IV. Творчая частка

Ці ведееце вы, як трэба абаряняцца ад грахоў чалавечых? А як прывучыць чалавека да нечага добрага, не грахоўнага? Пернікам ці бізуном? Увесь гэты час, пычынаючы яшчэ з эпохі глыбокага камунізму з самых “вярхоў” да нас данасіліся гвалтоўныя крыкі : Не Пі! Бо будзе, сабака, пад пад’ездам валяцца – у раніцы будзеш адказваць перад радзімай за свае нецвярозае рыла. Вось так, але ж па тэлебачанню усюль на новы год ці нават на Вялік дзень транслююць поўныя віна ці гарэлкі келішкі. Нармальна? Не. І пасля гэтага – бізуном чалавека біць, штрафы даваць. Неяк гэта неправільна… Калі ўся краіна п’е – чам мне нельга. Так? Так. Калі ніводнае нацыянальнае свята па традыцыі без алкаголю – нікуды?? Ці гэта нармальна, каі тое, што у свядомасці людзей заложана з самага дзяцінства так наказваць, працягваючы піць усёй краінай. Не..

Трэба пернікам, спакойна, паступова паказаць, як жывуць люді ў еёропе і як людзі спраўляюць добрыя дні на свежым паветры, а не з свежай гарэлкай…

Практычны модуль № 7.

Тэма: сінтаксічная стылістыка і. Тэарэтычная частка ііі. Практычная частка

Заданне 1. (практыкаванне 91 з практыкума М.Я. Цікоцкага, А.М. Цікоцкага)

Выпраўце сказы, у якіх ёсць памылкі ў выкарыстанні дзеепрыметнікаў і дзеепрыметных словазлучэнняў.

1) выходзячы ў краінах развітой дэмакратыі, павялічваецца попыт з боку ўсіх слаёў нашага насельніцтва на друк 2) творча працуе сельсавет, з аганьком. Тут пастаянныя камісіі дапамагаюць калгасам лепш выконваць стаячыя задачы. 3) На прадпрыемстве яго ведаюць як выдатнага майстра сваёй справы, які заўсёды знаходзіццая ў курсе ўсіх навінак у такарнай справе. 4) У склад рэдкалегіі павінны ўвайсці людзі, якія любяць сельскагаспадарчую вытворчасць, якія карыстаюцца аўтарытэтам і павагай калгаснікаў. 5) У вобласці многа абложных земляў, якія не патрабуюць вялікіх капітальных укладанняў для іх асваення і на якіх можна атрымаць добры, устойлівы ўраджай.

Заданне 2. (практыкаванне 96 з практыкума М.Я. Цікоцкага, А.М. Цікоцкага)

Перакладзіце з рускай на беларускую мову наступныя сказы з дзеепрыметнымі і дзеепрыслоўнымі словазлучэннямі. Растлумачце, у чым заключаюцца стылістычныя асаблівасці перакладу.

Закінуўшы галавы, хлопчыкі моўчкі любуюцца птушкамі, не адрываючы вачэй ад іх, - стомленых вачэй, зіхатлівых ціхай радасцю, не чужой зайздроснага пачуцці да гэтых крылатым істотам, так вольна паляцела ад зямлі ў чыстую, ціхую вобласць, поўную сонечнага бляску (М. Горкі ). 2) ашаломленыя, глухія ад шуму, змучаныя гэтай танцам мёртвай матэрыі двухногую істота, усё ў чорнай сажы і алеі, дзіўна глядзіць на мяне, сунуўшы рукі ў кішэні штаноў (М. Горкі). 3) Усюды, над галавой, пад нагамі і побач з табой - жыве, грукоча, святкуючы свае перамогі, жалеза. Выкліканае да жыцця сілаю золата, адушаўлёнае ім, яно акружае чалавека сваёй павуціннем, глушыць яго, смокча кроў і мозг, пажырае мускулы і нервы і расце, расце, абапіраючыся на маўклівы камень, ўсё шырэй раскідваючы звёны свайго ланцуга (М. Горкі). 4) Калі вы выглянеце з высокага тулупнага каўняра і азірнецеся навокал, то ўбачыце, што ў навакольным свеце няма нічога іншага, акрамя сумнай мглы, якая ус больш згушчаецца, ды вас, што згубіліся пасярэдзіне яе. Хутчэй завернеце вы зноў у кажух і цалкам даверыўся фурману, які, напэўна, ведае сваю справу, ды яшчэ нячутна, дзіўна раптам замарудзіла плыні часу (В. Салаухін). 5) Пунсовыя аблокі, круглявыя, як бы туга надзьмутыя, плылі па небе з урачыстасцю і павольнасцю лебедзяў; пунсовыя аблокі плылі і па рацэ, афарбоўваючы колерам сваім не толькі ваду, не толькі лёгкая пара над вадой, але і шырокія глянцавае лісце гарлачыкаў; белыя свежыя кветкі вадзяных лілей былі як ружы ў святле палаючай раніцы; чырвоныя кроплі расы падалі з нахіленай вярбы ў ваду, распаўсюджваючы чырвоныя, з чорнай ценем кругі (В. Салаухін).

