Дарси 4. Мазуи 4. Таълимот (консепсия) дар бахисобгирии бухгалтери ва хисоботи молиявии таснифоти.

Накша:

Баланси таснифии бухгалтерӣ

Навъҳои ҳисобот оиди фоида ва зарар

Хисоботи молиявии дигар

Баланси таснифии бухгалтерӣ

Хисоботи бевосита бо муодилаи балансӣ алоқаманд буда,ки вазъи молиявии субъектро мекунад ва дар таърихи мушаххас таҳия мегардад, ҳисоботи балансӣ ном гирифтааст. Маҳз тавассути ҳисоботи балансй истифодабарандагон оиди бозоргирӣ, кудрати молияви ва чандирии молиявии ширкат маълумот мегиранд. Баланс барои ҳисоб аксарияти коэффитсиентҳои молиявӣ ва иқтисодӣ, баҳодиҳии муассисаҳои бо сиёсати он дар ҷодаи азхудкунии истеҳсолоти навин имконият медиҳад. Балланси бухгалтерӣ оиди захираҳои субъект (актизҳо), даъво ба захираҳо (ӯҳдадориҳо) ва :гр ширкат (сармоя) маълумот медиҳад.

Чузъхои баланси бухгалтери	Тавсифи амалиёт
активхо - захираҳои иқтисодии аз ҷониби хочагидорй назоратшаванда, ки натичахои руйдодхо ва шартномаҳои гузашта ва нафъи иктисодии минбаъда дар назар дошта шудааст.	I. Захираҳои ҳамчун актив баррасишаванда бояд: а) дар оянда нафъи иқтисодй оранд (барои бадастоварии фоида кор оянд); б) зери назорат қарор гирифта, ба субъекти хоҷагидорй дар асоси соҳибҳуқуқй тааллуқ дошта бошанд (метавонанд озодона истифода шаванд ё аз истеҳсолот хорич гарданд); в) натиҷаи амалиёти қаблиро ташкил диҳанд (яъне воқеан дар айни замон дар намуди захираҳо, дар истеҳсолот, дар арафаи бунёдгардй ё дар роҳ мавҷуд будан).
Ухдадорихо - ин қарзи ҷории ширкат, ки дар натичаи руйдодхои давраҳои қаблӣ ба вуҷуд омада, батанзимдарории он ба хориҷшавии субъект, ки нафъи иқтисодиро тачассум намудааст, бурда мерасонад	2. Уҳдадориҳои баррасишаванда бояд: а) ба камшавии активҳо, ки минбаъд бояд нафъи иқтисодй оваранд, мусоидат намоянд; б) ногузир бошанд; в) аз амалиётҳои қаблӣ бароянд.
3. Сармоя - ин ҳиссаи активҳои субъекти хочагидори, ки пас аз пардохти хамаи ухдадорихо боки мемонад.. Сармоя гурухи махсуси моддаҳоро, аз ҷумлаи сармояи оинномавй ва фоидаи тақсимношударо дарбар мегирад.	Бақия дар ҳисобот ҳиссаи боқимондаи активҳоро пас аз тарҳнамоии ӯҳдадориҳо ифода мекунад.

Ширкатҳо дар асоси хусусияти амалиёти содиршуда, активҳо ва ӯҳдадориҳоро дарозмуддат ва кӯтоҳмуддат тасниф мекунанд. СБҲМ талаб мекунанд, ки новобаста сиёсати баҳисобгирии қабулшуда, ширкатҳо бояд маблағҳоро, ки пардохт ё қабули онҳо ва ё баъд аз дувоздаҳ моҳи санаи ҳисоботӣ пешбинӣ шудааст, аз рӯи ҳар як моддаи актиа ва ӯҳдадориҳо кушода диҳанд.

Мувофикан, таснифи актив ва ухдадорихо ба намудхои кутохмуддату дарозмуддат истифодабарандагонро бо маълумоти муфид таъмин намуда, активхои гардон ва гайригардонро чудо мекунанд. Хамзамон ба активхои воридшаванда ва ухдадорихои пардохтшаванда дар тули 12 мохи наздик диккатро равона месозад. Гайр аз ин, маълумот оиди мухлати пардохти активхо ва ухдадорихо барои баходихии бозоргири ва аник кардани кобилиияти пардохт доштани ширкат муфид мебошад.

Актив бояд хамчун кутохмуддат nfcyba шавад, агар:

А) фуруш, нигохдори барои фуруш е худ истифодаи он дар шароити муътадили давраи амалиетии ширкат пешбини шуда бошад;

Б) он асосан барои фуруш дар давоми муддати кутох нигох дошта шавад, ва е фуруши он дар тули 12 мохи пас аз санаи хисоботи пешбини шудааст;

В) он активе бошад, дар шакли воситахои пули е худ воситахои хамарзиш (эквивалент) , ки истифдаи номахдуд доранд;

Хамаи активхои дигар бояд хамчун дарозмуддат nfcyba карда шаванд

Ухдадорихо он гох хамчун даромуддат nfcyba мегардад, агар:

А) адои пардохти он дар шароити муътадили давраи амалиетии ширкат пешбини шуда бошад;

