3.2 Тақырып : Гипоталамо-гипофизарлы жүйенің ерекшеліктері.

Мақсаты : Гипоталамо-гипофизарлық жүйенің байланысы жайлы білімді қалыптастыру.

Міндеттері :

1.Гипоталамус-гипофиз жүйесінің гуморальдық реттелуіндегі организмніңбасты ерекшеліктерімен таныстыру

2. Адено- және нейрогипофиздің с гипоталамуспен байланысын оқып білу

Өткізу үлгісі: тақырып бойынша кеңес, тест тапсырмаларын орындау .

Тақырып бойынша тапсырма:

Келесі сұрақтарға жауап беру керек:

Аденогипофиз гормондарының секреция реттелуіндегі функционалдық маңызы

Нейрогипофиз гормондарының секреция реттелуіндегі функционалдық маңызы

Гипофиздің аралық бөлігінің организмдегі маңызы.

Үлестірілетін материал:

Тест сұрақтарының варианттары

ІСБ гормондарының ауытқушылығы бар науқастардың суреттерінің көшірмесі

Әдебиеттер

1. Адам физиологиясы. Сәтбаева Х.Қ., Өтепбергенов Ә.А., Нілдібаева Ж.Б. (Оқулық). - Алматы. «Білім» баспасы, 1995. 92 беттер

2. Адам физиологиясы. Сәтбаева Х.Қ., Өтепбергенов Ә.А., Нілдібаева Ж.Б. (Оқулық). - Алматы. «Дәуір» баспасы, 2005. 143 беттер

3. Қалыпты физиология: студенттерге арналған әдістемелік нұсқаулар. – Алматы, 2007. –

4. Қалыпты физиологияның лабораториялық жұмыстары. - Шымкент, 1993.

Қосымша :

1. Косицкий Г.И. «Физиология человека», М., Медицина, 1985, стр. 183-189

2. Покровский В.М., Коротько Т.Ф. «Физиология человека», М., «Медицина» 1998, -т.1- стр. 249-253

3. Методическое указание для студентов «Общая физиология», КазНМУ, 2006г. стр. 64-66, 68-69

Дополнительная:

1. Нормальная физиология. Орлов Р.С., Ноздрачев А.Д.-М. «Медиа»-2005, стр. 256-264

2. Доскин В.А. с соавт., «Морфо-функциональные константы детского организма, М., Медицина, 1997

3. Жуковский А.Д. «Детская эндокринология» М., Медицина, 1995.

4. Шмидт Р.Ф. «Физиология человека» М., «Мир», 1985, т.

Бақылау

Сұрақтар

Адено- және нейрогипофиздің с гипоталамуспен байланысы. Релизинг фактор.

Гипоталамус-гипофизарлы-адренал жүйесі.жүйкелік-гумаралдық реттелудегі маңызы

Гипоталамус-гипофиз жүйесінің организмнің күйзеліс(стрес) әсері

Тестер

Қандағы глюкоза мөлшерін арттырады:

инсулин

адреналин

паратгормон

глюкогон

глюкокортикоидтар

Қандағы қан мөлшерін азайтады:

1. глюкокортикоидтар

2. инсулин

3. глюкогон

4. тироксин

Гормонның аталуы мен оның организмдегі әсері арасындағы сәйкестікті табыңыз:

А – альдостерон Б – кортизон В – адреналин

4. қандағы глюкоза мөлшерін арттырады

5. түтікшелерде натриймен хлор қайта сіңуін арттырады, калийдің қайта сіңуін төмендетеді.

6. тікелей әсер еткенде жүректің қызметін күшейтеді, үлкен қан айналым шеңберінің тамырларын тарылтады

гипофиздің бөлігі мен онда түзілетін гормондар арасындағы сәйкестікті табыңыз:

А – алдыңғы Б – аралық В – артқы

1. АДГ, окситоцин

2. СТГ, ТТГ, ГТГ, ЛТГ, АКТГ.

3. Мелатонин

Гипофиз бөлігі мен оның гипоталамуспен байланыс түрі арасындағы сәйкестікті табыңыз

А – аденогипофиз. Б – нейрогипофиз.

3. тамырлық.

4. жүйкелік

Базофильді жасушалар бөледі:

1. АКТГ.

