34. Публіцыстыка в. Ластоўскага.

Сплачвайце доўг

Па сваім Шляху”

Раздзелы і сваркі”

Аб патрэбе стылю у жыцці народа.

Перапіска ў беларускай мове

Родная мова

34. Вацлаў Ластоўскі ― крытык.

1913 г.”Н.н.” літ.дыскусія. Л. артыкул “Сплачвайце доўг”. Пэўнае тэндыйцыйнасць, рпадузятасць некаторых яго ацэнак тлумачыцца імкненнем узбуйніць маштаб дэскусіі з мэтаю паглядзець на бел.слоўнае мастацтваў далекай перспектыве. І каб засцерагчы літ-ру ад бяспечнай вузкасці, паліт.заангажаванасці, ен і пайшоў на свядомае перабольшванне хібаў сучаснай яму паэзіі, на завастрэнне думкі. І сам Л.у далейшым актыўна абараняў тэзіс пра неабходнасць “сплачвання даўгу” бел.пісьменнікамі, ідэю завінавачваннасці літ-ры ерад Бацькаўшчынай, перад неапетайяе красой і прыгажосцю. Гэта бачна з нашаніўскіх артыкулаў крытыка “Ці есць расійская і польская культура”, “Перш за усе самі”, “Голас сумленнасці”, “Па сваім шляху”. Тут Л. паглыбляе уласную канцэпцую, адначасова прызначаючы і пэўны суб’ектывізм, палемічную завостранасць ранейшых меркаванняў.Распрацоўваючы канцэпцыю нац.-самабытнай літ-ры, Л.ставіў перад бел.пісьменнікамі глабальную задачу-шляхам актыўнай творчай працы, смелымі наватраскімі пошукамі далучыць нац.пісьменства да “усясветнай культуры”. Каб дасягнуць такога узроўню, недастаткова “хвалюючых дум”, дылікатных ды чулых перажыванняў,цікавых літ.форм, патрэбны новыя мастац.ідэі, такія, каб чытачы іншых літ-р знайшлі у бел.творах адказы на свае уласныя жыццевыя пытанні. Крытык не схільны быў спрошчваць сітуацыю, аднак яго упэўненасць у тым, што бел.літ-ра скажа свету новае слова, мела акрэслены х-тар.

Акрамя , артыкулы:

Мае успаміны аб Багдановічу

Мае успаміны аб Купалу

34. Францішак Аляхновіч. Вехі жыцця. Творчы шлях.

Аляхновіч, Францішак (псеўд. Юры Монвід і інш.; 9 сакавіка 1883, Вільня – 3 сакавіка 1944) — драматург, тэатральны дзяяч, публіцыст, празаік.

Нарадзіўся ў Вільні у сям'і збяднелага шляхціца з-пад Радашковічаў. бацька працаваў скрыпачом у тэатры. Сыстэматычнай адукацыі не атрымаў. У 1903 годзе таемна перабіраецца ў Кракаў (Аўстра-Венгрыя), дзе робіцца вольным слухачом на літаратурна-гістарычным факультэце Кракаўскага ўнівэрсытэту.

У 1904 годзе вяртаецца ў Расейскую Імпэрыю. Паступае у Варшаўскую драматычную школу пры Музычным таварыстве. Пасьля працуе ў польскім вандроўным тэатры. У 1908 вяртаецца ў Вільню. Уладкоўваецца рэпарцёрам у польскія газэты, потым выдае на польскай мове гумарыстычны часопіс «Perkunas».

Далучыўся да беларускага нацыянальнага руху.

За антыдзяржаўныя публікацыі ў часопісе «Perkunas» трапляе пад сьледзтва.

У Лукіскай турме ў Вільні Аляхновіч напісаў сваю першую беларускую п'есу «На Антокалі».

У 1916 годзе ствараецца Беларускі Клюб, пры ім драматычны гурток пад кіраўніцтвам Аляхновіча. Учэрвені 1918 году далучаецца да тэатру Уладзімера Галубка . Стварае вадэвіль «Чорт і баба», драму «Страхі жыцьця», драматычны вобраз са сьпевамі й танцамі «Дзядзька Якуб». Выдае брашуру «Тэатар на вёсцы».

Увесну 1919 году вяртаецца ў Вільню. Выдае газэту «Беларускае жыцьцё». Увосені 1919 году зноў пераяжджае ў Менск. Быў дырэктарам і рэжысэрам Беларускага тэатру, які фундаваўся польскімі ўладамі. Піша п'есу «Цені». Дапісвае купалаўскую «Паўлінку» — дадаўшы трэці акт «Заручыны Паўлінкі». 1920 піша п'есы «Птушынае шчасьце», «Няскончаная драма». У 1921 годзе Аляхновіч — адзін з заснавальнікаў «Таварыства Беларускай Школы».

У 1921 – 1923 гадах рэдагаваў газэту «Беларускі звон».

Францішка Аляхновіча арыштоўваюць 1 студзеня 1927 году па абвінавачваньню у супрацоўніцтве з польскай выведкай і прыналежнасьці да контррэвалюцыйнай арганізацыі. У Маскве яго завочна асуджваюць да 10 год. Трапляе на Салаўкі.

6 верасьня 1933 году яго абменьваюць на вязьня польскай турмы Браніслава Тарашкевіча. Пасьля вяртаньня ў Вільню напісаў успаміны пра знаходжаньне ў савецкіх лягерах «У кіпцюрох ГПУ». Твор перакладзены на шматлікія мовы свету і выдадзены у розных краінах. Толькі на прыканцы 1937 году аўтар здолеў выдаць кнігу на беларускай мове сваім коштам.

За нямецкім часам рэдагуе газэту «Biełaruski hołas». Сябар беларускага камітэту.

3 сакавіка 1944 годзе застрэлены на сваёй кватэры ў Вільні а восьмай вечара невядомым наведвальнікам, зь якім размаўляў нейкі час. Жонка бачыла чалавека які пасьля стрэлу ўцёк з хаты. Аляхновіч з прастрэлянаю галавой пасьпеў прамовіць: «Звані, звані…» .

Аўтар 20 п'ес. Яго творы зноў пачалі друкаваць і ставіць на беларускай сцэне толькі ў 1990-я гады.