Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Каски-ХХ.doc
Скачиваний:
4
Добавлен:
01.05.2025
Размер:
3.09 Mб
Скачать

Иван саревич (2)

Öлöмась кöркö пöрись гозъя. Олöмась дыр и кувны ни пондöмась лöсьöтчыны, а челядьыс абу вöлöмась.

Вот öтпыр старука пондас пöжавны тупöссез да шаньгаэз, а старик пукалö и тöждiсьö.

— Мый нö пондам керны, старука? Кин нö миянöс пондас вердны? — баитö старик.

А старука и висьталас паныт:

— А лöсйин бы тэ кöть пуись мортöс. Он тöд, поди кутас да и быдмас быдса морт и лоас миян отсалiсь, юрвердiсь.

Старик сiдз и керас.

Босьтас кыдзовöй чурка да лöсъяс учöтик кагаокöс. Сувтöтас сiйö гöбечö.

Друг кыдзовöй кагаок ловзяс и пондас минутаэзöн быдмыны.

— Видзöт, старука, кагаокным быдмö! — шуас старик.

— Эн жö баит небаснисö.

Быль, кыдзовöй кагаок быдмис не чассэзöн, а минутаэзöн.

Ашынас пондасö пыртны каганысö.

— А кытшöмö нимсö сетны? — юасьö старик.

— Иванöн шуамö.

— А кинöс пуктам вежайнас?

— Сар Иван Грознöйöс, — висьталiс старик. И пондасö каганысö шуны Иван Саревичöн.

Быдмö Иван Саревич не чассэзöн, а минутаэзöн. Быдмö и содö сылöн вын. Вот сiя бергöтлö ни бок вылiсь бок вылö ыджыт иззэз, а пудовöй иззэзöн шупкасьö, кыдз галькаэзöн. И сразу жö Иван Саревич быдтö аслыс чанёкöс, медбы пö лоис бур вöв.

Чожа мыйись сiя мунас кузнеч ордö, и кузнеч дорас сылö шляпа. Но чулалас лун-мöд, и сылö шляпаыс эта лоас учöтöв. Мунас кузнечыс дынö мöдпырся да тшöктас дорны нёльдас пуд сьöкта шляпа и нёльдас пуд сьöкта жö палича.

Эта бöрын чулалас эшö кынымкö лун. Иван Саревич лоас ыджыт ни, вына да смев. Быдмас сылöн и чань, лоас богатырлö вöв.

Вот Иван Саревич лöсьöтчö мунны гöститны аслас вежай ордö, сар Иван Грознöй ордö. Отирыс и баитöны Саревичлö:

— Вежайыт дынö мунны опасно. Туйсö век караулитö куим юра да борда змей.

Но Иван Саревич оз повзьы. Сiя крабрöй öддьöн. Перыта лöсьöтчас и мунас туйö.

Вот мунö Иван Саревич и, быль, туй вылас пантасис сылö куим юра да борда змей. Синнэзсис сылöн би чеччö. Кöр казялас Иванöс, öддьöн горöн шутньöвтас да лэбзьöмöн сибöтчас Иван дынö. Иван Саревич лыяс змейыслö ньöлöн да писькöтас сылiсь синнэсö. Пуксьöтас змейсö вöв вылö, кöрталас седло бердö и мунö одзлань.

Но вежайыс ордö, сар Иван Грознöй ордö, мунны вöлöма öддьöн ылын. Сiя олöма эта коста мöдiк му вылын, шоччисьны сэтчин мунöма. Иван Саревич локтас перво мöдiк сар дынö, кöда шусьöма сар Салтанöн. Сар Салтанлöн вöлöма ыджыт эмбур, вöлöма и öддьöн басöк ныв. Иван Саревич пырас сы ордö шоччисьны да и юалас:

— Кыдз сюрны сар Иван Грознöй дынöдз? Сiя менам вежай.

А сар Салтан баитö:

— Кыдз жö тэ татчöдз локтiн? Туйыс жö пöдана. Туй вылас век караулитчö куим юра змей, кöда некинöс татчö оз лэдз.

Иван Саревич паныт висьталас:

— А ме сылiсь синнэсö писькöтi, кутi сiйö да и вайöтi то тэ ордöдз.

Сар Салтан оз верит:

— Бöбöтчан! Змейсö эз на некин вермывлы.

— А пет öтöрас да и видзöт. Змейыс синтöм куйлö вöв вылын, домалöма седло бердас.

