4.Нормативтік моделдеу

Нормативтік модельдер конструтивтік мәселерді шеше отырып, іс-әрекеттердің мақсатын ж/е сол мақсатқа жетуге көзделген шаралар тәртібін, алгоритмін көрсетеді. Нормативтік модельдерде әдетте модель сөзінің орнына жоба, жоспар сөздері қолданылады.

Көптеген тәжірбиеде қолданылатын модельдерді келесі критерийлар бойынша жіктейміз:

1. Модельдеу тәсілі бойынша

2. Үлгіленген жүйе сипаты бойынша

Модельдеу тәсілі бойынша:

1. Аналитикалық –бұл жерде модельдеу объектісінің қылығы функционалдық тәуелділік пен логикалық шарттар түрінде көрсетіледі.

2. Иммитациялық –бұл жерде нақты процестер компьютерлік алгоритмдер арқылы көрсетіледі.

Ценность модели состоит в том, что она побуждает менеджеров к рациональным решениям. Распространенность нормативных моделей во многом связана с появлением различных количественных методов принятия решений с помощью компьютерной техники. Количественные методы включают построение дерева решений, платежные матрицы, анализ точек безубыточности, линейное программирование, прогнозирование и модели операционной деятельности. Развитию нормативной модели способствуют и корпоративные информационные системы. Нормативная модель наиболее адекватна запрограммированным решениям, ситуациям уверенности или риска, когда имеется доступ ко всей необходимой информации, что позволяет рассчитать вероятности исходов.

-нормативтік модель!(кәсіпорын қызметінің нақты нәтижелерін күтілетін нәтижелерінен және нормативтік көрсеткіштерімен салыстыуға мүмкіндік береді,Көбінесе кәсіпорынның ішкі қаржылық талдауында қолд.)

Мысалы: машиналар немесе құрылыс жобалары, заңнамалар, ұйымның ережелері, бизнес жоспарлар, басқарушылық шешімдер.

5.Статикалық және динамикалық модельдер

Уақыт факторы бойынша:

Статикалық модель – бұл уақыт факторының әсерінсіз функционалдық байланысты көрсететін теориялық құрылым. Осы модель көбінесе нарықтық тепе-теңдікті зерттегенде қолданылады. Нарықтық тепе-теңдік өзгеруі мүмкін, бұл сұраныс пен ұсыныс сызықтарының тепе-теңдікке әсер ететін сыртқы факторлардың өзгерісінен болады. Нарықтық тепе-теңдіктің өзгеру заңдылығын және оның зардаптарын анықтау үшін салыстырмалы статика әдісі қолданылады. Және бұл екі немесе одан да көп тепе-теңдік жағдайларын салыстыруға мүмкіндік береді, бірақ бір нүктеден екінші нүктеге қалай өтетінін зерттей алмаймыз. Бұл модель график арқылы салыстыру кезінде өте тиімді. Әртүрлі тепе- теңдік түрлерін салыстыру:

экономикалық параметрлердің нарықтық тепе-теңдікке әсерін анықтауға;нарықтық тепе-теңдіктің зардаптарын түсіндіруге;нарықтың болашақтағы жағдайын болжауға;

экономикалық реттеудің құрал- жабдықтарын пайдаланудың әсерін анықтауға мүмкіндік береді.

Салыстырмалы статикалық модельді қолдану әдісі сұраныс пен ұсыныс қисығына бағалық емес параметрлердің әсерін зерттеуге негізделген. Жаңа нарықтық тепе-теңдікке өту, нарыққа қатысушылардың өзгерген жағдайға үйрену процессі болып табылады. Сондықтан да нарыққа қатысушылардың өзгерістерге байланысты мінез-құлықтары олардың бейімделген мүмкіндіктерінен және уақыт факторларынан білінеді. Бұл уақыт факторын тіпті статикалық модельде қолдануға алып келеді. Нарыққа қатысушылардың мінез- құлқы өзгерістерге әсер ету шапшаңдығынан білінетіндіктен, уақыт айналымдарын қысқауақыттық, бір мезеттік, ұзақуақыттық және өте ұзақ уақыттық деп бөлуге болады

Мысалы: схема, график, диаграмма. Нақты бір уақытындағы объект құрылымын көрсетеді.

2.Динамикалық – жүйедегі өзгерістердің уақыт өте дамуын көрсетуге мүмкіндік береді.

Динамикалық модель жүйені және оны құраушы бөлшектердің әрекеті туралы ақпаратты береді. Әрекетті сипаттау үшін формулалар, схемалар немесе компьютерлік программа түріндегі жазбалар қолданылады. Олар арқылы жүйенің және оның объектілерінің параметрлерін анықтауға болады. Динамикалық модельдердің мысалдары: Күн жүйесінің қимылдарын сипаттайтын аспан механикасының формулалары, тәулік ішіндегі бөлмедегі температураның ауытқуын көрсететін формула, жанартаудың атқылауын көрсететін видеолар.

Модельдеудің мақсатына байланысты бір жүйе үшін динамикалықпен қатар статикалық модельдер құрастырылуы мүмкін. Стационарлық модельдер үшін көбіне тұрақтылық пен тұрақсыздық секілді ұғымдар қолданылады. Тұрақтылық кейбір уақыт ішінде өзгермейтін физикалық шамаларды сипаттау үшін қолданылады. Мысалы: сұйықтықтың тұрақты жылдамдықтағы ағысы және уақыттан тәуелсіз тек күші ғана координаталардан тәуелді механикалық жүйелер жатады. Ал тұрақсыздық көбіне салыстырмалы шамалардан тұратын жүйелерден тұрады. Динамикалық модельдерді құру статикалық модельдерге қарағанда қиын, сондықтан егер жүйенің құрамы сирек немесе жай өзгеретін болса, онда статикалық модель құрған дұрыс болып табылады және керек болса оған өзгертулер енгізуге болады.