2. Тироеотропты гормон

3. Гонадотроптыгормон

4. Барлық тропты гормондар

5. АКТГ, ТТГ, ГТГ

Соматотропты гормон өндіріледі:

Гипофиздің алдыңғы бөлігінде

нейрогипофизде

гипофиздің ортаңғы бөлігінде

Пролактин түзіледі:

Сүт безінде .

Гипофиздің алдыңғы бөлігінде

Гипофиздің артқы бөлігінде

Гипофиздің аралық бөлігінде

Табиғаты пептидтік гормондар:

кортизон

адреналин, норадреналин, инсулин

Тақырып № 4 Қозғыш тіндер физиологиясы, ОЖЖ және ВЖЖ физиологиясы, Ішкі сөлініс бездері физиологиясынан аралық бақылау.

Мақсаты: Тақырып материалдары бойынша студенттердің білімін қорытындылау.

Оқыту міндеттері:

1. Студенттердің тәжірибелік жұмыстарды меңгергендігін тексеру

2. Студенттердің теориялық сұрақтарды меңгергендігің тексеру.

Бақылау сұрақтары:

1. Қозғыштықтың көрсеткіштері

2. Қозғыштықтың кезеңдері

3. Мембраналық потенциал

4. Әрекет потенциалы

5. Еттің жиырылу түрлері

6. Жеке жиырылу. Жинақталу (толық және толық емес)

7. Тетанус. Экспериментте тегіс және тісті тетанусты алу.

8. Еттің жиырылу механизмі

9. Еттің күші мен жұмысы

10. Жүйке талшығының құрылысы

11. Жүйке талшығы бойымен қозу өту заңдары

12. Жүйкенің қажымауы

13. Жүйке талшықтарының жіктелуі

14. Парабиоз кезеңдері (Н.Е.Введенский бойынша)

15. Жұлынның функциональдық маңызы

16. Жұлынның рефлекторлық маңызы

17. Жұлын рефлекстерінің рефлекторлық доға талдауы

18. Нейрон. Нейронның құрылысы. Нейронның түрлері

19. Түйіспелер, құрылысы, түрлері және қозу өткізу механизмі

20. Рефлекс. Рефлекстің жіктелуі

21. Рефлекторлық шеңбер туралы түсінік

22. Жүйке орталығы туралы ұғым.

23. Жүйке орталығының қозуды өткізу ерекшелігі

24. ОЖЖ үйлестіру қызметінің механизмі

25. Ортаңғы мидың функционалдық маңызы

26. Аралық ми мен ми бағанасындағы торлы құрылымның физиологиялық ролі

27. Соматикалық және симпатикалық жүйке жүйесінің морфо функционалдық ерекшеліктері

28. Холинэргиялық және адренэргиялық жүйке талшықтары

29. Парасимпатикалық және симпатикалық жүйке жүйесінің әртүрлі қызметтерге әсерінің жалпы сипаттамасы

30. Вегетативтік рефлекстер

31. Аденогипофиз гормондарының функционалдық маңызы, секрециясының реттелуі

32. Нейрогипофиз гормондары, олардың функционалдық маңызы, секрециясының реттелуі

33. Гипофиздің аралық бөлігінің гормондары, ролі, реттелуі

34. ІСБ қызметі бұзылыстары бар науқастардың суретінің көшірмесінің жиынтығы

35. Аденогипофиздің гипоталамуспен байланысы. Релизинг фактор.

36. Гипоталамо-гипофизарлы- адренал жүйесі, оның қызметінің жүйкелік-гуморалдық реттелуіндегі біртұтастық ролі.

37. Организмның стрес-реакциясына гипоталамо-гипофизарлы жүйесінің қатысуы

38. Бүйрек үсті безі милы қабатының гормондарының маңызы, адреналин секрециясының реттелуі

39. Қалқанша без гормондары, ролі, секрециясының реттелуі

40. Қалқансерік безі гормондарының функционалдық маңызы, секрециясының реттелу механизмі

