21. Атмосфераны ластаудың жалпы сипаттамасы (қоректену көздері)

Атмосферадағы әртүрлі зиянды заттар табиғи ж/е антропогендік қоректену көзінен туындайды. Табиғи қоректену көзінен туындайтын заттар мыналар: балқымалы, вулкандық ж/е космостық түрлі түсті шаңдар, жазықтық, ормандардағы өрттен пайда болатын газлар ж-е түтіндер, өсімдіктер, жануарлар ж/е микробиологиялық тұрғыдағы әртүрлі азық түліктер.

Антропогендік қ/көздері өндірістің дамуына байл/ты бүкіл Менделеев таблицасындағы элементтерді өз ішіне қамтиды.ол өз кезегінде ауыр ж/е аз кездесетін металмен, синтет/қ қосылыстармен, радиоактивтік, концерогендік, бактерологиялық ж/е тб заттармен ауаны ластайды. Соның ішінде жылу энергетикасы 27-%,құрылыс-8%, қара металлургия -24%, түсті мет-10,5№, химия-1,5№, мұнай-16№, автокөлік-13№.

Атмосф-ны ластаушы газдар ішінде көмір қышқылы-45№, күкірт қыш-18№, азоти қыш-10№, көмірсутегісі-15№,өндірістік шаңдар-12№ құрайды.

22. Кәсіпорындардағы қондырғылардың атмосфераны ластауы. Энергетикалық қондырғыларда әртүрлі отын жаққанда негізінен көмірқышқыл ж/е су буы таралады. Сонымен бірге басқа да зиянды заттар, көмірсутегі, азот, күкірт қышқылы. Атмосфераны ең көп ластаушы көмірқышқылы, күкірт қышқылы, азот қышқылы, көмірсутегісі ж\е шаң. Бұл зиянды заттардың көбісі түссіз болады. Белгілі бір конц-дан кейін адамның басын айналдырып, жүйке жүйесіне, жүрекке, тыныс алу жолдарына әсер етеді.

Көмірқышқылы—200-220 мг\м³, азот қышқылы—10-20 мг\м³, күкірт қышқылы—3-6мг\м³.

23. Атмосферадағы зиянды қоспалардың нормалануы. Атмосферада әрқашанда табиғи ж/е антропогенді қоректену көздерінен бөлінетін белгілі мөлшердегі зиянды қоспалар болады. Табиғи қоректену көздерінен бөлінетін зиянды қоспалар:шаңдар;тумандар,сонымен қатар әртүрлі микробиологиялық түрдегі азық түліктер. Атмосфераның ластану проблемасы 20 ғасырда басталған. Көптеген кәсіпорындар: жылу станциялары-27%, қара металлургия-24%, түсті метал-я-10,5%, мұнай өндеу-16%,автокөлік-13%, химиялық кәсіпорындары-1,5%,құрылыс мекемелері - 8% ж/е т.б. кері әсерін тигізеді. Бұлардан басқа көмірқышқыл, күкірт,азот, көмірсутек, газдар ж/е шаң жатады.

Атмосфераны ластаушы заттардың шекті реттелетін концентрациясы (ШРК) табарлықты жерлердегі денсаулық сақтау министрімен жарияланады. Онда зиянды заттардың классификациялық қоспаларының рұқсат етілген максималды ж/е орташа тәуліктік концентрациячы бекітілген.

С≤ШРК.

25. Коршаган ортаны бакылау б-ша негизги шаралар

Коршаган ортаны коргау шараларына ластаушы козди рационалды турде орналастыру жатады.

1. улкен калалардан ондирис орындарын сыртка шыгару ж/е ауыл шаруаш-да кажетке аспайтын жерлерде жана курылыс жасау.

2. ондиристик касипорындарда жердин топографиясын ж/е жердин кай багытта есетинин ескере отыра орналастыру.

3. касипорыннын айналасына санитарлык корганыс орнын орнату.

4. калалык курылысты адам мен осимдикке тиимди экологиялык жагдай жасайтын рационалды жоспарлау.