Сар Салтан петас öтöрö и диво сiйö кутас. Сэк жö змейсö сетасö вижлок сёйись понлö. Сыбöрын и висьталас сар Салтан:

— Иван Грознöй дынö сюрны тэ öтнат он вермы. Сы дынö туй пöдана. Перво тэ мун менам сой ордö. Сiя олö туй бокас вöрокын.

Иван Саревич сiдз и керас. Аддзас сылiсь сойсö, кöда вöлöма пöрись ни, ведьма кодь старука. Пырас сы ордö Иван Саревич да и юалас:

— Кыдз меным сюрны сар Иван Грознöй дынö? Сiя менам вежай.

Старука висьталас:

— Мун эта туй кузя. Тэныт пантасяс куим верста сувда керöс. Ме сэтчö локта и отсала тэныт.

Иван Саревич иньдöтчас туй кузяс и недыр мыйись сылö пантасяс куим верста сувда керöс. А керöс увтас пукалö ыджытся-ыджыт лягуша.

— Пуксьы ме вылö. Ме тэнö лэбта керöс вылас. А вöвтö коль татчö, — морт голосöн висьталас лягуша. Эта вöлöма старукаыс.

Иван Саревич пуксяс лягуша вылö. А лягушаыс пöльтчас да пöльтчас, сыбурна пöльтчас, што керöскöт öтсувда лоас. Саревич сразу и оськöвтас керöс вылас.

Мунö Иван эта керöс вылöт и аддзö: сы одзын мыччисис бурся-бур воронöй вöв, богатырскöй сермöта и седлоа. Неылын вöлыс дынсянь му вылас узьö кытшöмкö богатыр. Иван Саревич сибöтчас сы дынö да горöн юалас:

— Кин сэтöн узьö?

Богатыр саймас, нюжöтчас да вöлись горöтчас:

— А-а, этö тэ локтiн, менам вежапи! Дыр ов!

Сiя вöлöма ачыс Иван Грознöйыс. Чеччас и кыкöн мунасö гуляйтны керöс кузя. Мунасö, мунасö, и друг казяласö: му вылын одзаныс куйлö пустöй гроб.

— Колö меръяйтны гробсö. Эта поди ме понда ни лöсьöтöма, — висьталас Иван Грознöй, ачыс водас гроб пытшкас.

Кыдз токо сар водас гробас, гроб сэк жö пöднассяс, и гроб вевтыс лякасяс вевдöрсяняс. Сар и шуö:

— Вежапи! Вачкы мыйöнкö гроб кузяс.

Иван Саревич вачкас изöн, и гроб сэк жö асыкасяс кöртовöй асыкöн.

— Вачкы ёнжыка!

Саревич вачкас эшö ыджытжык изöн. Гроб асыкасяс мöдiк кöртовöй асыкöн.

— Эшö вачкы, вежапи!

Вежапи вачкас нёльдас пуд сьöкта паличанас. Гроб асыкасяс куимöт кöртовöй асыкöн. Сэк сар и баитö:

— Эта гробыс, тыдалö, ме понда керöма. Колас, тыдалö, кувны. Кывзы, вежапи, ме часöт кута лэдзны веж быг. Тэ сiйö эн ю. А кöр кута лэдзны чочком быг, тэ сiйö ю.

Сэк жö гробас аркмас осьта, а осьтасяняс пондас петны веж быг. Иван Саревич этö быгсö оз пешлы. Но вот веж быг дугдiс петны, а пондiс чижгыны чочком быг. Саревич сiйö юас и сразу жö кок йылас лоас сьöкытжык.

— Эшö ю мымда верман! — шыасис гробсяняс Иван Грознöй.

Саревич бöра пондас юны чочком быгсö. И киэс и коккес тöдчöмöн лоасö сьöкытжыкöсь. Вывтырас омöн содас вын.

— Пöттöдззат ю! — медбöрын горöтас Иван Грознöй. Саревич юас пöттöдззас, и коккес ни пондасö вöйны муас, сэтшöм сьöкыт лоас кок йылас, сымда содас сылöн вын.

Эта бöрын сiя мунас гроб дынсис, сибöтчас воронöй вöв дынö и лапкöтас сiйö ки долоньнас:

— Öнi, Воронко, тэ лоан менам. Кöзяиныс öнi ме.

— Кывза тэнö, кöзяин! — горöтчас Воронко.

Иван Саревич пуксяс эта вöв вылö, сибöтчас керöс дорас, и вöв оськöвтас лягуша горб вылö, а лягуша пондас чинны. Сiдз Иван и лэдзчас керöс увтö. Лэдзчас да Воронконас чеччöвтас му вылö. Видзöтö: сылöн первöй вöлыс абу ни. Кытчöкö, тыдалö, старукаыс нуöтöма.

