3. Урокі пісьма ў асноўны перыяд навучання грамаце

Па традыцыі навучанне пісьму праводзіцца ў адзнстве з навучаннем чытанню: на ўроках пісьма дзеці авалодваюць той рукапіснай літарай, з друкаваным варыянтам якой яны пазнаёміліся на папярэднім уроку чытання.

Задачы навучання пісьму: а) Фарміраванне выразнага, дастаткова прыгожага і хуткага пісьма; б) Развіццё дробнай мускулатуры і свабоды рукі; в) Выпрацоўка правільнага напісання літар, іх рацыянальных злучэнняў; г) Дасягненне рытмічнасці і плаўнасці пісьма.

Працэс навучання пісьму працяглы і складаны. Урокі пісьма – працяг урокаў чытання. Паміж вусным і пісьмовым маўленнем назіраюцца якасныя адрозненні (розныя спосабы выражэння думак, розная ступень свядомасці і адвольнасці). Вучань, якому трэба напісаць слова, мае справу з гукамі, з якіх яно складаецца, і з літарамі, з дапамогай якіх яно пішацца.

На працягу ўсяго асноўнага перыяду вучні авалодваюць пісьмом вялікіх і маленькіх літар у тым парадку, у якім яны ідуць у буквары.

У сучасных пропісах 3 – 4 радкі адводзяцца авалоданню напісання літар:

1 радок – вучань абводзіць кожную літару па ўзору, выпісанаму кропкамі, гэта значыць атрымлівае перашапачатковае рухацельнае ўяўленне літары ў межах лінеек;

2 радок – вучань абводзіць частку літары (таксама надрукаваную кропкамі), самастойна дапісваючы яе астатнюю частку;

3 радок – вучань абводзіць меншую частку літары, дапісваючы большую частку самастойна;

4 радок – вучань самастойна піша ўсю літару поўнасцю.

На апошнім этапе работы настаўнік павінен вельмі ўважліва прасачыць за работай кожнага вучня, заўважыць, ці ёсць памылкі ў напісанні літар, і пабудаваць індывідуальную работы па выпраўленню тых ці іншых недахопаў.

Структура ўрока пісьма на асноўным этапе навучання

1. Падрыхтоўка да пісьма. 2. Аналіз слова: выдзяленне склада, гука, падбор дзецьмі слоў з выдзеленым гукам. 3.Паказ рукапіснай літары. 4. Пісьмо настаўнікам літары на дошцы з падрабязным тлумачэннем, як пісаць, з якіх элементаў складаецца літара. 5. Рух рукой у паветры.

6. Пісьмо новай літары вучнямі.7. Злучэнне літары ў склады і складоў у словы з тлумачэннем, якім тыпам злучэння карыстацца (верхнім ці ніжнім).8. Пісьмо слоў.9. Пісьмо пад дыктоўку з папярэднім гука-літарным аналізам. 10. Падрыхтоўка да перапынку.

Работа на пісьме не зводзіцца да выпрацоўкі толькі графічных навыкаў пісьма, шырока ажыццяўляецца граматычная і арфаграфічная прапедэўтыка: прасцейшыя выпадк напісання ненаціскных галосных, глухіх і звонкіх зычных, абазначэнне цвёрдасці і мяккасці зычных на пісьме, правілы аб вялікай літары, асобнае напісанне слоў у радку.

На ўроках пісьма ў асноўны перыяд навучання грамаце, апрача традыцыйнага спісвання літар, складоў, слоў, сказаў, шырока практыкуюцца такія віды пісьмовых работ, як спісванне з рознага роду граматычнымі і арфаграфічнымі заданнямі, зрокавыя і слыхавыя дыктанты, пісьмо па памяці, разгортванне сказаў, складанне і запіс адказаў на пытанні. Такім чынам, структуры ўрокаў пісьма цэнтральнае месца займаюць практыкаванні ў пісьме.

4. Якасныя паказчыкі чытання. Шляхі іх выпрацоўкі і ўдасканалення

Навык чытання характарызуецца наступнымі якасцямі: правільнасцю, свядомасцю, бегласцю i выразнасцю. Праграма пачатковых класаў вызначыла патрабаванні да чытання вучняў па гадах навучання. Авалоданне навыкам чытання – важ­нейшая ўмова паспяховага навучання ў школе па ўcix прадметах, адзін з асноўных спосабаў набыцця ведаў, звестак самастойна.

Пад правільнасцю чытання разумеецца беспамылковае i плаўнае чытанне слоў i сказау, г. зн. чытанне без перастаноўкі i без пропуску слоў, складоў, гукаў, чытанне з захаваннем норм літаратурнага вымаулення.

