2. Ластанулардың нормалау негіздері

Професор В.А. Рязанов 1949 жылы атмосфералық ластанудың негізі шарттарын анықтады:

1. кез келген заттың шектік концентрациясы болып адам денсаулығына тура немесе жанаа әсер етпейтін, жұмыс істеу қабілетін азайтпайтын, көңіл күйіне әсер етпейтін мәні алынады;

2. зиянды затқа әдеттену дұрыс емес деп. Табылуы керек және бұл концентрація қалыпты жағдайдан жоғары деп. Алынады;

3. өсімдіктерге, жергілікті климатқа, атмосфера мөлдірлігіне және халықтың тұрмыстық жағдайына жайсыздық тудыратын зиянды заттар концентрациялары сырттан асқан деп. Табылуы керек.

Ауаны ластайтын әрбір зиянды затқа екі норматив қолданылады: бір лік реттегі әне орташа тәуліктік. Бір лік реттегі ШРК адам сезімталдығымен анықтала алады.

Қазіргі кезде ауа бір ден бірнеше зиянды заттармен ластанады. Сондықтан атмосфера ластануының бірлескен әсерін зерттеу керек.

Өнеркәсіп орындарының құрылысын жоспарлағанда және салғанда ауаның ластанғанын ескеру керек. Атмосфераның төменгі қабаты ретінде 2 м биіктікті алу керек, себебі ол адамның бойы. Әсер ету бойынша латаушы заттар торт топқа бөлінеді: 1 – төтенше қауіпті; 2 – жоғары қауіпті; 3 – қауіпті; 4- қауіптігі аз.

3. Қалдықтар мәселесі

Өнеркәсіп орындарының өалдықтарымен қатар муниципалдық қалдықтарда көп мөлшерде шығарылуда. Қалдықтар қауіпті, уландырғыш, радиоактивті және аралас болып бөлінеді. Қалдықтар мәселесінің шешілу жолдары – қалдықсыз өндіріс санын арттыру, қалдықтарды өңдеуші заудтарды көптеп салу, қалдықтар полигондарын жабдықтау, өалдықты аз шығарушы текхнологияларды қолдану.

Билет №18

1. Биогеоценоз және оның құрама бөліктері

2. Бейімделу (адаптация) дегеніміз не?

Бейімделу (адаптация) дегеніміз эволюция процесінде ағзалардың өмір сүру ортасының өзгеруіне бейімделу қабілетін дамыта алуы және әртүрлі жолдарын таңдай алуы. Бейімделу процестерін дамытатын негізгі факторларға тұқым қуалаушылық, өзгерушілік, табиғи (немесе жасанды) талдау жатады. Мысалы, пингвиндер балықты аулау үшін тез жүзеге бейімделе отырып, қанатының қысқаруынан ұшу қабілетінен айырылған.

3. Шаңұстаушы жүйелер

Барлық шаң ұстаушы қондырғылар тазалау принципі бойынша бөлінеді:

1. құрғақ шаң ұстаушы жүйелер;

2. ылғал шаң ұстаушы жүйелер;

3. электрофильтрлер;

4. фильтрлер.

Көбінесе тізбектей жалғанған 1-4 қондырғылар жүйесін қолданады.

Шаң ұстаушы жүйенің тиімділігін келесі сипаттамалармен бағалауға болады:

1. жалпы тиімділігі

ПӘК=(С_К-С_Ш)/С_К

мұнда ПӘК – пайдалы әсер коэффициенті, С_К және С_Ш – қоспалардың шаң ұстаушы жуйнлерге кірердегі және шығардағы массалық концентрациялары. Егер бірнеше қондырғы қолданылса:

ПӘК _ҚОС = 1-(1-ПӘК1)(1-ПӘК2)...(1-ПӘК_N)

2. фракциялық тиімділігі – ластаушының фракциясын есепке алғандағы пайдалы әсер коэффициенті.

3. Шаң ұстаушы жүйенің гидравликалық кедергісі

∆Р = Р_К-Р_Ш

мұндағы Р_К және Р_Ш – щаң ұстаушы жүйелерге кірердегі және шығардағы ауаның қысымы. Мына ұғымдар қолданылады: ∆Р_бас – бос шаң жинағыш және ∆Р_соң - тазарту керек кездегі.

4. Менш ікті шаң сыйымдылық шаң ұстаушының екі регенерація аралығындағы жинағыш шаң мөлшерін білдіреді.

5. К- шаңның стіп кету коэффициенті.

К = С_К/С_Ш

Шаңның мына қасиеттері шаң ұстаушы жүйенің тиімділігін анықтайды:

- физиалық-химиялық қасиеттері;

- Дисперсиалдық немесе фракциалық құрамы;

- Тығыздығы;

- Агдезиялық қасиеттері (бөлшектердің жабысқақтылығы);

- Ылғалдылығы;

- Электрленгендігі.

Билет №19