8. If, switch тармақталу операторлары. Шартты оператордың құрылымдық сұлбасы.
Қандай да бір шарттың орындалуынан тәуелді құрастырғышты тармақталу деп атаймыз.
Тармақталу операторлары: if, switch.
if шартты операторы есептеу үрдісінің екі бағытта тармақталуы үшін қолданылады.
Оператор форматы:
if (өрнек) оператор_1; [оператор_2;]
Шартты оператордың құрылымдық схемасы:
Мысалы:
#include <iostream.h>
#include <math.h>
int main () {
float x, y; int san;
cout<< “нысананың координаталарын енгізіңіз:\n”;
cin>>x>>y;
if (x*x+y*y<1) san=2;
else
if ((x*x+y*y>1)&&(x*x+y*y<4)) san=1;
else san=0;
cout<<“\n Ұпай саны”<<san;
return 0;}
Үтір (,) операторы - бір жолда жазылған 2 өрнекті тізбектеп орындауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде үтірдің оң жағында орналасқан өрнектің мәні қабылданады.
Мысалы:
#include <iostream.h>
#include <math.h>
int main () {
float x, y; int san;
cout<< “нысананың координаталарын енгізіңіз:\n”;
cin>>x>>y;
if (x*x+y*y<1) san=2;
else
if ((x*x+y*y>1)&&(x*x+y*y<4)) san=1;
else san=0;
cout<<“\n Ұпай саны”<<san;
return 0;}
Үтір (,) операторы - бір жолда жазылған 2 өрнекті тізбектеп орындауға мүмкіндік береді. Нәтижесінде үтірдің оң жағында орналасқан өрнектің мәні қабылданады.
switch операторы есептеу үрдісін бірнеше бағытта тармақтау үшін арналған.
Оператор форматы:
switch (өрнек) {
case тұрақты өрнек_1: [1_ оператор_ тізімі]
case тұрақты өрнек_2: [2_ оператор_ тізімі]
…
case тұрақты өрнек_n: [n_ оператор_ тізімі]
[default: операторлар]
}
switch оператор ын ың құрылымдық схемасы:
Мысалы:
#include <iostream.h>
#include <math.h>
int main () {
int a, b, c; char op;
cout<< “\n 1-ші операндты енгізіңіз:”; cin>>a;
cout<< “\n Операция таңбасын енгізіңіз:”; cin>>op;
cout<< “\n 2-ші операндты енгізіңіз:”; cin>>b;
bool f=true;
switch (op) {
case ‘+’: c=a+b; break;
case ‘-’: c=a-b; break;
case ‘*’: c=a*b; break;
case ‘/’: c=a/b; break;
default: cout<<“\n Белгісіз операция”; f=false;
}
if (f) cout<<“\n Нәтиже: ”<<c;
return 0;
}
9.For, do while, while циклдік операторлары.
Кез-келген күрделі есептерді шығару кезінде үш құрылымнан (реттік, тармақталу, цикл) тұратын программаны құруға болады. Оларды құрылымдық программалаудың базалық құрастырғыштары деп атайды. Цикл оператордың бірнеше рет орындалуын білдіреді.
for цикл операторы
C++ тілінде үш циклдік оператор бар:
Жазылу форматтары:
while (өрнек) оператор
do оператор while өрнек;
for (инициализация; өрнек; модификация) оператор;
С++ тілінде 4 басқаруды беру операторы бар:
goto шартсыз өту операторы;
break циклдан шығу операторы;
continue циклдың келесі итерациясына көшу операторы;
return функциядан қайтару операторы.
goto шартсыз өту операторының форматы:
goto белгі;
break циклдан шығу операторы цикл операторларының ішінде қолданылады немесе switch операторынан шығуды қамтамасыз етеді.
continue циклдың келесі итерациясына көшу операторы цикл денесінің аяғына дейінгі операторларды бос жіберіп, басқаруды келесі итерацияға береді.
return функциядан қайтару операторы функцияның орындалуын аяқтап, басқаруды шақыру нүктесіне береді.
Параметрлі цикл схемасы:
Арифметикалық прогрессия сияқты For операторының жазылуы:
for(x=x0;x<=xk;x+=dx)
{
<1-оператор>;
<2-оператор>;
. . .
<n-ператор>;
}
n Мұндағы өрнек1: x=x0; – цикл айнымалысының бастапқы мəні, өрнек2: x<=xk; – циклдің қайталану шарты, өрнек3: x+=dx – цикл айнымалысының қадам мөлшеріне артуы.
For цикл операторында өрн3 ретінде жалпы дұрыс жазылған кез келген өрнекті пайдалануға
болады. Мысалы:
for (d=0.1; d<50; d*=5)
printf(“%f”,d);
For цикл операторында бір немесе бірнеше өрнектерді жазбауға да болады, бірақ мұндайда ;
символын міндетті түрде өз орындарына жазыпотыру керек, мысалы:
x=2;
for(n=4; x<=100;)
x=x*n;
For цикл операторында құрама өрнектер-ді «,» операциясы арқылы жазуға да болады,мұндайда бөлектенген өрнектер солдан оңға қарай есептеледі. Мысалы:
int x,y;
for (x=1,y=9;x<=10; x++,y--)
printf(“%d%d\n”, x,y);
Мұнда өрн1 орнына екі өрнек жазылған(x=1,y=9;) жəне олар x,y айнымалыларын өзгерту үшін қолданылады. Ал соңында өрн3 9 орнына да екі өрнек (x++,y--)жазылған.
Do while цикл операторы
Шарты соңынан тексерілетін do … while циклінің схемасы
Жалпы жазылу түрі:
do
{
1-оператор;
2-оператор;
… … …
n-оператор;
}
while (өрнек);
Do ... while циклінде шарт соңында тексерілетін болғандықтан,оның тұлғасы ең болмағанда бір рет орындалады. Цикл соңында жазылған while(өрнек) өрнек ақиқат болса (немесе 0-ге тең болмаса), цикл тұлғасы қайтадан орындалады. Ал өрнек жалған болса (немесе 0-ге тең болса), цикл аяқталады.
While цикл операторы
Шарты алдын ала тексерілетін цикл схемасы:
Оның жазылуы:
While ( шарт-өрнек)
{
1 оператор;
2 оператор;
......
N оператор;
}
Мұнда шарт-өрнекке кіретін айнымалы цикл ішінде өзгеріп отырады.