86. Негізгі цехтың атқаратын қызметі.

Цех– бұл зауыт бөлімшелерінің негізгі өндірісі.Әрбір цехтар өздерінің мамандануына сәйкес, өндіріс үчаскісіне тиісті белгілі бөлімінде жұмысын орындап, арнаулы бұйымын шығарады.

Кәсіпорын цехтары, әсіресе ірі кәсіпорында цехтар, өзінше бөлінеді: негізгі көмекші, қызмет көрсетуші, және жанама цехтар болып .

Негізгі цехта – бұл цехта сапа жағынан өзгеруі немесе еңбек заттарын өңделіп, дайындалып біткен өндірілініп топтастырылған үрдесі.

Көмекші цех тікелей өнім өндіруге қатыспайтын, ол тек, негізгі цехтың жұмысына жағдай туғызатын цехты айтамыз,- мысалы, жөндеу, аспап әлектр цехтары жатады.

Әрбір өндіріс жағдайында жұмыстың тиімділігіне жетуге, кәсіпорынның өндіріс құрылымының түрлерін таңдау орынды. Негізгі цехтардың мамандануы өндіріс құрылым түрлері нің бес түрі кең таралған:

11. Толық технологиалық циклде істеитін зауыт – мұнда барлық цехтардың жиынтығының болуы – дайындайтын, өңдейтін және жинақтайтын;

12. Жинақтаитын зауыд түрі,- мұнда бүйымды шығаруды басқа маманданған кәсіпорын өндірген бөлшектер, тораптар мен агрегаттар ды жинақтау .

13. Механикалық жинақтау түріндегі зауыт мұнда басқа кәсіпорындардың дайындаған бұйымдары арқылы машина бөлшектерін жинақтау.

14. Маманданған зауыт, тек қана өндірісте дайындаумен айналысатын, мыс, металды құю, металды шыңдау т.б .

15. Жекелеген бұйымдарды даярлайтын маманданған заыу, мыс, тіреу, тиісті дөңгелек, подшивниктер, т.б қосалқы бөлшектер жасауға маманданған.

86. Ірі кәсіпорындағы құрылым бірлігі.

Кәсіпорынның өндіріс құрылымы дегеніміз - кәсіпорында құрам және өзара байланыстағы өндіріске кіретін бөлімшелерін айтамыз . Кәсіпорында өндіріс үрдесін іске асыруда негізгі, көмекші цехтар және қызмет көрсететін шаруашылықтардан тұрады.

Кәсіпорында өндіріс бөлімшелері бөлініп, өзінше цехка, бөлімшелерге, қызмет етуге өздерінің орналасу принципіне қарай, өзара байланыс жасай, кәсіпорын өндірісінің құрылымын құрайды. Мұнда, кәсіпорын өндіріс құрылымында ішкі зауыт, жеке цехтар, бөлімшелер т.б еңбек бөлісінде, мамандануды анықтайды.

Әрбір ірі кәсіпорындарда бөлінген өзінше цехка, қызмет көрсету, шаруашылыққа және төмеңгі бөлімшелер ретіне қарай учаскіге, бөлімшелерге, жұмысшы орнына жіктеледі.

Жұмысшы орны – бұл зауыттағы бастапқы өндіріс құрылымының буыны.

Цех– бұл зауыт бөлімшелерінің негізгі өндірісі.Әрбір цехтар өздерінің мамандануына сәйкес, өндіріс үчаскісіне тиісті белгілі бөлімінде жұмысын орындап, арнаулы бұйымын шығарады.

Кәсіпорын цехтары, әсіресе ірі кәсіпорында цехтар, өзінше бөлінеді: негізгі көмекші, қызмет көрсетуші, және жанама цехтар болып .

Негізгі цехта – бұл цехта сапа жағынан өзгеруі немесе еңбек заттарын өңделіп, дайындалып біткен өндірілініп топтастырылған үрдесі.

Көмекші цех тікелей өнім өндіруге қатыспайтын, ол тек, негізгі цехтың жұмысына жағдай туғызатын цехты айтамыз,- мысалы, жөндеу, аспап әлектр цехтары жатады.

Қызмет көрсетушілер - негізгі және қосымша, көмекші цехтардың жұмыстарын орындайтын; мысалы, қойма шаруашылығы, көлік шаруашылығы т.б.

Жанама цехтар негізгі өндіріс қалдықтарын пайдалану және өңдейтін мысалы, тауарды халықтың тұтыну цехы жатады . Кәсіпорынның өндіріс құрылымы – тұрақты емес ол өндірістің номенклатурасы, ассортименті және өндірілетін өнім саны, техниканың технологиялық және өндірісті ұйымдастыруда жаңалануына байланысты өндіріс құрылымы өзгеріп отырады.

Әрбір кәсіпорынның қызметін негізгі өнімді дайындауға бағытталған жұмыстарды орындауда бөлшектердің өзара байланысын; негізгі қосалқы және қызмет көрсетуші етіп өндіріс үрдесін бөлуге болады .

Негізгі үрдес әстілі дайындайтын, өңдейтін және құрастырушы сатыдан тұрады .

Дайындайтын сатыда – шыңдау, құю, қалыптау (қаңылтыр металдан) жұмыстарын жасаудан кейін ереже бойынша, сол кәсіпорында әрі қарай өңдеу жұмысына беріледі . Өңдейтін сатыда дайындама немесе материал өңделуге жатады, осының қорытындысында олар дайын бөлшектерге айналады. Бұл сатыда өндіріс үрдесінің механикалық, термиалық цехтарға жүргізіледі .

Құрастырушы саты - бұл үрдісте бөлшектер мен тораптар құрастырылады одан кейін дайын бұйым жинақталады.

Қосалқы үрдесте, мысалы машина жасауда: жабдықтарды жөндеу, үйлер, ғимараттар; техникалық жабдықтау, жөндеу және дайындау; өндіру және барлық энергия түрлерін беру ( электірлік , жылу, қысынған ауа).

Кейбір көмекші үрдесте үш сатыдан түруы мүмкін: дайындау, өңдеу және құрастырудан – мысалы, техникалық жабдықтауды дайындау үрдесі.

Қызмет көрсетуші үрдесте Негізгі және қосымша үрдестерге қызмет көрсететін, қызмет ететін әр түрлі көмекші үрдестерді жатқызуға болады . мысалы қойма жұмыстары, бақылау, тексеру жұмыстары т.б. кіреді.