4.Права старажытных беларускіх дзяржаў і яго асноўныя рысы.

Адлюстраванне звычаявага права ў пісанам заканадаўстве.

Ў 1 тысячагоддзі н.э. фарміравалася сістэма агульнапрынятых звычаяў, якія вызначала правілы паводзін людзей. Паступова звычаі- рысы абавязковасці -звычаевае права.

Звычавае права — сістэма няпісаных прававых норм, правілаў паводзінаў, заснованых на агульнапрынятасці і даўнасці ўжывання. Звычаевым правам рэгуляваліся ўсе праваадносіны. Звычаевае права было пануючым да 15 ст., паступова выціснялася правам пісаным.

Асноўныя рысы звычаевага права:- партыкулярызм: у кожнай мясцовасці свае звычаі, нормы і правілы, адсутнасць агульна-прававой сыстэмы; -традыцыяналізм і кансерватызм: у многім абумашлены уплывам царквы:у грамацтве і ва ўсім свеце наогул панцтве нязменны парадак устаноўлены Богам.У 15-16 ст. князі абяцалі былым ўдзельнікам княствам "старыны не рухаць"; -дуалізм: панавала ідэя поўнага бяспраўя рабоў і фармальнай роўнасці свабодных людзей.

Статут 1529 забараніў карыстацца звычаевым правам, аднак мелася агаворка, што ў выпадку неўрэгуляванасці пэўных грамадскіх адносін нормамі статута дазвалялася звяртацца да звычаевага права. Статут 1566: поўнасцю забараніў карыстацца звычаевым правам. Статут 1588: зноў дазволіў звяртацца да звычаевага права.

Віды пакарання: маёмасныя спагнанні і выдача злачынца пацярпеўшаму; за цяжкія злачынствы: расправа і рабавання самога злачынца і яго сямі.

Сямейнае права: -галоўнае значэнне-шлюб;-падпарадкаванне жонкі мужу;-муж – глава сям'імуж ў сямю жонкі-ўласнік жонкі ці яе сямі;-жанчына карысталася значнымі правамі і павагай.

Прыняцце хрысціянства – царкоўная форма шлюбу з абавязковым вянчаннем ў храме.

Суд: абвінаваўча-саборны працэс пры разглядзе крымінальнага і грамадзянскіх спраў.

Доказы: паказанні сведак, прысяга і цалаванне крыжа, суд боскі.Князі, іх пасаднікі і іншыя службовыя асобы – функцыі пасрэднікаў.

5.Міжнародныя пагадненні і вассальныя дагаворы – крыніцы старажытнага беларускага права ў пісаным заканадаўстве.

Найбольш старажытныя помнікі законадаўства — граматы, якія тычыліся адносін Полацка і Віцебска з Рыгай і нямецкімі купцамі, шэраг дагавораў беларускіх зямель з нямецкімі гарадамі.

Найбольш абаронены законам былі князі, баяры і вышэйшыя слаі духавенства: маглі распараджацца сваімі маёнткамі,учыняць розныя грамадска-прававыя здзелкі, мець залежных ад сябе людзей, а таксама халопаў. Меншай праваздольнасцю валодалі свабодныя людзі, якия знаходзіліся ў вассальнай залежнасці ад буйных землеўладальніках. Яшчэ меншай феадальна-залежныя сяляне. Зусім абмежаваны ў правах былі халопы і чэлядь нявольныя. У залежнасці ад класавай прыналежнасці — розная крымінальная адказнасць. Дагавор 1229г.: за забойства свабоднага чалавека: 10 грыўняў,пана або пасла-20, халопа-1.

6. Утварэнне Вялікага княства Літоўскага. Фарміраванне тэрыторыі дзяржавы. Адміністрацыйна-тэрытарыяльнае ўладкаванне ў хiii-хvi стст.

У Беларусі а'бяднанне падтрамлівалася, калі з паўночнага захаду пачалася агрэсія разбойніцкіх каталіцкіх ордэнаў, а з паўдневага ўсходу — татар, што выклікала неабходнасць паскарення абяднання беларускіх зямель.

Беларускія княствы са старажытных часоў знаходзіліся ў пастаянных гандлёвых і палітычных адносінах паміж сабой, бо іх звязвала агульнасць гандлёвых шляхаў.

У 12 ст. пачаўся працэс далучэння некаторых літоўскіх земляў да беларускіх княстваў. — пачало складвацца ВКЛ.

Умацаванне ВКЛ прі вылікім князе Віцеле.

На працягу 13-14 стст. да ВКЛ былі далучаны ўкраінскія і некаторыя рускія княствы. Сталіца — спачатку Наваградак, з 14ст — Вільня (1323 г.).

Дзяржаўны лад: центральная галоўная частка і землі мяжуючыя (прыслухоўваючыя).

Центральная частка — палітычнае ядро — назва Літва.

Дамінуючае становішча займалі центральныя землі: дзяржаўныя маёнткі, тэрыторыя густа заселена, буйныя феадалы займалі пануючае становішча.

Беларуская мова — дзяржаўная.

Землі прыслухоўваючыя захоўвалі сваю дзяржаўна-прававую адасобленасць, адасоблены мясцовы апарат дзяржаўнага кіравання.

Адміністацыйна-тэрытарыяльны падзел у 13-14ст — захаванне старых межаў.

Пры Альгерде: центральная частка была падзелена на 2 вялікіх адміністрацыйных акругі.