41. Айырша без гормондарының функционалдық маңызы

42. Ұйқы безі гормондары, олардың физиологиялық маңызы, секрециясының реттелуі

43. Эпифиз гормондарының функционалдық маңызы, секрециясының реттелуі

44. Жыныс безі гормондарының функционалдық маңызы, секрециясының реттелуі

45. ІСБ қызметін зерттеудің негізгі әдістері

46. Гормондардың жалпы қасиеттері

47. Гормондардың жіктелуі

48. Гормондардың негізгі әсер ету типтері

49. Гормондардың әсер ету жолдары

50. Бүйрек үсті безінің қыртысты қабатының гормондары

51. Минералокортикоидтар, альдесторонның функционалдық маңызы, секрециясының реттелуі

52. Глюкокортикоидтардың физиологиялық ролі, секрециясының реттелуі

53. Бүйрек үсті безінің қыртысты қабатының жыныс гормондарының физиологиялық ролі, секрециясының реттелуі

Өткізу әдістемелері: ауызша және жазбаша сұрау, тест жүргізу.

Әдебиеттер

1. Адам физиологиясы. Сәтбаева Х.Қ., Өтепбергенов Ә.А., Нілдібаева Ж.Б. (Оқулық). - Алматы. «Білім» баспасы, 1995. 92 беттер

2. Адам физиологиясы. Сәтбаева Х.Қ., Өтепбергенов Ә.А., Нілдібаева Ж.Б. (Оқулық). - Алматы. «Дәуір» баспасы, 2005. 143 беттер

3. Қалыпты физиология: студенттерге арналған әдістемелік нұсқаулар. – Алматы, 2007. –

4. Қалыпты физиологияның лабораториялық жұмыстары. - Шымкент, 1993.

Қосымша :

1. Косицкий Г.И. «Физиология человека», М., Медицина, 1985, стр. 183-189

2. Покровский В.М., Коротько Т.Ф. «Физиология человека», М., «Медицина» 1998, -т.1- стр. 249-253

3. Методическое указание для студентов «Общая физиология», КазНМУ, 2006г. стр. 64-66, 68-69

Дополнительная:

1. Нормальная физиология. Орлов Р.С., Ноздрачев А.Д.-М. «Медиа»-2005, стр. 256-264

2. Доскин В.А. с соавт., «Морфо-функциональные константы детского организма, М., Медицина, 1997

3. Жуковский А.Д. «Детская эндокринология» М., Медицина, 1995.

4. Шмидт Р.Ф. «Физиология человека» М., «Мир», 1985, т.

БСЗБ және МБРҒН орталығының берген талаптарына сай «ҚазҰМУ студенттерінің құзіреттілік деңгейлерін бағалау ережелеріне сәйкес», практикалық сабақ бағаланады:

1. Құзіреттілік «Білімі» - ауызша және жазбаша сұрау, тест (сұрақтар мен тест тізімі төменде көрсетілген)

№ 5.1 тақырып: Лейкоциттердің функциялары. Қан топтары мен резус фактор. Гемостаз жүйесі.

Мақсаты:Қан құрамындағы лейкоциттер жайлы білімді қалыптастыру.

Оқыту міндеттері: Лейкоциттердің қызметі туралы материалды нықтау.

Оқыту үлгісі: тақырып бойынша кеңес

Тақырып бойынша тапсырма: келесі сұрақтар бойынша тақырыпқа өз бетімен дайындалу:

1. Лейкоциттің құрлысы. Лейкоциттің түрлері.

2. Лейкоциттердіңқызметі.

3. Иммунитеттуралытүсінік, оныңмеханизмі.

4. ИммундықүрдістегіТ- жәнеВ-лимфоциттердіңмаңызы.

5. Бір мкл және 1 л қандағы лейкоциттердің саны.Лейкоцитоз, лейкоцитопения, оның түрлері.

Таратылатын материал:

1. Формалық элементтердің суреттері мен кескіндері (электронды микроскоп);

2. Лейкограмма (кесте)

3. иммунитет түрлері (кесте-схема)

Әдебиеттер:

Негізгі:

1.Х.Қ. Сәтпаева., Ж.Б. Нілдібаева., А.А. Өтепбергенов. Адам физиологиясы, Алматы, Дәуір, 2005ж. 203-209 бет.

2. Физиология человека: Учебник /Под ред. В.М.Покровского, Г.Ф.Коротько. – 2-е изд., перераб и доп. – М.: Медицина, 2003. – 656 с.

Қосымша:

1. Агаджанян Н.А. Основы физиологии человека. – М.: изд-во РУДН, 2001. – 409 с.

