11.Разважанне як стыль маўлення

У стылістыцы традыцыйна вылучаюцца ў якасці больш буйных, чым сказ, адзінак тэксту — апісанне, апавяданне і разважанне.

Разважанне прызначана для выкладу логікі раз-віцця думкі. Яно адрозніваецца ад апісання і апавядання строгай, лагічнай паслядоўнасцю сказаў, якія характарызуюцца шматлікімі злучнікавымі сувязямі.Разважанне найбольш распаўсюджана ў навуковых тэкстах, а таксама ў публіцыстыцы. Існуюць два асноўныя метады разгортвання матэ-рыялу ў разважаннях: сінтэтычны, або індуктыўны, і ана-літычны, або дэдуктыўны. Можна ісці ад агульных пала-жэнняў да прыватных, г. зн. спачатку прывесці агульнае палажэнне, якое трэба даказаць, а потым падаць факты, доказы і ілюстрацыі, што пацвярджаюць,на думку аўтара, гэтае палажэнне (дэдукцыя); можна, наадварот, ад прыватных назіранняў і з’яў ісці да агульных, г. зн. паведаміць спачатку назіранні і факты, а потым зрабіць агульны вывад, змяшчаючы ў сабе галоўную думку, якую хацеў даказаць аўтар (індукцыя).

У большасці навуковых і публіцыстычных твораў часцей за усё сустракаюцца разважанні змешанага тыпу, у якіх аналіз перамяжаецца з сінтэзам.

У творах мастацкай літаратуры разважанне часта выступае ў форме ўнутранага маналога («патоку свядомасці» — па замежнай тэрміналогіі) і з’яўляецца яркім сродкам псіхалагічнай характарыстыкі персанажа.

Умелае выкарыстанне апісанняў, апавяданняў і разва-жанняў у тэксце, іх прапарцыянальнасць, правільнае ўзаемадзеянне і ўзаемасувязь — адна з важнейшых умоў лагічнасці, паслядоўнасці і пераканальнасці разгортвання і выкладу думкі, адзін з важнейшых паказчыкаў май-стэрства літаратара наогул.

12. Стылістычна нейтральная і кніжная лексіка

Лексіка неаднародная паводле сваёй стылістычнай афарбоўкі, выкарыстанне лексічных адзінак у працесе вуснага або пісьмовага маўлення суадносіцца са сферай камунікацыйных зносін. Лексічным сродкам з улікам стылістычнай афарбоўкі падзяляюцца на 2 разрады: стылістычна нейтральная лексіка і стылістычна афарбаваная.

Стылістычна нейтральная лексіка складае аснову любога функцыянальнага стылю; гэтыя словы выконваюць толькі намінатыўную функцыю. На фоне стыл.-нейтральнай лексікі выразна выдзяляюцца стылістычна-афарбаваныя словы, якія аб'ядноўваюцца ў 2 разрады: размоўныя і кніжныя.

Размоўныя словы абслугоўваюць найпершбытавую сферу зносінаў і вызначаюцца нязрушанасцю,незаўсёды патрабуюць захавання літ.норм вымаўлення.У межах размоўнай лексікі вылучаюць наступныя групы слоў: 1) бытавая лексіка -гэта словы, якія называюць прадметы, дзеянні, звязаныя з вопытам чалавека (талерка, лыжка); 2)уласна-размоўныя словы (ляхкавушка,газіроўка, залікоўка); 3)прастамоўныя словы, якія звычайна адмоўна характэрызуюць пэўную асобу (задавака, гультай); 4) дыялектныя словы, жаргоныя словы, грубыя і вульгарныя словы.

Кніжная лексіка ўжываецца шырока ў кніжным стылі мовы, асобліва навуковым, публіцыстычным. Гэтыя словы надаюць маўленню лагічнасць, строгасць, афіцыйнасць. Да кніжных слоў адносят наступныя групы моўных адзінак: 1) грамадска-палітычная лексіка, якая выкарыстоўваецца пераважна ў публіцыстычных тэкстах і надае выказванню пэўную экспрэсіўнасць; 2) афіцыйная лексіка - словы, якія ўжываюцца ў афіцыйных стылях мовы (заява, пратакол, папяраджэнне); 3)тэрміналагічныя словы (флексія, фанетыка); 4) паэтычныя словы, якія выкарыстоўваюцца ў мастацкіх творах, асабліва ў паэтычных радках, надаюць экспрэсіўнасць, вобразнасць (мілавіца, знічка, ветравей); 5) народна-паэтычная лексіка -- словы і спалучэнні слоў, якія выкарыстоўваюцца ў народным творчасці і вусна-паэтычных тэкстах.