3. Антропогендік фактор

Антропогендік факторлар – адамның қоршаған табиғи ортаға тура немесе жанама түрде іс-әрекеттік әсері

Билет №12

1. Атмосфераға анықтама бер

Атмосфера жер шарын түгелдей орап тұрады. Ол гректің «atmos» - бу, «sphairi» (сфера) сөзінен шыққан. Оның қалыңдығы 100 км-ге дейін жетеді. Атмосфераның негізгі құрамында оттегі (20,95%), аргон (28%), азот (75,50%Ё) және басқадай газдар кездеседі. Атмосфера негізінен тропосфера, стротосфера және ионосфера қабаттары болып үшке бөлінеді. Тропосфера – өзгермелі қабат, жер бетіне тікелей жайласқан төменгі тығыз қабаты. Орташа биіктігі 10-12 км-ге жетеді. Стротосфера – төсем, тағы да сондай сияқты теңіз деңгейінен 9-11 км жоғары жататын атмосфера қабаты. Ионосфера – қозғалғыш қабат. Қалыңдығы 800 км-ге жетеді.

2. Гаузенің бәсекелестік негізінде жою заңы

3. Ішкі суларды ластаушы көздер

Қазақстанда су заңдылықтарының құқықтары «ҚР су кодексінде» (1993 ж.) және нормативті құжаттарда берілген. Қазақстан территориясындағы барлық сулар ҚР-ның су қоры болып табылады.

ҚР сумен аз қамтылған аймаққа жатады. Қазақстанда 11 мың өзен (200 мың км), 48 мыңнан астам көлдер (каспий, Арал, Балқаш, Алакөл), жер асты сулары, жалпы ауданы 2033 км² болатын 2724 мұздық бар. Шөл астындағы тұщы су қоы Балқаш сияқты 65-тен астам көлге тең.

Қазақстанда 7 су қоймасы бар, ең ірісі Бұқтырма – тереңдігі 11 м, ені 35 км, ұзындығы 600 км, Қапшағай – тереңдігі 15-45 м, ені 22 км, ұзындығы 180 км.

Каспий теңізі – ең үлкен төзды көл, жалпы ауданы – 400 мың км². Арал теңізі қазіргі күні 44,5 мың км² ауданнан тұрады. Соңғы 30 жылда Арал деңгейі 14,7 м түсті, су жағадан 100-120 метрге кетіп қалды.

Қазақстанда барлық сулар мемлекет меншігінде.

Судың ластануы деп қатты, сұйық және газ түріндегі заттардың әсерінен оның физикалық, химиялық және биологиялық қасиеттерінің өзгерісін айтады.т жер асты және үстіндегі сулардың ластануын мынандай түрлерде болады:

• Механикалық – механикалық қоспалардың су құрамында көбеюі;

• Химиялық – су құрамында органикалық және органикалық емес улы және улы емес заттардың болуы;

• Бактериалдық және биологиялық – су құрамында әртүрлі микроағзалар мен су өсімдіктерінің болуы;

• Радиоактивті – су құрамында радиоактивтік заттардың болуы;

• Жылулық – суға жылу және атомдық электростанциялардың ысыған суларын жіберу.

• Суға түсетін зиянды заттар бірнее топтан тұрады. Физикалық қасиеті бойынша еритін, ерімейтін және коллоидты болады. Сонымен қатар ластаушы заттар минералды, органикалық, баетериалды және биологиялық деп бөлінеді.

• Жануарлардан ластану – бұл физиологиялық бөлінімдер, жабысқақ заттар.

• Әр түрлі өнеркәсіп өндірісіндегі суды көп көлемде ластаушы көздерге жатады. Олар – металлургия, химия, қағаз өндіру кәсіпорындар, фабрикалар және тағы да сондай өнеркәсіп орындары.

Билет №13

1. Гидросфераға анықтама бер

Гидросфера – биосфераның бір қабаты, табиғи су қоймаларынан (мұхиттардан, теңіздерден, көлдерден, өзендерден) құралады. Бұл құрлықтың 70% алып жатыр. Гидросфераның ауданы 400 млн. шаршы км. Гидросферадағы биосфераның шегі 11 км-ге дейінгі тереңдікке жетеді. Теңіз жануарлары және өсімдіктері (қызыл, жасыл, қоңыр бардырлар) үшін су өте қолайлы орта. Таза, мөлдір болғандықтан күн сәулесі оның 200 метр тереңдігіне дейін тарайды. Бұдан кейінгі судың қабаттарын мәңгілік қараңғылық басып тұрады.