізу әдісі бойынша. Объектісі бойынша резевртерді өндіріс материалды-заттық элементі және нақты еңбегі деп бөлінді. Объектісі бойынша топтастыру кез келген іс-шараның әсерін бақылауға мүмкіндік береді. Қандай да болмасын өндірістегі өзгерістер өндірістік процестің алғашқы элементтерінің шығындарында көрінеді: нақты еңбек, еңбек пәні, еңбек құралы. Сондықтан резервтерді талдау ресрустардың кешенде пайдалануын сипаттайтын еңбек өнімділігі, материалсыйымдылық, қор қайтарымыдылығы, өзіндік құны және рентабельділік пен кәсіпорын қызметінің нәтижесі көрсеткіштері - өндіріс көлемі мен өткізу көлемі, пайданы оқудан басталады. Дңгейі мен масштабы бойынша резервтерді халықшаруашылық, салалық және ішкіөндірістік деп бөлеміз. Талдамалық жұмыс үшін резервтерді жұмылдырылу уақыты бойынша топтастыру өте маңызды. Осымен бай/ты оперативті резервтерді бөліп қарастыруға болады. Бұл резервтің бөлігі кейбір өндірістегі өзегрістерсіз жүргізіле береді. Перспективті резевртер өндірістік аппараттың қайта құрылуын, көбінесе барлық бөлімдердің пропорционалдығын және жаңа техника, механизациялау деңгейінің өсуі мен бөлімшелердегі өндірістік автоматтандырылуының өсуі есебінен өндірістік резервтердің толық пайдалануын қамтамасыз етеді. Өткізу әдісі бойынша техникалық, ұйымдастырушылық, экономикалық және әлеуметтік резервтерді топтастырады. Техникалық резервке техниканы жетілдіру есебінен технологияландырудың артуы, материалсыйымдылықтың пен дайын өнімнің еңбек сыйымдылығының төмендеуі жатады. өндірістің әлеуметтік резервіне кадрлардың тұрақты мамандануы деңгейі, негізгі жұмыскерлердің үлесінің өсуі есебінен жұмыскерлер құрамының жақсаруы жатады. Осы резерв түрлерінің барлығы кәсіпорын қызметінің нәтижемін, оның ағымдағы жағдайының қаншалықты дұрыс екендігін анықтайтындықтан өте маңызды.

9. Ассортименті мен шығару құрылымы, өнімнің сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін талдаудың негізгі бағыттарын атаңыз

Өнімнің құрылымын және ассортиментін талдау.

      Шаруашылық жүргізу қызметінің қорытындысы өндіріс және өткізілетін өнім структурасы мен ассортиментіне үлкен әсер көрсетеді.

Өнімнің (қызметі) ассортиментті уақтылы жаңаруы оның бәсеке қабілеттілігі мен кәсіпорынның маңызды іскерлік белсенді индикаторлары нарықтағы конъюктурасын есепке алуымен өзгеріледі.

Кәсіпорын өнімнің шығару құрылымы мен ассортиментін қалыптастырған кезде, бір жағынан берілген түріне сұраныс, ал екінші – көбінесе тиімділік, еңбектілік, шикізаттық, техникалық, технологиялық және басқа ресурстарды, оның өкімінде болуы.

Ассортиментті қалыптастыру жүйесі өзіне қосады:

-         сатып алушылардың ағымдық және келешектік қажеттіліктерін анықтау;

-         өнімнің шығарылуының жоспарлауына және шығарылуына бәсеке    қабілеттілігінің кезеңін бағалау;

-         нарықтағы өмірлік циклінің бұйымының зерттелуі, жаналықты енгізу шараларын уақтылы қабылдауы, әр түрлі өнімнің болуынан және өндірістік программаларының моральдық ескірілуінен алуы және бұйымның экономикалық тиімсіздігі;

-         өнімнің ассортиментінің өзгеруі экономикалық тиімділікті және тәуелділік дәрежені бағалау.

Кәсіпорындардағы құрылымның өнделуі белсенділенген сайын, берілген коэффиценттің деңгейі жоғарырақ. Нарықтың конъюктурасы өзгеруіне әкімшілігі белсенді көңіл бөлуіне куәләнады, дер уақытында өнімнің ассортиментін жақсартылуында.

Өнімнің сапасын талдау.

      Кәсіпорын өнеркәсібінің қызметінің маңызды көрсеткіштері өнім сапасы болып табылады. Оның жоғарлауы – бәсекелік күрестің бір формасы, нарықта позицияны ұстау және жаулау. Өнімнің сапалық деңгейін жоғарлауының себебі өнімге деген сұраныстың өсуі және пайда  қосындысының көбеюі тек қана сату көлемінің есебі емес және басқа да бағалардан жоғарлауы.