26. Атмосфераны қорғау бойынша шаң аулау процесстерінің параметрлері (түрлері)

Атмосфера гректин 2созинен (атмос – ауа, файра – шар).кобине озимиздин тиршилигимизде колданатын ауаны атмосфера д.а. бул угым дурыс емес, ойткени ау атмосферанын негизги болигинин бири гана. Атмосфера – ар турли газ, су буы ж/е ауа тозаны болшектеринин компаларынан туратын Жердин газ таризди кабыкшасы.атмосфераны ондиристик шан ж/е туманнын ластауынан коргаудын негизги шараларына шан ж/е туман аулау аппараттырымен кенинен колдану карастырылады.

Шан аулау процестери негизинен 4 турге болинеди:

1. кургак турде

2. ылгалды

3. электрофильтр

4. фильтр

ар турли шан аула-тар, сонын ишинде электрофильтрлер ауадагы коспалар жог.концентрацияда болганда, ал фильтрлер коспанын н/е ауадагы коспанын аз концентрациясында, ягни 100 мг/м3-тан аз колданылады. Катты ж/е кул коспаларынан газды тазарту процестери ар турли аппараттарда тазалаудын жалпы тиимдилигимен сипатталады.

η=(Скир - Сшыг) / С кир - тазалаудын жалпы сипаттамасы

Шан тазалау процессинин тиимдмлмгмн багалауга шан аулагышка шан болигинин туспеу коэф-ти колданылады

К= Сшыг / Скир

К= 1 – η - аппараттын тазалау тиимдилиги

Шан аулагыштын гидравликалык кедергиси аппарат кириси ж/е шыгысындагы ауа агыны уысымдарынын айырмасы арк. аныкталады.

Δр=р(кир) – р(шыг)=γρω2 / 2

ρ-аппараттын есептеу кимасындагы ауанын тыгыздыгы

ω- жылдамдык, γ- гидравликалык кедерги коэф-ти.

Кургак ш.аулаг-га ауа агыннан коспа боликтери, гравитация, инерция куштери арк мех-к турде болинетин барлык аппараттык жатады. Курамы б-ша: циклонда, куйындык, ратациондык, рациалды, жалюздик болып болинеди. Газ агыны кубыр ишки кенистикке жанаса киреди ж/е корпус ишимен бункерге карай айнаалды. Орталык куштин асеримен шан боликтери циклон кабыргаларына жанасады ж/е ол газбен бирге бункерге туседи.

Ылгалды. Газды ылгалды турде тазалаушы аппараттар кен тараган. Ойткени олар киши шан боликтерин жогары тиимдиликте тазалайды. Сонымен бирге жарылыска кауипти ж/е жанатын газдардан шанды тазалауга мумкиндик береди. ылгалды тазалаушы аппараттар шан боликтеринин суйыктыктын тамшы бетинен н/е суйыктык кабатына шогу принципинен жумыс истейди. Шан боликтеринин суйыктыкка шогуи Броумдык козгалыс ж/е инерция кушинин асеринен болады.

Электрофильтр комегимен тазалау газдарды шаннан ж/е туманнан тазалаудын кедерги кундеги бирде-бир тури. Бул процесс карондык разряд зонасында газдын соккылык иондалынуына ж/е ион зарядтарынын боликтерге берилуин ж/е олардын электродтарга жабысуына негизделгени.

Фильтр ондирис орындарында вентиляция ауасын зиянды газдардан сонымен бирге газды зиянды заттардан ондиристик ж/е санитарлы турде тазалау ушин колданылады. Фильтрлеу процесси кауипти откелде зиянды заттар болшектерин устау аркылы журеди.зиянды заттар болшектери откелдин бетине жинакталады. Боликтердин фильтр элементинин бетине шогуи жанасу асеринен, сонымен бирге диффузиялык, инерциялык, гравитациялык шогуи аркылы болады. Фильтр элементтерин ар турли маталардан ж/е кииздерден жасайды.