Б) адои пардохти он дар тули 12 мохи пас аз таърихи хисоботи вочиб аст

Хамаи ухдадорихои дигар бояд хамчун кутохмуддат nfcyba карда шаванд

Ширкат ухдадорихои дарозмуддати хешро, ки пардохти фоизхоро дарбар мегиранд, хатто дар холати вочиб будани вочиб будани пардохти фоизхо дар тули 12 мохи пас аз таърихи хисоботи хамчун дарозмуддат nfcyba мекунанд, агар:

А) мухлати ибтидои давраи зиеда аз 12 мохаро дарбар мегирифт

Б) азнавмолиякунонии ухдадорихо дар асоси дарозмуддат пешбини шудааст

В) Ин максад бо шартнома оиди азнавмолиявикунони таквият дода шудааст е худ тагйири чадвали пардохтхо то тасдики хисоботи молияви кабул мешавадд

Хамин тарик, мутобики СБХМ, баланс бояд моддахои зеринро дарбар гирад:

• воситахои пули ва хамарзиш (эквивалент) – и онхо

• карздории дебитории савдои ва дигар

• захирахои моддию моли

• воситахои асоси

• активхои гайримодди

• активхои молияви

• сармояхои аз руи усули иштирок бахисобгиритфашуда

• карздории кредитории савдои ва дигар

• ухдадорихо ва талаботи андози

• захирахо

• ухдадорихои дарозмуддат, ки пардохти фоизро дарбар мегиранд

• хиссаи акаллият

• сармояи интишоршуда ва бунедхо (фонды)

Баланси бухгалтери дар баробари тавсифномахои мусбии хеш боз махдудиятхои зеринро дорост:

• на хамаи моддахои баланси аз руи арзиши чори инъикос меебанд. Масалан, активхои гайригардиши аз руи арзиши ибтидои ба хисоб гирифта мешаванд, ки эхтимол бо арзиши чории вокеи мувофикат накунад

• аксарияти моддахои баланс аз руи маблаги хисобкардашуда инъикос меебанд. Масалан, ухдадорихои хисобкардашуда, фарсудашави, захирахои карзхои шубханок ва гайра

• маблаги баъзе моддахо дар баланс метавонад тадкик набошад. Масалан, активхои гайримодди ва маблагхое, ки хамчун ухдадорихои мавкуфгузошташуда инъикос шудаанд

Шаклхои хисобот оиди фоида ва зарар

Хисобот оиди фоида ва зарар (оиди фаъолияти натичахои молияви - хочаги) хамчун чузъи васеъкунандаи баланс дар ибтидо ва интихои давраи хисоботи накши мухимро мебозад.

Даромад – ин афзоиши нафъхои иктисоди, ки дар шакли зиедшавии активхо ва е худ камшавии ухдадорихо ба амал омада, дар афзудани сармояи саххомии бо хиссагузорихои иштирокчиен вобаста набуда ифода меебад.

Харочот – ин камшавии нафъи иктисоди дар намуди хоричшави, тачдиди активхо, ё худ афзудани ухдадорихо баамалоянда, ки ба камшавии сармоя оварда мерасонад ва ба таксимоти сармоя байни иштирокчиени сармояи саххоми вобастаги надорад.

Фоида – ин афзоиши сармоя дар натичаи фаъолияти асоси ва гайриасоси, руйдодхо, вазъиятхое, ки ба субъекти хочагидори таъсир мерасонанд, ба чузъ аз хакки узвият ба сармояи саххоми.

Зарар – ин камшавии сармояи саххоми дар натичаи фаъолияти асоси ва амалиети дигар, руйдодхо, вазъият, ба чузъ онхое, ки натичаи таксимоти сармояи саххомиянд.

Ҳисобот тағйиротеро дар вазъи молиявӣ маънидод мекунад, ки аз амалиётҳои хоҷагй молиявӣ (даромад ва хароҷот) бармеоянд. Тавассути маълумоти ҳисобот оиди фоида в зарар истифодабарандагон аз натиҷаҳои фаъолияти ширкат - фоидаи бадастомада ва ё зара хабардор мешаванд.

Мутобиқи СБҲМ ҳисобот оиди фоида ва зарар бояд то ҳадди аққал моддаҳои зеринро дарбс бигирад:

а) пули фурӯш (выручка);

б) натиҷаҳои фаъолияти амалиётӣ;

в) хароҷоти маблаггузорӣ;

г) ҳиссаи фоида ва зарари муассисоти шарикия ва фаъолияти муштарак, ки аз рӯи усули иштирок I ҳисоб гирифта шудааст;

д) хароҷоти андоз;

е) фоида ва зарар аз фаъолияти маъмул; . 4 ё) натиҷаҳои вазъияти фавқуллода;

ж) ҳиссаи ақаллият;

з) фоидаи соф, ё худ зарари давраи ҳисоботӣ.