2. Атлас по нормальной физиологии / Под ред. Н.А.Агаджаняна. - М.: Высшая школа, 1986.

3. Руководство к практическим занятиям по нормальной физиологии /Под ред. К.В.Судакова, А.В.Котова. – М., 2002.

4. Руководство к практическим занятиям по физиологии /Под ред. Г.И.Косицкого, В.А.Полянцева, А.В.Коробкова. - М.: Медицина, 1988. - С. 228-280.

5. Судаков К.В. Курс лекций. М.: Медицина, 2000. – 784 с.

Бақылау:

Тақырып бойынша тест сұрақтары:

Бір немесе бірнеше дұрыс жауаптары бар тест сұрақтары:

1. Дені сау еркектің 1 литр қанындағы эритроциттер саны:

А) 3-4 х 10 ^ 9.

В) 3-4 x 10 ^ 1 ^ 2.

С) 4-5 x 10 ^ 1 ^ 2.

D) 4-5 x 10 ^ 9.

Е) 5-6 x 10 ^ 9.

2.Эритроциттердің тіршілік кезеңі қанша күнге созылады:

А) 1-3.

В) 10-12.

С) 50-70.

D) 100-120.

Е) 150-170.

3. Гемоглобиннің әйелдер қанындағы мөлшері (г/л):

А) 60-80.

В) 90-110.

С) 120-140.

D) 150-170.

Е) 180-200.

4. Эритроциттер санын анықтауға қажетті ерітінді:

А) 3% сірке қышқылы.

В)5% цитратты натрий.

С) 1% натрий хлориді ерітіндісі.

D) 3% тұз қышқылы.

Е) 3% натрий хлориді ерітіндісі.

5. Эритроциттердің тұну жылдамдығын анықтауға қажетті ерітінді:

А) 3% сірке қышқылы.

В)3% натрий хлориді ерітіндісі.

С) 1% натрий хлориді ерітіндісі.

D) 3% тұз қышқылы.

Е) 5% цитратты натрий.

6. Эритроциттердің тұну жылдамдығын анықтауға қажетті құрал:

А) Сали гемометрі.

В) Горяев камерасы.

С)Панченков аспабы.

D)Коагулограф.

Е) Осмометр.

7. Қанның құрамындағы гемоглобин мөлшерін анықтауға қажетті құрал:

А) Сали гемометрі.

В) Вискозиметр.

С) Панченков аспабы.

D) Осмометр.

Е) Коагулограф.

1. Лейкограммадағы лимфоциттің пайыздық мөлшері

А. 0 – 1% Б. 1 – 5% В. 2 – 10% Г. 20 - 40% Д. 47 – 70%

2. Лейкограммадағы лимфоциттердің пайыздық мөлшері қандай

А. 0 – 1%

Б. 1 – 5%

В. 2 – 10%

Г. 20 - 40%

Д. 47 – 70%

4. ГЕПАРИН және ГИСТАМИН бөліп шығаратын лейкоциттер.

А. Базофилдер

Б. Метамиелоциттер

В. Сегменттә ядролы нейтрофилдер

Г. Моноциттер

Д. Лимфоциттер

5. ФИЗИОЛОГИЯЛЫҚ ЛЕЙКОЦИТОЗДЫҢ ПАЙДА БОЛУЫ

А. Тауға көтерілген кезде барометрлік қысымның төмендеуі

Б. Ұйқы кезінде

В. Ауыр бұлшық ет жұмысы кезінде

Г. Тамақ ішкеннен кейін

Д. Эмоциялық қозу кезінде (қуану, ашулану)

6. Лейкоциттер мен олардың қызметтері арасындағы сәйкестікті анықтау

А. Нейтрофилдер

Б. Лимфоциттер

1. Иммуннық реакцияға қатысады

2. 2. Гепаринмен гистаминді бөліп шығарады

3. 3. Пллергиялық реакцияға қатысып, қармап алып, гистаминнің көмегімен бұзады

4. Урокиназа ферментін бөледі

5. Фагоцитозға қатысады, бактерицидтік әсер көрсетеді

1. А – 2 4. Б – 1

2. А - 4 5. Б - 3

3. А - 5

7. Гранулоциттерге жатады:

А. нейтрофилдер

Б. макрофагтар

В. Т-лимфоциттер

Г. моноциттер

8. Тамақ ішкеннен кейін, ауыр жұмыс істегеннен кейін. жүктілік кезінде, күшті эмоциялық жағдай кезінде лейкоциттердің саны қалай өзгереді?

