29. Ауа райының айлық болжауында репер ретінде қарастырылатын стационарлы антициклондар

Стационарлы (азжылжымалы) антициклондар ауаның жалпы батыс тасымалдануына кедергі болады жəне ауа райының маңызды аномалияларын анықтайды. Т/рт айлыϗ ырϏаϗтылыϗ ϗасиетімен сипатталатын стационарлы антициклондар бастаушы реперлік процесстерге жатады. Макропроцесстерді т/рт айлыϗ ырϏаϗтылыϗ бойынша болжаϏан кезде келесі ережені ϗолданады, егер бастаушы макропроцесс стационарлы антициклонмен т/рт ай бϭрын байϗалϏан синоптикалыϗ процесспен ϭϗсас емес (ϭϗсас) болса, онда 4 айдан кейін (3 кϫн) ϭϗсас (ϭϗсас емес) макропроцесс болады. Бϭл ереженіϟ аϗтаушылыϏы 74%, ал ϭϗсас емес процесс 96% мϫмкіндігімен байϗалады.ЫрϏаϗтылыϏыныϟ әртϫрлі ϗамтамасызыдыϏы бар стационарлы антициклондардыϟ географиялыϗ орналасуыныϟ он тϫрі бар. Ауа райының айлық болжамдарын құрастырған кезде белгілі географиялық аудандарда архивтік материалдардын негізінде ырғақтылықтын ережесіне сəйкес келуі бойынша күтілетін процесстердің қамтамасыздығын табады. Болжағанда қамтамасыздығы жоғары (70% көп) бастапқы реперлер алынады. Атмосфераның алдын-ала болған циркуляциясының көптеген ұқсас параметрлері, төселме беттің жəне гидрометеорологиялық алқаптардың күйі бойынша таңдалған бірнеше аналогтарды алғаннан кейін, болжанатын айда н.с.маусымның ескертпесі бойынша жəне атмосферадағы ырғақтылықтың көмегімен алынған процесстермен олардың синоптикалық процесстерінің ұқсастылығын зерттейді. Аналогтардың ішінен барлық көрсеткіштер бойынша болжанатын айда жақсы ұқсастылығы бар аналогтарды қалдырады. Нəтижесінде __________бір ең жақсы аналог қалады, оның негізінде синоптикалық процесстер мен ауа райының болжамы құрылады.

30. Реперлік синоптикалық процестер. Атмосфералық процестердің ырғақтылығы.