Заданне 3. (практыкаванне 70 з практыкума М.Я. Цікоцкага, А.М. Цікоцкага)

Адзначце, якія рытарычныя фігуры выкарыстаны ў наступных прыкладах, дайце ім стылістычную ацэнку.

І. А дзе ж той выхад? Дзе збавенне

З няволі цяжкай, з паланення?(рытарычнае пытанне)

Адзін ён ёсць: зямля, зямля,(паўтор)

Свой пэўны кут, свая ралля:

То – наймацнейшая аснова

І жыцця першая ўмова.

Зямля не зменіць і не здрадзіць, (анафара)

Зямля паможа і дарадзіць,

Зямля дасць волі, дасць і сілы,

Зямля паслужыць да магілы,

Зямля дзяцей тваіх не кіне,

Зямля – аснова ўсёй айчыне.

(Я. Колас)

VІ. Калі вораг сарве яблык, паспеўшы ў нашым садзе, то яблык разарвецца ў яго руках гранатай! Калі ён сажне жменю нашых цяжкіх каласоў, зерне вылеціць і паразіць яго свінцовым дажджом! Калі ён падыдзе да нашых чыстых, сцюдзёных крыніц, яны перасохнуць, каб не даць яму вады (Я. Купала).

(анафара)

VІІ. 1) Здаецца, там лечацца раны чалавечай душы. Здаецца, тут усё існуе на вялікую радасць(анафара) (К. Чорны). 2) Пачалася ноч… Ужо больш за гадзіну ступае і ступае, упёршыся плячамі ў хамут і храпучы, чорны конь (І. Пташнікаў). 3) За ёю былі прыдняпроўскія адхоны, вёскі, пушчы і мястэчкі. За ёю былі замшэлыя замкі, чорныя хаты і старажытныя белыя званіцы (сінтаксічны паралелізм)(У. Караткевіч). 4) Лес шумеў. Смутна шумеў стары лес (паўтор)(Я. Колас). 5) Ідзе час, а я ўсё сяджу. Сяджу без дум, без сілы(парцэляцыя) (В. Быкаў). 6) Прыстаў грозна зірнуў на ўрадніка. Ураднік апусціў вочы і зірнуў на стражніка, стражнік – на соцкага. Соцкі стаяў бокам і смяяўся ў рукаў (ланцуговая сувязь0(Я. Колас). 7) І ў светлым вобразе дзяўчыны, якую палюбіў яе сын, а за ім і яна, і ў самім пачуцці гэтым – узнагародзе за яе нялёгкае ўдовіна жыццё, было і сапраўды нешта сонечнае, яснае, залатое… (Я. Брыль). 8) Ішлі сівыя ветэраны і бязвусая моладзь. Плячо да пляча, локаць да локця. Сябры. Паплечнікі (парцэляцыя)(З газеты). 9) Адзін накраў – багацце множыў, другі згалеў, галей сабакі… Бяду нажыці ўсякі можа, бяды пазбыцца – не ўсякі (Я. Купала). 10) Ты да чалавека з душой, а ён да цябе спіной (Прыказка).(супрацьпастаўленне)