Indentured labourers – mapa
Diaspora indyjska i chińska – najwieksze na swiecie.
Afryka brytyjska – silnie zdominowana przez Indusów.
Afryka wschodnia – najwiekszy kapitał, inwestycje – Indusi.
W przypadku Chin – byli wysyłani do USA do pracy nad koleja i w kopalniach.
Migrants to the gulf – mapa
Wszystkie kraje nad zatoka perską – rozwineły eksploatacje ropy naftowej dzięki pracy ludzi z krajów muzułmanskich.
Sri Lanka, Filipiny, Indie, Indonezja – imigrancji do pracy
Kontrakty na 2 lub 3 lata – bez mozliwości sprowadzenia rodziny.
The movement of indentured labour – mapa
Hindus weltweit – mapa
Migracje przymusowe w Afryce
Migracje – Indonezja
WYKŁAD 18.01.2013
PROCESY URBANIZACJI
Egzamin- 2 bloki: mapa polityczna świata, kwestie polityczno – gospodarcze
kolonializm, imperializm, ich typy, typy imperiów kolonialnych
byłe kolonie od Portugalii do Japonii
opis map konturowych
2 blok: ludność, miasta, przemysł, migracje – książka Czerny
Definicja 'wielkich miast' nie istnieje. W zależności od sytuacji geograficznej w różnych zakątkach świata ta definicja będzie się zmieniała.
W polskim prawie za miasto uznaje się to miejsce, które ma prawa miejskie. Większość miast w
Polsce – prawo magdeburskie.
Warunki w prawie polskim:
osiągniecie liczby ludności 5 tysięcy,
bazą ekonomiczną tego miasta - dochody i większa cześć ludności są zatrudnieni w sektorze pozarolniczym;
W prawie polskim jest procedura nadania praw miejskich, ale również ich odebrania.
Na świecie poza Europa podstawowe kryterium nadania praw miejskich:
demografia
ONZ – próg 20 tysięcy mieszkańców. ONZ podaje tabele dotyczące ludności wg kryteriów ONZ ale również wg kryteriów każdego państwa.
Są kraje, które uznają za ośrodek miejski – od 500 osób, od 1000, 2500 itd.
Kryterium miejskości (mała liczba ludności) w takich krajach jak Argentyna, RPA zależała od obsługi rejonu tego miasta.
Japonia/Chiny – ośrodek miejski 30 tys. mieszkańców. Do 30 tys. to są wsie, od 30 tys. miasta.
Trudno więc mówić o mieście czy wsi.
W 1950 roku miast powyżej 5 mln było 8. Największy był Nowy Jork (12 mln).
Buenos Aires było jednym z miast powyżej 5 mln. Oprócz Buenos Aires był jeszcze Szanghaj.
Dzisiaj 'wielkie miasta' - jest ich 20. Przyjmuje powyżej 10 mln.
Wśród 20 miast – 4 miasta świata rozwiniętego – Nowy Jork, Los Angeles, Tokio i Osaka.
Klasyczne modele użytkowania ziemi w miastach:
Model koncentryczny – konstrukt teoretyczny opracowany przez Ernesta Burgessa w roku 1925 zakładający, że miasto można podzielić na strefy układające się koncentrycznie wokół centralnej dzielnicy biznesu.
Burgess zakładał, że w większych miastach ich centra, czyli strefa pierwsza, zajmowane są przez instytucje związane z handlem, usługami i zarządzaniem przyczyniając się do wzrostu cen ziemi, na których znajdują się lokale tych instytucji. Druga w kolejności od centrum strefa jest strefą przejściową, zamieszkiwaną przez nieustabilizowane społecznie kategorie, ceny mieszkań są w niej najniższe, a poprzez fakt, że znajduje się w bezpośredniej styczności ze strefą pierwszą, gdzie ceny ziemi i lokali są najwyższe, określana jest jako strefa cienia. Wśród mieszkańców tej strefy można znaleźć zarówno studentów szukających najtańszych mieszkań, jak również meliny i mieszkania prostytutek. Trzecia strefa w tym modelu zamieszkiwana jest przez robotników fizycznych, nisko wynagradzanych, starających się zamieszkiwać jak najbliżej miejsc pracy. W strefie tej dominuje mieszkalnictwo czynszowe, przeważnie są to wielkie zespoły mieszkaniowe lub osiedla bloków wielorodzinnych.
