13. Мотивацияның мазмұндық теориялары. А. Маслоудың қажеттіліктер пирамидасы.

Мазмұндылық теориялары адамдарды әрекетке итермелейтін қажеттіліктерді анықтауға бағытталған. Бұл теориянвң өкілдеріне А. Маслоу, Д. Маккеланд,Ф. Герцберг және басқалар жатады.

Маслоудың қажеттілік пирамидасы. Маслоу адамдарды бұрын тәжірибесі бар, әрі білімді деп қарамай, оларды өзін өзі жетілдіретін және өзін өзін меңгеретін, өз өмірін қалыптастыра алатын жандар ретінде қарастырады. Ол адамдарда иерархиялық жүйеден тұратын көптеген қажеттілік болатындығын мойындайды. Мвслоу бұл қажеттіліктерді бес категорияға бөледі:

1. « Физиологиялық қаж.гі» бұған тамақ, су, баспана, демалу және ұйықтау қажеттіліктері жатады.

2. «Қауіпсіздік және қорған қаж.гіу» қоршаған орта тарапынан болатын физикалық және психологиялық қауіп қатерден қорғану қаж.гі

3. «Әлеуметтік қаж.к» бұл бір нәрсеге немесе біреулерге қатыстылық сезімі, өзіңді біреулердің құрметтеу сезімі, әлеуметтік қарым қатынас, құштарлық сезімі.

4. «Құрметтеу қаж.гі» өзін өзі құрметтеу, жеке басының жетістіктері, біліктілігі, басқа біреулуердің өзін құрметтеуі, мақұлдауы жатады.

5. «Өзін өзі қорғау қаж.гі» өзінің потенциялды мүмкіндігін жеке басының өсіп жетілуін жүзеге асыру қажеттілігі

14. Мотивацияның мазмұндық теориялары. Мак Клеландтың қажеттіліктер теориясы.

Бұл тәсіл мотивтер құрылымын және оның мінез құлыққа және жеке басқа әсерін зерттеуге негізделген. Оның пікірінше адамдарда ең басты үш қажеттілік болады дейді:

Билікке ұмтылу қажеттілігі, басқа адамдарға ықпал ету ниетінен құрылады. Билікке құштар адамдар өз пікірін батыл, ашық айтады, пікір таласынан, өара сыннан қорықпайды, өз пікірін өткізуге тырысады. Олар шебер сөйлейді, басқалардың өзіне ерекше көңіл бөлуін талап етеді. Басшылар көбінесе осындай адамдарды басшылыққа тартады.

Жетістікке жету қажеттілігі, табысқа жетуден ғана емес жұмысты табысты аяқтауға талпынысынан көрінеді. Адамдар өз табысбарын жария етуге тырысады және нақты бағалануын талап етеді. Өзін өзі ұдайы жетілдіріп отыруға тырысады. Басшвлар мұндай адамдардың қажетін қанағаттандыруға, олпрға көбірек көңіл бөліп, оларды бөлек жинап, жиі әңгіме өткізіп тұруы тиіс.

Қатысушылық қажеттілігі, бұл жағдайда адамдар достық қатынастар орнатуға, басқаларға көмек көрсетуге талпынады.

15. Мотивацияның мазмұндық теориялары. Ф. Герцбергтің қос факторлы теориясы

Экономика салағындағы американдық психолог , әрі маман Герцберг өз әріптестерімен бірге қажеттіліктерге негізделген мотивация моделін жасады. Ол көптеген инженерлерге мынадый сұрақтар қойды: «Сіз өз міндетіңізді орындағаннан кейін, қандай жағдайда өзіңізді жақсы немесе нашар сезінгеніңізді баяндап бере аласыз ба?» Алынған деректерді, ол екі категорияға бөліп, мұны «гигиеналық факторлар» және «мотивациялар» деп атады.

Гигиеналық факторлар: Фирма мен әкімшілік саясаты, Жұмыс жағдайы, Еңбекақы, Басшылармен, әріптестермен қарым қатынас орнату, Жұмысты тікелей бақылау дәрежесі.

Мотивациялар: Жетістік,Қызметте жоғарылау, Жұмвс нәтижесін мойындау әрі мақұлдау, ерекше жоғары жауапкершілік, Творчеставалық, іскерлік өсу мүмкіндігі.

Герцберг теориясы бірқатар ұйымдарда тиімді пайдаланылса да, оған сын пікірлер айтылды. Демек мотивацияны ықтимал процесс ретінде қабылдау қажет. Нақты бір адамды нақты жағдайда салыстырып дәлелдеу, оған басқа бір уақыт жағдайында немесе сол ұқсас жағдайдағы басқа адамға сәйкес келмеуі мүмкін. Зерттеу жұмыстарынан байқалғаны, мотивация механизмін түсіндіру үшін көптеген мінез құлық аспектілерін және қоршаған орта параметрлерін қарастыру қажет.

16. Мотивацияның процессуалды теориялары. В.Врумның күту теориясы.

Теория мынадай қағидаға негізделеді: белсенді қажуттіліктің болуы адамдардың мақсатқа жетуінің бірден бір себебі мотивациясы болып саналмайды. Адам өзі таңдап алған мінез құлық типі өзін қанағаттандаратындығына және ойлаған мақсатына жеткізетіндігіне сенеді.

Күту- бұл жеке адамның белгілі бір жағдайдың ықтималдылығын бағалауы б.т. Көпшілік адамдар , мәселен, ЖООнын бітіргеннен кейін жақсы жұмысқа орналасатындағына және жұмысын жақсы атқарса, қызметі жоғарылайтындығына сенеді. Еңбекке мотивацияны талдау кезінде күту теориясыүш өзара байланыстыбқліп көрсетеді:

Еңбек шығыны- нәтижелер

Нәтижелер -марапаттау

Валенттілік («көтермелеуге қанағаттану»)

Еңбек шығыны тарапынан үміттену- нәтижелер бұл жұмсалған күш жігер мен алынған нәтижелер арасындағы қатынас. Егер адамдар күш пен нәтиже арасындағы байлвныстың жоқтығын сезінсе, онда мотивация әлсірейді.

Нәтижелер тарапынан үміттену- қол жеткен нәтижелерге жауап ретінде нақты көтермелеуді немесе мадақтауды үміттенуі.

Валенттілік- белгілі бір көтермелеуге ие болғанннан кейін пайда болатын қанағаттану немесе қанағаттанбау дәрежесі.Егер адам үшін көтермелеу құны төиен болса, онда осы теория бойынша еңбек әрекетінің мотивациясы әлсірейтін болады.

Егер жоғарыда аталған үш фактпрдың да мәні шамалы болса, онда мотивация әлсіз , еңбек нәтижесі төмен болады.