Пры выпрацоўцы правільнасці чытання можна выкарыстоўваць наступныя прыёмы: раскрыццё лексічнага значэння слова, без разумення якога цяжка успрыняць тэкст; папярэдняе паскладовае чытанне слоў (шматскладовых, са збегам зычных, з незасвоеным націскам); чытанне тэксту сам сабе з мэтай усведамлення зместу i падрыхтоўкі да чытання ўслых; складанне цяжкix для чытання слоў з разразной азбукі; чытанне асобных цяжкіх слоў, надрукаваных на плакаце ці на дошцы; чытанне цяжкіх слоў па складовай табліцы; склада-літарны i гукавы аналіз слоў; практыкаванні ў артыкуляцыі гукаў; харавое паўторнае чытанне цяжкіх слоў, словазлучэнняў i сказаў; сістэматычны кантроль настаўніка i вучняў за чытаннем; своечасовае выпрауленне памылкі з улікам яе характару; чытанне i завучванне скорагаворак.

Правільнасць чытання дапамагае развіццю свядомасці чытання. Паміж правільнасцю i свядомасцю чытання існуе самая цесная сувязь.

Свядомасць чытання прадугледжвае разуменне вучнямі зместу твора, яго ідэйнай накіраванасці, вобразаў, а таксама ўстанаўленне ўласных адносін да герояў, падзей, з'яу, фактаў, пададзеных у творы. Для таго каб чытанне было свядомым, вучні павінны разумець значэнне ўcix слоў, сэнс сказаў, з якіх складаецца тэкст, cyвязi (часавыя, прычынныя, прасторавыя) частак тэксту, галоўную думку, асноўны змест твора i лагічныя ўзаемасувязі асобных частак.

Выпрацоўцы свядомасці чытання дапамагаюць розныя віды заняткаў на уроках чытання: падрыхтоўка да ўспрымання твора (уступная гутарка, расказ, паведамленне настаўніка), слоунікавая работа, работа з нагляд­нымі дапаможнікамі, праверка непасрэдных уражанняў ад прачытанага, чытанне i аналіз твора, работа з вобразнымі сродкамі мовы, усведамленне ідэйнага зместу, дзяленне твора на часткi, падбор загалоўкаў, складанне плана, падрыхтоўка розных відаў пераказаў, выразнае чытанне, абагульняльная гутарка, творчыя работы. Паслядоунасць відаў заняткаў можа змяняцца, а выбар ix залежыць ад асаблівасцей твора i мэты ўрока.

Бегласцю чытання называецца самы высокі тэмп чытання, пры якім вучні свядома ўспрымаюць прачытанае. Чытанне без расцягвання гукаў, складоў, слоў, без пауз паміж складамі, словамі, сказамі, чы­танне лёгкае, без асаблівага напружання называецца беглым.

Для таго, каб развіць у вучняў высокі тэмп чытання, трэба ствараць умовы, пры якіх яны будуць вымушаны многа чытаць. У сувязі з гэтым выпрацоўка хуткасці чытання патрабуе правільнай арганізацыі шматразовага чытання тэксту на ўроку ў адзінстве з усведамленнем яго зместу, вобразаў, малюнкаў прыроды, выяўленчых сродкаў.

Метадычная літаратура прапануе розныя віды занят­каў i прыёмы выпрацоўкі хуткасці чытання: 1. Практыкаванні папераджальнага характару, якія садзейнічаюць выпрацоўцы правільнасці чытання. 2. Захаванне гігіены чытання (правільная поза, нармальная адлегласць паміж вачамі i кнігай). 3. Узорнае чытанне настаўніка ў тэмпе, якога легка дасягнуць вучням. 4. Штодзённыя практыкаванні ў чытанні пад кантролем вучняў класа i настаўніка. Цікавым i спрыяльным матэрыялам для паўторнага чытання будуць казкі, для завучвання на памяць — вершы, байкі, прыказкі, загадкі, скорагаворкі. 5. Чытанне вучнямі сказаў, аб'яднаных тэмай, на дошцы, табліцы. 6. Чытанне вучнямі тэксту па картках на працягу пэунага часу. 7. Падбор з прапанаваных трох-чатырох сказаў пункта плана да пэўнай часткі тво­ра. 8. Спаборніцтва ў чытанні часткі твора. Па сігнале настаўніка вучні пачынаюць i канчаюць чытаць, а затым адказваюць на пытанні.

Выпрацоўваць хуткасць чытання неабходна з улікам індывідуальных асаблівасцей школьнікаў рознага ўзросту.