1. азаяды

2. өзгермейді

3. көбейеді

7. Дені сау адамның қанында барлық лейкоциттерге шаққанда моноциттің пайыздық мөлшері қандай?

1. 20 - 30%

2. 50 - 75%

3. 10 - 18%

4. 3 - 11%

8. Дені сау адамның қанында барлық лейкоциттерге шаққанда базофилдің пайыздық мөлшері қандай?

1. 3 – 5%

2. 0 – 1%

3. 10 – 12%

4. 20 - 25%

9. Дені сау адамның қанында барлық лейкоциттерге шаққанда эозинофилдің пайыздық мөлшері қандай?

1. 10 - 12%

2. 25 - 30%

3. 0,5 - 5%

4. 40 - 45%

10. Дені сау адамның қанында барлық лейкоциттерге шаққанда лимфоциттердің пайыздық мөлшері қандай?

1. 0,5 - 1%

2. 60 - 70%

3. 75 - 85%

4. 19 - 37%

5.2 Тақырып: Қан топтары мен резус-фактор.

Мақсаты: Қан топтары мен резус фактор жайлы білімді қалыптастыру.

Оқыту міндеттері: қан топтары мен резус-фактор туралы материалды және гемостаз жүйесі бойынша практикалық дағдыларын нықтау.

Оқыту үлгісі: тақырып бойынша кеңес беру,тестер шешу, практикалық жұмыстарды өз бетімен орындау

Тақырып бойынша тапсырма:

1. Тексеру сұрақтарына дайындалу;

Практикалық жұмысты өздігінен орындау. қан топтары мен қанның резус факторын анықтау. (Әдебиет 4. 83-85 бет 3,4 жұмыс).

Таратылатын материал: жоқ

Әдебиеттер:

Негізгі:

1.Х.Қ. Сәтпаева., Ж.Б. Нілдібаева., А.А. Өтепбергенов. Адам физиологиясы, Алматы, Дәуір, 2005ж. 218-223бет.

2. Физиология человека: Учебник /Под ред. В.М.Покровского, Г.Ф.Коротько. – 2-е изд., перераб и доп. – М.: Медицина, 2003. – 656 с.

3. «Жеке физиология» (Студенттерге арналған әдістемелік нұсқау), 2007 ж., 83-85бет.

4. Қалыпты физиология. Стулденттерге арналған әдістемелік нұсқаулар. Алматы 2007ж. 83-85 бет 3,4 жұмыс

Қосымша:

1. Агаджанян Н.А. Основы физиологии человека. – М.: изд-во РУДН, 2001. – 409 с.

2. Атлас по нормальной физиологии / Под ред. Н.А.Агаджаняна. - М.: Высшая школа, 1986.

3. Руководство к практическим занятиям по нормальной физиологии /Под ред. К.В.Судакова, А.В.Котова. – М., 2002.

4. Руководство к практическим занятиям по физиологии /Под ред. Г.И.Косицкого, В.А.Полянцева, А.В.Коробкова. - М.: Медицина, 1988. - С. 228-280.

5. Судаков К.В. Курс лекций. М.: Медицина, 2000. – 784 с.

Бақылау:

Сұрақтар:

1. Агглютиногендер, агглютининдер, гетерогемоагглютинация жәнеизогемоагглютинацияреакциятуралытүсінік.

2. АВОжүйесіндегітөрттүрліқантоптарыныңсипаттамасы, анықтау тәсілі

3. Қанныңрезуссәйкестілігі, оныанықтаудыңклиникадағымаңызы, анықтауәдісі.

4. Қан құю кезінде сәйкестікті тексеру.

Қазіргі қан орнына құйылатын сұйықтықтар, жіктелуі

Есептер:

1. Қанқұярданеліктендонорменреципиентқандарының қан топтарғажататыныанықталады?

2. Агглютиногендерқанныңқандайэлементтерінің құрамындаболады?

