19. Ақш полиция қызметкерінің

моральдықэтикалық кодексі

Полиция офицері ретінде мен өзімнің негізгі борышым ретінде адамға қызмет етуді түсінемін,

оның ішінде: өз отандастарымның өмірін жəне меншігін сақтау, аңқауларды — алдаудан,

əлсіздерді — мəжбүрлеу мен қорқытудан, бейбіт халықты — зорлық пен тəртіпсіздіктерден қорғау,

барлық адамдардың бостандыққа, теңдікке жəне əділеттілікке деген конституциялық құқықтарын

сыйлау.

Өз жеке өмірімде мен басқалар үшін үлгі болуға міндеттенемін:

қауіпті жағдайларда мен батыл əрі сабырлы боламын, өз сезімдерімді тежеуге жəне

басқалардың қауіпсіз жағдайын тұрақты түрде қамтамасыз етуге тырысамын.

Өз ойларымда жəне əрекеттерімде, жеке жəне қызметтік істерімде адал бола тұрып, мен өз

елімнің заңдары мен қызметтік нұсқауларын бұлжытпай орындайтын боламын.

Қызметтік міндеттерімді орындау барысында алынған құпия сипаттағы ақпараттардың

барлығын, егер оларды жариялау қызмет барысында қажет болмаса, мен өмірімнің соңына дейін

құпия түрінде сақтаймын. Мен бөтен істерге араласпауға міндеттенемін жəне өз шешімдеріме

жеке сүйіспеншіліктердің, көзқарастардың, ашуызаның немесе достық сезімдерінің əсер етуін

ешқашан болдырмаймын.

Қылмыстарға қатал бола тұрып, қылмыскерлерді қудалауды үзбей жүзеге асырамын. Өзімнің

қызметтік міндеттерімді ешбір бұлтартпаушылықтарсыз адал əрі сыпайы түрде жүзеге асыра

отырып, ешқашан қажет емес күшті қолданбаймын жəне пара алмаймын. Мен өз басқармамның

ерекше белгісін қоғамдық сенімнің нышаны ретінде қабылдай отырып, оны полиция қызметінің

этикасын бұзбағанымша қолданамын. Мен осы мақсаттар мен идеалдарға жетуге тұрақты түрде

тырысамын, өзімді таңдаған кəсібім — полициядағы қызметке толығымен арнаймын.

20. Герман Федеративтік Республикасы полиция

қызметкерінің этикасы

1. Полицияның басты міндеті — адамның құқықтарын, қадірқасиетін жəне абыройын қорғау.

2. Қоғамдағы плюрализм этикалық қағидалардың қалыптасуын күрделендіреді. Алайда,

міндетті болып табылатын белгілі бір шек бар. Мұндай ережелер ГФР Конституциясында

бекітілген.

3. Полициялық этикада касталық болуы тиіс. Оның нормалары — бұл жалпымен қабылданаған

этикалық нормалардың белгілі бір дəрежеде түсіндірілуі.

4. Ол жай ғана нұсқаулық ережелердің жинағы болмауы тиіс, оның нормалары түсіндіру

мүмкіндігін беруі тиіс жəне кеңейтілген мағынада болуы керек.

5. Полиция қызметкерінің қызметінде шығармашылық ынта орын алуы тиіс: ол бұйрықтарды

жай ғана орындамай, оларды моральдық құндылықтарға негіздей отырып орындауы керек. Бұл

талаптың негізі мынада: полиция қызметкері азаматтардың жеке өмірімен жете танысуға өкілетті,

алайда, ол өз қызметінің мəнін ұмытпауы керек, яғни, жеке тұлғаның құқықтары мен

қадірқасиеттерін сыйлау жəне қорғау.

6. Полиция қызметі мемлекетке, соның ішінде, оның моральдық жəне құқықтық

құндылықтарына адалдық қағидасына негізделген.

7. Полиция қызметкері белгілі бір əрекетті қылмыс деп саралау өкілеттігіне ие,— сол себепті де,

ол əділ, зейінді болуы тиіс.