Kolejna, czwarta strefa zamieszkiwana jest przez bardziej zamożną część miejskiej zbiorowości, charakteryzuje się budownictwem głównie domków jednorodzinnych, jest to też strefa dojazdów.
Piąta i ostatnia strefa - strefa podmiejska.
Koncentryczny model miasta oparty był na Chicago i charakterystyczny jest raczej dla miast amerykańskich niż europejskich. Charakterystyczną cechą tego modelu, jest wzrost zamożności mieszkańców wraz ze wzrostem odległości od centrum. Tak mogło stać się wyłącznie dlatego, że już w pierwszej połowie XX wieku większość amerykańskiej klasy średniej mogła pozwolić sobie na zakup samochodu i przeniesienie się do stref dojazdu, podczas gdy biedniejsza część społeczeństwa pozostawała w strefach bezpośredniej bliskości centrum, niewymagających dojazdu.
Legenda: A Centralna Dzielnica Biznesu. B Strefa przemysłu. C Strefa mieszkalnictwa czynszowego. D Strefa zabudowy jednorodzinnej. E Strefa podmiejska
Model sektorowy – to model rozwoju miast zaproponowany w 1939 roku przez ekonomistę Homera Hoyta. Jest modyfikacją modelu koncetrycznego.
Brak uwzględnienia odchyleń w poszczególnych strefach Hoyt uznał za błąd Burgessa i zaproponował sektorowy model miasta. Założył, że miasta rozwijają się w formie sektorów, których przebieg opiera się na układzie promienistym. Strefy te są zróżnicowane funkcjonalnie. W tym ujęciu zakłady przemysłowe lokowane są w miejscach dogodnego transportu kolejowego lub kołowego. Ciągi komunikacyjne traktowane są jako główny czynnik miastotwórczy. Ponadto wewnątrz sektorów następują zmiany intensywności użytkowania, przy czym teren najintensywniej użytkowany znajduje się w pobliżu centrum. Dzielnice klasy robotniczej nie zajmują już terenu otaczającego centrum z uwagi na wysokie koszty, znajdują się tam mieszkania o wysokim standardzie.
Model ten powstaje zazwyczaj w wyniku podziałów klasowych, gdzie w wyniku grupowania się pewnych warstw społecznych nie powstają pierścienie, ale większe dzielnice. Najczęściej ludzie grupują się według typu miejsca pracy, osadnictwa, stopnia zamożności itp. Model ten wystąpił w Paryżu, gdzie dzielnice zachodnie są siedzibą klas średnich a na północy i wschodzie rozciągają się dzielnice robotnicze.
Model wieloośrodkowy – 1945, Harris i Uliman
Segregacja społeczno – przestrzenna – skupianie się w określonych miejscach → przestrzeni osób, jak i → instytucji, jednorodnych z uwagi na reprezentowane cechy, np. podobne → cechy demograficzne, społeczne, ekonomiczne, infrastrukturalne. Jest to oddzielanie, izolowanie w przestrzeni, np. miasta, pewnych → grup społecznych o określonym statusie ekonomicznym, społecznym, zawodowym, etnicznym czy religijnym, w wyniku czego powstają dzielnice w dużym stopniu jednorodne pod względem pewnych cech ich mieszkańców, np. dzielnica robotnicza, dzielnica → slumsów, dzielnica włoska, dzielnica chińska. Przykładowo, koncentracja osób o podobnych dochodach w wybranych dzielnicach miast przejawia się – w sferze zagospodarowania materialnego miasta – występowaniem w miarę jednolitych stref budownictwa mieszkaniowego o wysokim, średnim i niskim standardzie. Oddzielenie grup społecznych o określonych cechach w przestrzeni miasta, wynikające z przesłanek formalno -prawnych, a zatem wymuszone, prowadzi do powstania → getta. Oddzielenie może być także wymuszone przez określony system miejski, który kieruje grupy społecznie najsłabsze do najgorszych obszarów miasta. Segregacja przestrzenna powoduje zacieśnianie więzi między-grupowych, przy znacznym ograniczeniu więzi poza-grupowych. Jeżeli zaś oddzielenie jest dobrowolne, to mówimy o → separacji przestrzennej.
We wszystkich tych modelach wyróżnia się strefy przejściowe.
