84. Кәсіпорында энергетикалық шаруашылықты ұйымдастырудың маңызы, негізгі міндеті мен функциясы.

Қазіргі жағдайдағы машина жасау өндірісі көп көлемде электр қуатын, отынды және басқадай энегоресурстарды (бу, ауа қысымы, ыстық су т.б) пайдаланады. Энергетикалық шарушылықтың міндеті; энергетикалық жабдықтарды қолдану ережесін орындау, оның техникалық қызмет етуі мен жөндеу жұмысын ұйымдастыру, энергияны үнемдеуге бағытталған шараларды сонымен бірге жетілдіру және дамыту шараларын жүргізу.Энергетикалық шаруашылықтың негізгі міндеті сенімді және үздіксіз кәсіпорынды барлық энергия түрімен белгіленген мөлшерде төменгі шығынмен қамтамасыз ету. Энергоресурстарды қолдану көлемі мен құрамы, кәсіпорынның қуаттылығына, өндірілетін өнім түріне технологиялық үрдісін, сонымен бірге кәсіпорының аудандық энергожүйелерімен қарым- қатынасына байланысты.

Өндірісте (сұраныс ) пайдаланатын электроқуат тәуелділіктің сағат бойынша, күн, апта және басқадай күнтізбе мезгілдерінде пайдалану біркелкі емес. Сондықтан, өндірісте барлық энерго түлері, тікелей кәсіпорынның пайдалану режиміне байланысты кәсіпорынның энергетикалық шаруашылығы екі бөлімге бөлінеді- жалпы зауыдтық және цехтық болып. Жалпы зауытқа – қуатты қайта құру жүйесі арқылы бірнеше арнаулы цехтарды(бөлімшелерді) бірлестіріп- электрокүш, жылу күші, газ, электромеханикалық жүйелер жатады.Цехтар құрамы өндірістің энергосиымдылығына және зауыттың сыртқы энергожүйелеріне тәуелді. Ірі және орта машина жасау кәсіпорындарында энергетикалық шаруашыылқты бас энергетик басқарады. Кішігірім кәсіпорындарда барлық энергошаруашылықты бірлестіріп бір–екі цех немесе бөлімшелердегі бас механик қызметтері басқаруы мүмкін.Цехтағы энергошаруашылық бөлімі бастапқы энергоқабылдаушы (энергияны тұтынушы- пештер, станок, көтергіш- көлік жабдықтары т.б) цехтың қайта құру қондырғылары мен ішкі цехтағы бөліну сеттерін құрайды.

Энергетикалық ресурстадың режим экономикасын алдын- ала керктігін энергияны мөлшерленуін энергоқолданушы белгілейді.Мөлшер- дифференцирленген жіктеу және іріленген болып бөлінеді.Дифференцирленген мөлшерді және агрегаттар бойынша, жеке бөлшектер және басқадай өнім өлшем бірлігіне белгіленеді:

Жалпы жағдайда айнымалы бөлімі негізгі технологиялық опрацияны орындауға арналған барлық энергия түлерінің шығынын құраса, ал тұрақтауға- жарық шығындары, ауа үрлеуіш (вентиляция) жетектері, жылыту, ауаны конденсациялау т.б. Айнымалы бөлігіндегі энергия шығынын уақыт негізіне жабдықау жұмыс уақытын іріленген жағдайға немесе тіпті анықтау- мөлшер жиынтығы бойынша анықталуы мүмкін. Бірінші жағдайдағы әдісте, жабдықтар жұмыс жағдайы бойынша топтастырылады пайдалану мерзіміне, қуаттылығына, жүктеу дәрежесіне қарай және басқадай факторларын ескереді. Мысалы, жабдық топтары бойынша элетроқуаттық күш шығынына қарай Квт.сағ.

Qэн.т=Қэн.б FнRқRу/(η₁ η₂)

Мұнда: Қэн.б-жабдықтардың топтар бойынша қуттылық жиынтығымен белгіленген, Квт;

Fн- жабдықтардың қуаттылығы бойынша ескерілетін жүктеу коэффициенті;

Rу- жабдықтарды пайдаланудың бірдей еместігін ескертетін уақыт бойынша коэффициенті;

Rқ- жабдықтардың қуаттылығы бойынша ескерілетін жүктеу коэффициенті.

η₁ η₂- тиісінше двигательдің (КПД- коэффициент действия) ескеретін және желідегі ысырап коэффициенттері.

Энергияның жиынтық мөлшері бойынша:

Qэн.т=Qэн.мөл .Nө

мұнда :Qэн.мөл- әр 1000 теңгеге жиынтық мөлшер шығыны;

Nө- өнімді шығару бағдарламасы, мың тен.

Тұрақты бөлімінің шығынын, сол сызықты есептеу әдісімен, жарық беру мөлшері бойынша бөлшектерді жылыту т.б анықтауы мүмкін.

Энергетикалық шаруашылығын дамыту мен жаңалаудың негізгі бағытына, әсіресе машина жасау кәсіпорындарында энергиямен қамтуды орталықтандырылған жүйеге көшу, оларды ірілендіру, энергияны пайдалануды техникалық негізделген мөлшер шығыны, энергияны қолданушылардың үнемді қолдануы,энергияның екінші қайтара ресурстары, энергияның дәстүрсіз түрлерін, өндіріске тиімді жөндеуді ұйымдастыру әдістерін, ендіру және жабдықтарға техникалық қызмет ету, өндірісті автоматтандыру арқылы басқару және энергияны тұтыну жұмыстарын айтамыз.