3. РеципиенттіңқанныңтобыВ(ІІІ), терісрезусты (Rh^-) делік. Сондадонорқанындақандайагглютиногендер мен агглютининдерболуыкерек?

4. Біркісіден2 лқанкеттіделік. Бұлқанныңқайтопқажататынынанықтаумүмкінболмады. Реципиентденесіненеқұюғаболады?

5. Қанытерісрезустыәйелекіқабатболды, оныңқұрсақтағынәрестесініңқаныоңрезустыделік. Резус-конфликттууымүмкінбе? Мүмкінболса, бұлнеліктен?

6. О(І) жәнеВ(Ш) топтағыстандарттысарысулардаэритроциттерагглютинациясыбайқалса, науқасқақайтоптағықандықұюғаболады?

7. О(І),А(ІІ)жәнеВ(Ш) топтағыстандарттысарысулардаэритроциттерагглютинациябайқалса, науқастыңқанықайтопқажатады?

8. Әкесініңқаныоңрезусты, шешесініңқанытерісрезусты. Әйел 1-шіретекіқабатболды. Баласыныңқанытерісрезустыболақалса, шешесіменбаласыарасындарезусконфликті (шиленісі) болуымүмкінбе?

9. Әкесініңдешешесініңдеқанытерісрезусты. Балада дарезус–факторжоқ. Шешеменбалаарасындағырезусконфликтболуымүмкінбе?

10. Ерімензайыбыныңқандарытиісінше 0(І) жәнеАВ₀(ІV) топтарынажатады. ОлардыңұлыныңқаныА(ІІ), қызыныңқаныАВ₀(ІV) топтарғажатады. Еріұлдыңөзіненнеөзгедентуғандығытуралыкүмәндәнуімүмкінбе? Сізқалайойлайсыз?

11. ЕгершешесініңқаныА(ІІ), әкесініңқаныВ(ІІІ) топтарғажатсаолардыңбаласыныңқанықайтопқажатуымүмкін?

Тақырып бойынша тест сұрақтары:

Бір немесе бірнеше дұрыс жауаптары бар тест сұрақтар:

1. IIIқан тобына жататтын адамдардың қанында болады:

А. Агглютиноген А

Б. Агглютиноген В

В. Агглютинин 

Г. Агглютинин 

Д. Агглютининдер болмайды

2. РЕЗУС-сәйкессіздік мына жағдайда қалай туындайды

А. анасындаRh⁺,ұрықтаRh^-

Б. анасындаRh⁺,ұрықтаRh⁺

В. анасындаRh^-,ұрықтаRh⁺

Г. анасындаRh^-,ұрықтаRh^-

Д. анасындаRh⁺,әкесіндеRh⁺

3. Агглютининдер ненің құрамдас бөлігін құрайды …

1. эритроциттер

2. плазма

3. лейкоциттер

4. тромбоциттер

4. Қандай агглютиногендер мен агглютининдер I қан тобының комбинациясын құрайды?

1. AB және O

2. B және α

3. Oжәне α, β

4. A және β

5. Агглютиноген ненің құрамына кіреді …

1. плазмның

2. лейкоцит ядроларының

3. тромбоциттер

4. эритроциттердің мембранасында

6. I қан тобындағы адамға қандай қан құйылады

1. барлық қан тобын

2. IV қан тобы

3. I қан тобы

4. II қан тобы

7. III қан тобына жататын адамдардың плазмасында қандай агглютинин бар.

1. β

2. α

3. α, β

4. α және β агглютининдер жоқ

8. IV қан тобына жататын адамдардың эритроциттерінде қандай агглютиноген (дер) орналасады.

1. А

2. В

3. 0

4. АВ

9. Резус-антиген ненің құрамында болады…

1. плазмның

2. эритроциттердің мембранасында

3. лейкоциттердің ядросында

4. тромбоциттердің мембранасында

1. Коагуляциялық гемостаздың барлық үш кезеңіне қатысатын плазмалық фактор.

А. Фибриноген (I) Б. Протромбин (II) В. Ионы кальция (IV)

Г. Стюарт-Проувер факторы (X) Д. Хагеман-факторы(XII)

2. АНТИКОАГУЛЯНТТАР

А. Гемостатикалықкеуек зат

Б. Витамин «К»

В. 5% лимон қышқылды ерітінді

Г. Кальций ионы

Д. Гепарин