Саревич пондас мунны туй вылöт гортланяс. Гöнитас, гöнитас Воронконас и сибалас сар Салтан дынö. Друг Иван казялас: сар вылö уськöтчöмась враггез, кытшöвтöмась сiйö öт-мöдöрсянь и мöдöны мырддьыны быдöс сарствосö, а сарсö семъянас босьтны пленö да вийны. Враггезлöн войско öксьöма öддьöн ыджыт.

Иван Саревичöс враггез перво абу мöдöмась лэдзны:

— Кин тэ сэтшöмыс? Кытчö?

Но Саревич повтöг гöнитас враггез войско коласöт и локтас Салтан сар дынö. Сар и баитö:

— Иван Саревич! Пом меным локтö, гибель! Отсав, пожалуйста. Эта понда ме тэныт джын сарствоöс сета. Да и нылöс верман босьтны ас саят.

Саревич и решитас отсавны.

Вот сiя петас Воронконас и сибöтчас враггез дынö. Враггез аддзöны: локтiс саревич öддьöн крепыт мыгöра и повтöм, тыдалö. Войско коласiсь петö медглавнöй полководеч и приказывайтö:

— Сувтö пидзöссэз вылö быдöнныт öнi жö! Сетчö! А то мийö вийлам тiянöс, öтiкöс ог кольö!

— Норовитö эшö! Кин кинöс эд вияс! — висьталас паныт Иван Саревич.

— Миянöс эз на вермывлы некин. Мийö ог полö некинлiсь и немись. Мийö полам токо Иван-богатырлiсь, кöдö кыдзовöй чуркаись керöмась, — баитöны враггез.

Иван шуас:

— А вот ме и эм кыдзовöй чуркаись Иваныс.

— Эн бöбöтчы!

— А вай пондылам тышкасьны.

— Пондылам!

И петасö Иван Саревич да враг повководеч тышкасьны. Иван лэбтыштас да лэбтыштас повководечсö, а сыбöрын кыдз брякнитас му бердас, повководеч токо ештас ойнитны, сэсся öтiк кыв оз висьтав, сэтöн сылöн лолыс и петас.

А враг войско казялас, што гелоыс неладно, чепöссяс да и пышшас öт-мöдöрö. Сымда и аддзыласö сiйö.

Сар Салтан баитö Иванлö:

— Но, Иван, öнi колö менам вештiсьны тэкöт.

— Нем оз ков меным, — висьталас Иван. — Ме öнi свободнöй и верма мунны. Колö аддзывны ай-мамöс.

И пуксяс Саревич аслас Воронко вылö да гöнитас старик-старука дынö. Локтас гортас, пырас керкуас, а старик-старукалöн и следыс абу ни. Важын ни кулöмась тшыгувъя да муын куйлöны. Гажтöм лоас Иван Саревичлö. Пуксяс лабичö, юрсö öшöтас и тöждiсьö. Жаль сылö старик-старукаöс. Век нiя ниртiсö сьöкыт удж, пессисö нуждакöт и нужда понiсь кулiсö. Пуксяс Воронко вылö да бöр иньдöтчас сар Салтан дынö.

А Салтан вылö эта коста уськöтчöмась враггез, быдöс сарствосö розоритöмась и сарсö семъянас пленö босьтöмась да сьöраныс нуöтöмась.

— Иванлö бöра горё. Но сiя оз понды тöждiсьны, а Воронконас гöнитас веськыта враггез дынö. Локтас враггез ордö, юасьö, кытöн сар Салтан и сылöн семъяыс. И Иван Саревичлö висьталасö, што Салтан пукалö тюрмаын. Иван иньдöтчас тюрмалань, но часовöйез оз пондö сiйö лэдзны. А Иванöс нем оз видз. Гöнитас часовöйез дынöт, локтас тюрма ыбöс дынö, босьтас нёльдас пуд сьöкта из да рез-паз жугдалас нёльдас пуд сьöкта жö замоккесö тюрма ыбöссэзiсь. Сар Салтан петас семъянас тюрмасис, а Иван Саревич спокойнöя нуöтас нiйö гортаныс.

Салтан и баитö Иванлö:

— Ыджыт аттьö тэныт, Иван. Кыдз токо ме тэкöт понда вештiсьны?

— Нем меным оз ков, государ! — шыасяс паныт Иван. И пуксяс вöв вылö да мунас бöр аслас деревняö, кытöн олiсö сылöн ай-мамыс.