Proces gentryfikacji – powrót do centrów miast zamożnych mieszkańców, którzy z centrów uciekli. Proces wymiany ludności w starych dzielnicach miast, zwłaszcza zdekapitalizowanych dzielnicach wokół centrum miasta (→ slumsy), poprzez → rewitalizację substancji mieszkaniowej i nadanie jej wysokiego standardu. Powoduje to odpływ zamieszkującej wcześniej te dzielnice ludności uboższej, a napływ na jej miejsce ludności o wyższym statusie ekonomicznym. Gentryfikacja to proces zajmowania przez ludność zamożną obszarów położonych w centrum miasta lub w bezpośrednim sąsiedztwie centrum. Poprzez wyburzenie, przebudowę bądź kapitalny remont następuje całkowita zmiana standardu mieszkaniowego – powstają luksusowe dzielnice apartamentowców, monitorowane, a nawet chronione przed intruzami (→ gated communities), zamieszkane przez elity miasta, młodych managerów.
W świecie rozwijającym się dominuje przestrzeń uboga. Chaos przestrzenny wynikający z ciągłych transformacji dzielnic, które cały czas się poprawiają, rozwijają – charakterystyczne dla miast w świecie rozwijającym się.
Miasta rozwijające się od rozwiniętych różnią się:
podziałem przestrzeni,
subcentra, które obsługują poszczególne dzielnice (przestrzenie),
dominacja przestrzeni ubogiej → świat rozwijający się,
zanikanie przemysłu w przestrzeniach miejskich (szczególnie w Europie),
Model idealny dużego miasta latynoamerykańskiego – J. Bahr, 1976 – opiera się na modelu Hoyt'a.
Wiek XX – powielanie amerykańskich modeli
Dysproporcje między ubóstwem a bogactwem są ogromne w tamtym rejonie.
Sektor, którego nie było w modelu amerykańskim – dzielnice nędzy.
Schemat genezy miast chilijskich – A. Borsdorf, 1976
Plan szachownicy
Elementy struktury miasta hiszpańskoamerykańskiego i stadia ich przekształceń w ostatnich stu latach
Kraje arabskie
model miasta islamskiego
centrum stanowi meczet
mury wokół miasta
mini przestrzenie: podzielone na strefy kobiet i mężczyzn
bazar
cmentarze – zza murami miasta – wyznaczone przez Allaha, zapisane z Koranie
handel zwierzętami – poza miastem
Model muzułmańskiego miasta orientalnego
wpływy europejskie podzieliły na 2 części: cześć islamską z meczetem w centrum i część europejską
Miasto azjatyckie:
port, nad nim fort, przestrzeń bazarowa – wpływy portugalskie
zaczęły powstawac dzielnice angieslkie i anglo - indyjskie
na majdanie – na otwartej przestrzeni; otwarta przestrzeń ale nie kontrolowana.
Typowe miasto Indii – na bazie modelu Hoyt'a – bazar city (siedziba maharadży)
kilka elementów tego miasta : przestrzeń społeczna i kulturowa
handel w centrum podzielony wg wskazówek zegara
podział wg wskazówek zegara
centrum – mieszka ludność najbogatsza (kupcy najbogatsi)
casty
WYKŁAD 25.01.2013
RPA – Johannesburg
Hindusi byli dyskryminowani.
Segregacja objawiała się także w podziale na przestrzeń dla białych i przestrzeń dla czarnych (kolorowych)
Johannesburg – miasto bogatych złóż złota i diamentów. Miasto dzięki temu szybko się wzbogaciło w latach 70. Ośrodek high technology.
Soweto – dzielnica Johannesburgu; dzielnica czarnych. Obecnie odbywają się tam wielkie koncerty muzyki nowoczesnej. Z Soweto pochodzi Mandela.
Linia kolejowa – łaczyła dzielnice kopalniane; stworzyła dwudzielną przestrzeń – na północ od niej mieszkają biali, na południe – czarni
Model miasta południowoafrykańskiego
Różne nakładające się podziały – 2 wyraźne podziały które w przestrzeni pokrywają się (podział etniczny i model chickagowski)
Okres postapartheidu – rozpad przestrzeni ustrukturyzowanej.