8. Оқ қаруын қолдану əрқашан қызметтік тергеумен байланысты, сол себепті, ол полиция

қызметкерінің этикалық көзқарастарымен де анықаталады.

9. Полициялық этиканың полиция қызметкерін дайындау жүйесінде маңызды рөлді иеленген,

себебі, ол оның қызметінің барлық салаларында көрініс табады. Сондықтан да, ол əрбір арнайы

пəннің бір тарауы ретінде оқытылуы тиіс жəне қызметтің əрбір функциясынан көрініс табуы тиіс.

10. Демоскопиялық (яғни, əлеуметтік + демографиялық) зерттеулер азаматтардың

көзқарастары бойынша полициялық қызмет құндылықтарының төмендегідей жүйесін көрсетеді:

А. Оң құндылықтар: мəдениеттілік — 50 %; жəрдем беруге дайындық — 50 %; жақсы

қарымқатынас — 38 %; зейінділік — 37 %; сенім ұялататын қабілеті — 32 %; əділеттілік — 28 %;

сыртқы бетбейнесі — 26 %; шығармашылық қабілеті — 17 %; шыдамдылығы — 15 %.

Ə. Теріс құндылықтар: қаталдық — 37 %; бюрократиялылық — 34 %; қалжыңдасу сезімінің

болмауы — 25 %; менмендік — 24 %; зейінсіздік — 12 %; зорлықты қолдану — 11 %; сыбайлас

жемқорлық — 7 %.

Б. Полиция қызметінің теріс жақтары (Полиция қызметкерлерінің көзқарасы):

― бастық қызметкерлерге қажетті уақытын бөлмейді;

― ол олардың көзқарастарымен санаспайды;

― ол сынаушылықты ұнатпайды;

― ол қызметкерлерді кемсіте бағалайды;

― ол қызметкерлердің мүдделерін қорғамайды;

― ол қызметкерлерлің қызметтік өсуінен гөрі, өзінің мансабы туралы көбірек ойлайды.

11. Қызметкер тек сырттай ғана мəдениетті болмауы тиіс. Ол өзінің ішкі сенімі бойынша

адамгершілік құндылықтар мен мемлекеттің қағидаларына адал болуы тиіс.

12. Қызметкер, ең алдымен:

― ұқыпты, тиянақты болуы тиіс;

― өз денсаулығын ойлауы тиіс;

― өз қауіпсіздігін ойлауы тиіс;

― дайындықпен жəне қайта дайындықпен айналысуы тиіс.

13. Қызметкер қосымша табыс табу құқығын тек бастықтың рұқсатымен ғана иеленеді. Мұның

негіздері:

― халық полиция қызметін жеңіл, оған көп бос уақыт береді деп түсінбеуі керек;

― оның өз жалақысы бар, сол себепті де, басқа бір жұмыс орнын иеленбеуі тиіс (қазіргі

кездегі жұмыссыздық жағдайында бұл тіпті де моральға қайшы);

― қосымша қызмет өзінің негізгі міндеттерін орындауға нұқсан келтіруі мүмкін;

― қосымша қызмет пен полициядағы қызметінің арасында қарамақайшылықтар болуы

мүмкін.

14. Полиция қызметкерінің маңызды қасиеттеріне мыналар жатады:

а) серіктестік сезімі — қызметкердің маңызды қасиеті, алайда, ол шегінен асып кетпеуі керек;

серіктестікті қате түсіну рұқсат етілмеген əрекеттерді жасыруға, оларға мəн бермеуге алып келеді.

Серіктестік заңдылық пен заң біткен жерде бітуі тиіс. Мұндай жағдайда серікке көмек берудің

орнын сыншылдық келуі тиіс.

ə) салауатты өмір салты — арақ ішу денсаулыққа зиянды, қызметтік əрекеттердің сапасын

нашарлатады, ұжымдағы моральдықпсихологиялық жағдайды нашарлатады, серіктестіктің жалған

серіктестікке айналуына жағдай жасайды.