12 Тақырып. Кешенді өндіріс пен қосалқы өнімдерінің шығындарының есебі

№1 тапсырма. Есеп шығарып тапсыру

Сату бағасы әдісі

Бөлу нүктесіндегі нарықтық құн негізінде кешенді өндірісті орналастыратын әдіс.

Мысал:

Кешенді өндіріс 1000 у.е.

Саны нарықтық құн, барлық

бөлу нүктесінде, сату

бірлікпен, у.е. бағасы, у.е.

А өнімі 100 20 2000

Б өнімі 400 15 6000

Барлығы 8000

Натуралды көрсеткіштер әдісі

Бұл бөлу нүктесінде кешенді өндіріс шығындарын орналастыру әдісінде натуралды көрсеткіштер, өнім бірлігі, өнім салмағы мен көлемі қолданылады.

Мысал:

Кешенді шығындар 1000 у.е.

Саны, бірлікпен

А өнімі 100

Б өнімі 400

500

Таза өткізу құны әдісі

Кешенді шығындар таза өткізу құны негізінде орналастырылады. Таза өткізу құнын анықтау үшін ең бірінші, бөлу нүктесінен кейін жасалынған қосымша шығындарды өткізу бағасынан шегнеріп тастау қажет.

Кешенді шығындар, у.е. 30000

Бөлінген шығындар, у.е.

А өнімі 16000

Б өнімі 24000

Саны, Дайын Өткізу Бөлінген Таза

бірлікпен өнімді құны шығын, өткізу

өткізу у.е. у.е. құны

бағасы

А өнімі 1600 25 40000 16000 24000у.е.

Б өнімі 800 50 40000 24000 16000у.е.

Барлығы 40000у.е.

Жалпы тұрақты табыстың бөлігі әдісі

Бұл әдісте кешенді шығындар, жалпы табыстың жалпы пайыздары әр өнім түріне бірдей келуіне етіп орналастырылады. Бұл әдіс өзіне мыналарды қосады:

Жалпы табыс пайызының есептелуі;

Өткізілген өнімнің құнының анықталуы және кешенді өндірісте шығынның орналастырылуы.

Кешенді шығындар, у.е. 30000

Бөлінген шығындар, у.е. :

А өнімі, у.е. 16000

Б өнімі, у.е. 24000

40000

Саны, Дайын өнімнің Сату құны, у.е.

бірлікпен өткізу бағасы

А өнімі 1600 25 40000

Б өнімі 800 50 40000

Барлығы 80000

Жалпы табыстың пайызын есептеу

Сату құны, у.е. 80000 у.е.

Алу кешенді өндіріс пен бөлінген шығындар, у.е. 70000 у.е.

Жалпы табыс, у.е. 10000 у.е.

Жалпы табыс пайызы 12,5 %

Өзіндік жұмыстың мақсаты: кешенді өндіріс пен қосалқы өндіріс шығындарын жіктеп ажырата білу

Тапсырманы орындау бойынша әдістемелік ұсыныстар:

1. Кешенді өндірісті шығындарын ажырату

2. Қосалқы өндіріс шығындарын ажырату

Бақылау түрі: жазбаша

Тапсырманы орындауды бағалау баллы: 4 балл

Әдебиеттер тізімі: Негізгі әдебиеттер:

1А. К Ержанов, Ә. К Айтанаева, Г. Ш Жұманова, М. С. Баянова, Ә. Е. Иматаева Басқару есебі. Оқу құралы/ Алматы: Экономика, 2009 ж. *

2Назарова В.Л., Жапбарханова М.С., Фурсов Д.А., Фурсова С.Д. Басқару есебі. Оқулық / Алматы: Экономика, 2005ж.*

3Тайғашинова Қ.Т. Басқару есебі. Оқу құралы/ Алматы: LEM, 2011 ж.*

Тайгашинова К. Т. Управленческий учет. Учебное пособие/ Алматы: LEM, 2010 г.*

4Төлегенов Э.Т. “Басқару есебі”. Алматы,2006 ж.

5Алданиязов К.Н. Управленческий учет и анализ (электронный ресурс). Учебное пособие – электронная приклодная программа (50,2 Мб)/ Алматы: Нур-пресс, 2008 г.*