Warstwa średnia przenika do białej
domy, które kiedyś mieli biali teraz mają czarni
przenika się warstw
Model miasta południowoafrykańskiego
Model miasta chińskiego – miasto dalekiego wschodu; mieszanka nie przypominająca miasta europejskiego czy amerykańskiego; nie ma wyznaczonych ulic; brak podziałów przestrzeni;
chińska dzielnica niskich domków – parterowe; zajmowały małą przestrzeń; mały ogródek przy domu – cecha charakterystyczna. Te domki często nie stały przy ulicach. Ulice przecinają od czasu do czasu te dzielnice. Zlepek malutkich ogródków z malutkimi domkami – tradycyjne miasto chińskie. Najczęściej przechodziło się przez cudze ogródki.
Stolica – to miasto w którym w danym momencie przebywał cesarz. Na środku stolicy był pałac cesarski. Nie było 1 stolicy i 1 pałacu cesarskiego. Było ich kilka, a nawet kilkadziesiąt.
Rolnictwo – integralna część krajobrazu miasta chińskiego
podczas przygotowań do Olimpiady zniszczono stare dzielnice miasto
Szanghaj – pierwszy port który wpuścił statki europejskie
Model miasta socjalistycznego
bloki z wielkiej płyty – Francja, Szwecja
przed II wojną światowa – pierwsze osiedla bloków wielorodzinnych
trójpodział centrum – śródmieście; tkanka przedwojenna zniszczona;
w latach 50. budowano domu z cegły; od lat 70. wygrała koncepcja budowy domów z wielkiej płyty – gorsze jakościowo
Model polskiego miasta postsocjalistycznego
nasza przestrzeń miejską kształtują deweloperzy.
15% powierzchni miasta ma plany miejscowe. Władze decydują o wykorzystaniu przestrzeni
'Rozlewanie się miasta' – intensywna urbanizacja terenów wiejskich. Cecha charakterystyczna dzisiejszych misat.
Inkrustowanie – powstawanie obszarów miejskich na obszarach wiejskich.
'Żabi skok' – osiedla miejskie otoczone obszarami wiejskimi, rolniczymi.
Strefa magazynowa – obszary na których są hale dystrybucji towarów.
Amerykanizacja polskich miast – silna w Warszawie.
Schemat miasta zachodnioeuropejskiego
centrum historyczne – otoczone fosa
proces sububarnizacji – możliwy dzięki kolei;
rozwój miast w okresie rozwoju industrializacji
XIX w – wynalezienie kolei; krok milowy w rozwoju miast; otworzyła nowe przestrzenie dla kolonizacji, dla eksploatacji; umożliwia masowy rozwój handlu;
linia kolejowa doklejona z jednej strony
wyznaczała kierunek rozwoju miasta
proces rewitalizacji - jest to proces przemian przestrzennych, społecznych i ekonomicznych w zdegradowanych dzielnicach miast, który prowadzi do:
rozwoju gospodarczego (m.in. poprzez tworzenie nowych miejsc pracy i stref aktywności gospodarczej, stwarzanie możliwości rozwoju społeczno-gospodarczego oraz zwiększanie atrakcyjności kulturowej i turystycznej),
rozwoju społecznego (m.in. poprzez zapobieganie przestępczości, marginalizacji społecznej, pobudzenie aktywności środowisk lokalnych oraz poprawę jakości życia mieszkańców),
rozwoju infrastrukturalnego (m.in. poprzez modernizację zabudowy i przestrzeni publicznych, rewitalizację zabytków, poprawę stanu środowiska, zmianę dotychczasowych funkcji obiektów, podniesienie atrakcyjności inwestycyjnej terenów).
Pomysł ciagów pieszych -
stolice – symbol jedności miasta, państwa przeniesione do interioru
Kubiczek – prezydent Brazylii; w ciągu 4 lat rozpisał konkurs na nowa formę miasta; przeniósł urzędników z rodzinami z Rio de Janeiro do Brasili – model zwany samolotem
Brasilie zaplanowano na 350 tys mieszkańców, i ze nie będzie tam przemysły. Zaplanowany był tylko drobny przemysł typu piekarnie.
Obecnie Brasilia ma 2 mln mieszkańców.
Sektor formalny i nieformalny – doczytać z książki
pomysł miasta -ogrodu (koncepcja Howarda) – idealny schemat, od centrum na peryferie z działkami – Podkowa Leśna, Milanówek; pomysł – Anglia
koncepcja New Towns – Anglia; wprowadzony po II w. św.; miał kilka faz; miał odciążyć Londyn;
Rozdział o dzielnicach nedzy, sektor nieformalny – doczytać