85.Энергиялық баланс.

Есеп балансында шығыс жағын баланстағы жоспарланған энергияға керктілікте барлық өндіріс, шаруашылық- тұрмыстық және өндірістік емес кәсіпорынның жұмысына жұсалатын энергия көрсетілсе,ал кіріс жағына- бұл көздерді жабу талабын – энергияны және отынды аудан жүйесінен, кәсіпорынның өндірілген энергиясы көрсетіледі.

Кәсіпорында энергиямен қамтамасыз етудің негізгі жоспарлану формасы жылдық энергия балансы деуге болады. Мұнда, әртүрлі энергия түріне қарай тәуліктегі пайдалану графигі арқылы, күнтізбе мезгіліне (сезонға) пайдалану мөлшерін анықтау.

Энергетикалық шаруашылығын дамыту мен жаңалаудың негізгі бағытына, әсіресе машина жасау кәсіпорындарында энергиямен қамтуды орталықтандырылған жүйеге көшу, оларды ірілендіру, энергияны пайдалануды техникалық негізделген мөлшер шығыны, энергияны қолданушылардың үнемді қолдануы,энергияның екінші қайтара ресурстары, энергияның дәстүрсіз түрлерін, өндіріске тиімді жөндеуді ұйымдастыру әдістерін, ендіру және жабдықтарға техникалық қызмет ету, өндірісті автоматтандыру арқылы басқару және энергияны тұтыну жұмыстарын айтамыз.

Энергетикалық шаруашылықта технико- экономикалық көрсеткіштері төрт топқа топтастырылады:

Өндіріс және энергияны бөлу (мысалы, энергияны өндіруге меншікті отын шығыны),

Меншікті шығын және энергия қолданушылар (мысалы, машинаға 1т жылдық құйма) Энергияның өндірістегі өзіндік құны, энергиямен

86. Энергияға жұмсалатын шығын есебі.

Энергетикалық ресурстадың режим экономикасын алдын- ала керктігін энергияны мөлшерленуін энергоқолданушы белгілейді.

Мөлшер- дифференцирленген жіктеу және іріленген болып бөлінеді.

Дифференцирленген мөлшерді және агрегаттар бойынша, жеке бөлшектер және басқадай өнім өлшем бірлігіне белгіленеді:

Іріленген- бөлімшелер, цех бойынша және кәсіпорын бірлігіне немесе шартты өнім бірлігіне белгіленеді.

Іріленген мөлшер 1т дайындама жинақталған бөлшек бұйымға, құрастырылған бірлік немесе бұйымның 1000 теңге өніміне есептеледі.

Техникалық мөшерді негіздеуде есптеу операция әдісі бойынша анықталады.

Кәсіпорын бойынша энергияның жалпы шығыны (Qэн.ж) шартты түрде екі бөлімге бөлінеді- тәуелділікте (айнымалы) (Qэн.а) және тәуелсіздікте (тұрақты) (Qэн.т) өнім шығару көлеміне қарай.

Жалпы жағдайда айнымалы бөлімі негізгі технологиялық опрацияны орындауға арналған барлық энергия түлерінің шығынын құраса, ал тұрақтауға- жарық шығындары, ауа үрлеуіш (вентиляция) жетектері, жылыту, ауаны конденсациялау т.б. Айнымалы бөлігіндегі энергия шығынын уақыт негізіне жабдықау жұмыс уақытын іріленген жағдайға немесе тіпті анықтау- мөлшер жиынтығы бойынша анықталуы мүмкін. Бірінші жағдайдағы әдісте, жабдықтар жұмыс жағдайы бойынша топтастырылады пайдалану мерзіміне, қуаттылығына, жүктеу дәрежесіне қарай және басқадай факторларын ескереді.

Мысалы, жабдық топтары бойынша элетроқуаттық күш шығынына қарай Квт.сағ.

Qэн.т=Қэн.б FнRқRу/(η₁ η₂)

Мұнда: Қэн.б-жабдықтардың топтар бойынша қуттылық жиынтығымен белгіленген, Квт;

Fн- жабдықтардың қуаттылығы бойынша ескерілетін жүктеу коэффициенті;

Rу- жабдықтарды пайдаланудың бірдей еместігін ескертетін уақыт бойынша коэффициенті;

Rқ- жабдықтардың қуаттылығы бойынша ескерілетін жүктеу коэффициенті.

η₁ η₂- тиісінше двигательдің (КПД- коэффициент действия) ескеретін және желідегі ысырап коэффициенттері.

Энергияның жиынтық мөлшері бойынша:

Qэн.т=Qэн.мөл .Nө

мұнда :Qэн.мөл- әр 1000 теңгеге жиынтық мөлшер шығыны;

Nө- өнімді шығару бағдарламасы, мың тен.

Тұрақты бөлімінің шығынын, сол сызықты есептеу әдісімен, жарық беру мөлшері бойынша бөлшектерді жылыту т.б анықтауы мүмкін.