Қорытындылау көрсеткіштер барлық шығарылған өнімдердің сапасын мінездеді оның түрлері және белгілеуіне тәуелсіз.

а)   шығарылатын барлық жаңа өнімнің салмағы;

б)   жоғары дәрежедегі сапалы өнімнің салмағы;

в)   өнімнің орташа өлшемдік баллы;

г)   сұрыптылықтың орташа коэффиценттігі (шығарылған өнімнің бағасының арақатынасы) оның бірінші сортының бағасы бойынша.

д)   аттестацияланған салмағы және аттестатталмаған өнімдер;

е)   сертифицияланған өнімнің салмағы;

ж)  әлемдік стандартқа сәйкес өнімнің салмағы;

з)   Экспорттағы өнімнің салмағы, сондай-ақ жоғары дамылған өндірістегі елдер.

Жекелік көрсеткіштердің өнімнің сапасы оның бір құрамына сипатталады.

а)  пайдалығы ( сүттің қоюлығы, көмірдің жанатыны, кендегі темірдің құрамы, пайдаланылатын азықтығы, белоктың құрамы);

б)   сенімділігі (ұзақ мүлдемдігі, жұмысқа кідіртпесіздік);

в)   технологиялықтың ( еңбек сыйымдылығы, қуаттық сыйымдылығы);

г)   Өнімнің эстетикалығы.

Жанама көрсеткіштер – сапасыз өнімге төлейтін айыппұл, мөлшері және бұзылған өнімнің салмағы, кінәрап талап түскен өнімнің салмағы (ұсыныстағы ) сатып алушылардан, бүлінгеннен жоғалған және басқалары.

Нәтиженің бірінші мақсаты: санаулы көрсеткіштердің динамикасымен танысу, олардың деңгейі бойынша жоспардың орындалуы, олардың өзгеру себептері және өнімнің дәрежесі жеткен жетістіктердің сапасы бойынша өндірістің жұмысына баға беру.

Егер өндірісте өнімді сортпен шығарса және сорттау құрамы өзгертілген болса, онда ең алдымен есептеп алу керек, орташа өлшенгеннің бағасы өзгертілгенін, және орташа өлшенген, өзіндік бірлігі өнімнің, шығарылатын өнімнің сорттық құрамына алгоритмде көрсетілгендейболып табылады. Таратылуына байланысты, түсімі және қосымшасы бойынша болады.

Өнімнің бәсеке қабілеттілігін талдау

     Бәсеке қабілеттіліктің өнімнің мінездемесін бәсеке тауарынан оның айырмашылығы дәреже бойынша бәсекелік қоғамның қажеттілігіне байланысты, оның қанағаттанарлығына байланысты ұсталымдар болып табылады.

Базардың талабы және сатып алушының қажеттілігінің зерттелуі  бәсеке қабілеттілігінің өнімінің бағалауына негізделеді. Тауар сатып алушының қажеттілігіне қанағаттанарлықтай болса, оның параметріне анықтауға сәйкес болуы:

-         техникалық (тауар құрамы, оның аймағының қолдануы және белгіленуі)

-         эстетикалық (тауардың ішкі түрі)

-         эргоникалық (адам ағзасындағы тауардың құрамына сәйкес)

-         нормативтік (нормаға және стандартқа тауардың сәйкестігі)

-         экономикалық (тауардың бағасының деңгейі, жүйеге күтім жасау, құралдардың мөлшері, тұтынушылардың берілген қажеттілігіне қанағаттануы)

Бәсеке қабілеттілігінің әдістері зерттеледі. Осы мақсатпен оныңбірліктігі, топтық және интегральды өнімнің бәсеке қабілеттілігінің көрсеткіштері.

     Бірлік көрстекіштері  (g) техникалық және экономикалық параметрі (Р) деңгейдің проценттік қатынасы көрінеді, бәсеке-азықтың (Р100) ұзындығы бойынша 100 ℅ қабылдауы.

     Топтық көрсеткіштер  (G)  бірлік көрсеткіштерді  (gі) қосындысы бір қатарлық топтық параметрлердің (техникалық, экономикалық, эстетикалық) салмақты коэффиценттің (аі) көмегімен, эксперттік жолмен анықталады.

G ═ Σ  аі * gі

     Интегралды көрсеткіш (І) техникалық параметр бойынша топтық көрсеткіштері қарым-қатынас ұсынады, топтық көрсеткіштердің (Gт)  экономикалық параметрлері бойынша (G3);

І ═ Gт / G3.

     Егер І < 1 талдау жасалған бұйым үлгіге беріледі, ал егер І > 1 өзінің параметрі бойынша бұйым бәсекесі немесе бұйым үлгіден асып түседі.