Реперлік синоптикалық процесстер. Ауа райыныϟ айлыϗ болжауларын ϗϭрастырϏан кезде кϫтілетін синоптикалыϗ процесстердіϟ дамуын және ауа райыныϟ уаϗыт бойынша /згеруін білу ϗажет. Ол ϫшін атмосферада айϗындалϏан толϗындар мен ырϏаϗтылыϗтар ϗолданылады. Зональды циркуляцияныϟ кϫнделікті индекстерін статистикалыϗ талдаудыϟ негізінде (автокорреляциялыϗ және спектральды функцияларды) Е.Н.Блинова солтϫстік жарты шарда зональды циркуляцияныϟ ϗарϗындылыϏыныϟ ϫш және бес айлыϗ ырϏаϗтылыϏын айϗындаϏан. Ϫш және бес айлыϗ ырϏаϗтылыϗтын бір к/рінісі ультраполярлыϗ процесстердіϟ ϗайталанушылыϏымен байланысты. Осы процесстер туралы тϫсініктемелерді Б.П.Мультановский енгізген. Ультраполярлыϗ процесс деп антициклонныϟ (ядроныϟ немесе жотаныϟ) тәуліктен тәулікке солтϫстіктен оϟтϫстікке, солтϫстік-шыϏыстан оϟтϫстік-батысϗа немесе шыϏыстан батысϗа ϗарай жылжуымен сипатталатын синоптикалыϗ процессті тϫсінеді. Бϭл процесстер атмосфераныϟ ϗалыпты (зональды) циркуляциясын бϭзады. Ультраполярлық процесстер үш жəне бес айдан кейін қайталану қасиетіне ие, яғни атмосферада ырғақтылық əрекетінің көрінісі болып табылады. Ыр_а_тылы_ дегеніміз бір белгілі, біраϗ бір-бірімен дәл сәйкес келмейтін уаϗыт аралыϏында сырϏымалы басталуы бар ϭϗсас циркуляциялыϗ механизмдердіϟ ϗайталануы. Ультраполярлыϗ енулер ырϏаϗтылыϗты айϗындауϏа мϫмкіндік беретін белгі болып табылады. Болжам маϗсатында барлыϗ ультраполярлыϗ процесстер ϗолданбайды, тек ϗана ырϏаϗтылыϗтыϟ белгілі ережелеріне баϏынышты болатын процесстер Ϗана ϗолданады; олар реперлік деп аталады. Реперлік ультраполярлы_ процесс деп арктикалыϗ ауада ϗалыптасϗан әлсіремейтін, жиі кϫшейетін антициклонныϟ (ядроныϟ немесе жотаныϟ) тәуліктен тәулікке оϟтϫстікке немесе оϟтϫстік-батысϗа жылжуымен сипатталатын және ырϏаϗтылыϗтыϟ белгілі ережелеріне баϏынышты болатын синоптикалыϗ процессті тϫсінеді. К/рсетілген процессті айϗындау жер және биіктік карталары бойынша жасалынады. Реперлік ультраполярлық процесстердің үш жəне бес айлық ырғақтылығы бойынша қайталануының бірнеше ережелері бар. Нəтижесінде келешек 45 (75) жəне 90 (150) күндерге шамалы қатемен (2 күн) бастапқы реперлік процесспен салыстырғанда ұқсас (аналогиялық), кері немесе ұқсас емес процесске нұсқау алуға болады. Кері процессте циклондық жəне антициклондық алқаптардың шектелуі бастапқы процесспен салыстырғанда қарама-қарсы болады (н.с.ауданның шамамен 60 % аумағында сəйкес келмейді). Ұқсас емес процесстер, егерде оның циклондық жəне антициклондық алқаптары бастапқы процесстің ұқсас алқабымен н.с.ауданның 40–60 % аумағында сəйкес келсе беріледі. Стационарлы (азжылжымалы) антициклондар ауаның жалпы батыс тасымалдануына кедергі болады жəне ауа райының маңызды аномалияларын анықтайды. Т/рт айлыϗ ырϏаϗтылыϗ ϗасиетімен сипатталатын стационарлы антициклондар бастаушы реперлік процесстерге жатады. Макропроцесстерді т/рт айлыϗ ырϏаϗтылыϗ бойынша болжаϏан кезде келесі ережені ϗолданады, егер бастаушы макропроцесс стационарлы антициклонмен т/рт ай бϭрын байϗалϏан синоптикалыϗ процесспен ϭϗсас емес (ϭϗсас) болса, онда 4 айдан кейін (3 кϫн) ϭϗсас (ϭϗсас емес) макропроцесс болады. Бϭл ереженіϟ аϗтаушылыϏы 74%, ал ϭϗсас емес процесс 96% мϫмкіндігімен байϗалады. ЫрϏаϗтылыϏыныϟ әртϫрлі ϗамтамасызыдыϏы бар стационарлы антициклондардыϟ географиялыϗ орналасуыныϟ он тϫрі бар. Ауа райының айлық болжамдарын құрастырған кезде белгілі географиялық аудандарда архивтік материалдардын негізінде ырғақтылықтын ережесіне сəйкес келуі бойынша күтілетін процесстердің қамтамасыздығын табады. Болжағанда қамтамасыздығы жоғары (70% көп) бастапқы реперлер алынады. Атмосфераның алдын-ала болған циркуляциясының көптеген ұқсас параметрлері, төселме беттің жəне гидрометеорологиялық алқаптардың күйі бойынша таңдалған бірнеше аналогтарды алғаннан кейін, болжанатын айда н.с.маусымның ескертпесі бойынша жəне атмосферадағы ырғақтылықтың көмегімен алынған процесстермен олардың синоптикалық процесстерінің ұқсастылығын зерттейді. Аналогтардың ішінен барлық көрсеткіштер бойынша болжанатын айда жақсы ұқсастылығы бар аналогтарды қалдырады. Нəтижесінде __________бір ең жақсы аналог қалады, оның негізінде синоптикалық процесстер мен ауа райының болжамы құрылады.