Моддаҳои хароҷотӣ баъдан ба гурӯҳҳо барои ҷудокунии қатори ҷузъҳои натиҷаҳс фаъолияти гайримолиявӣ, ки дорои хусусиятҳои фарқкунандаи мухталиф ба мисли устувор қудрати фоида ё худ зарар ва пешгӯӣ мебошанд, тасниф мешаванд. Ин маълумот бо яке аз I усуле, ки СБҲМ барои таҳлили даромад ва хароҷот маъқул ҳисобидааст, пешниҳод кар^ мешавад:

аз рӯи хусусияти хароҷот; аз рӯи вазоифи хароҷот;

Мавриди истифодаи усули якум хароҷот дар ҳисобот оиди фоида ва зарар мувофш хусусияти онҳо (фарсудашавй ва истеҳлок, хароҷоти накдиётӣ, музди меҳнат, харҷи реклам муттаҳидонида шуда, байни самтҳои мухталифи дохили ширкат аз нав тақсим карда мешава Усули мазкур асосан дар муассисаҳои кӯчак истифода мешавад, ки дар он ҷо азнавтақсимкунии хароҷоти амалиётӣ дар асоси таснифи функсионалӣ эҳтиёҷ нест.

Тағйирот дар захираи маҳсулоти тайёр ва истеҳсолоти нотамом дар тӯли давра исло: хароҷоти истеҳсолиро ифода мекунад. Истеҳсолот дар ин маврид сатҳи захираҳоро афзу; фурӯши аз истеҳсолот зиёда ба камшавии сатҳи захираҳо оварда мерасонад.

Усули дуюм харочотро мутобики амали онхо, хамчун чузъи арзиши аслии фуруш, таксимот ва е фаъолияти маъмури тасниф мекунад. Чунин пешниходкуни ба истифодабарандагон маълумотеро медихад, ки назар ба харочоти аз руи хусусият таснифшаванда муфидтар аст, аммо таксимоти харочот аз руи вазоиф метавонад мубохисаомез бошад ва хиссаи хеле калони субъективиятро ифода намояд.

Бахши сиёсати баҳисобгирӣ дар эзоҳнома доир ба ҳисоботи молиявӣ бояд инҳоро тасви намояд:

а) асосҳои баҳодиҳӣ, ки барои омода намудани ҳисоботи молиявӣ истифода шудаанд; Ь) ҳар як масъалаи мушаххаси сиёсати баҳисобгирӣ, ки барои дарки дурусти ҳисоботи молиявӣ зару аст.

Сиёсати баҳисобгирй, ки мавриди пешниҳод муассиса бояд онро баррасӣ намояд (лекин бо и махдуд нагардад) инҳоро дарбар мегирад:

• эътирофи пули фурӯш;

• қоидаҳои муттаҳидшавй, аз он ҷумла корхонаҳои фаръӣ ва иттиҳодияҳо;

• муттаҳидшавии корхонаҳо;

• фаъолияти муштарак;

• эътирофи фарсудашавй ва истеҳлоки активҳои моддӣ ва гайримоддӣ;

• ба сармоя табдилшавии (капитализатсия) хароҷот аз рӯи қарз ва дигар хароҷот;

• шартнома оиди сохтмон;

• моликияти гузошташуда;

• воситаҳои молиявӣ ва маблаггузорй;

• иҷора;

- хароҷоти ташхис ва коркард;

• захираҳои моддию молӣ;

• андозҳо, аз ҷумла андози батаъхиргузошташуда;

• захираҳо;

• хароҷоти таъминоти нафақавӣ;

• азнавҳисобкунии асъори хориҷӣ ва суғуртаи асъор;

• муйаян намудани воситаҳои пулӣ ва ҳамарзиши онҳо;

• баҳисобгирии беқурбшавии пул;

• кӯмаки (субсидияи) ҳукуматӣ.

Дарси амалии №4.

1. Супориш барои худсанчи

2. Муҳимият

Муҳимияти моддаҳои зеринро муайян намоед:

1. Дар охири сол маълум шуд, ки активҳои соли гузашта ба даст омада нодуруст истеҳлок гардидаанд. Истеҳлоки ин активҳо бояд маблаги 1 000 в.ш.-ро ташкил медод. Фоидаи софи ширкат ба ҳисоби миёна ба 110 000 в.ш. баробар аст.

2. Ибтидои соли дигари пас аз давраи ҳисоботй, дебитори калони корхона оиди муфлисшавиаш эълон намуд.

3. Дар ширкати тиҷоратӣ аз ҷониби баъзе кормандон ҳодисаи дуздй маълум карда шуд. Мувофик баҳодиҳӣ дар давраи ҳисоботӣ ба маблаги 1500 в.ш. молҳо горат шудаанд. Фоидаи ширкат ба ҳисоб миёна ба 250000 в.ш. баробар аст.

4. Бинобар риоя накардани иҷозатнома аз болои ширкат ба додгох ариза ворид шуд. Дар ҳолати бохтани мурофиа, вай маҷбур аст, ки истеҳсолот ва фурӯши маҳсулотеро, ки сабаби даъвои суди гаштааст, катъ гардонанд. Маблаги фуруши махсулоти мазкур 10000 в.ш. – ро ташкил мекунад, хол он, ки маблаги умумии савдои ширкат баробари 50000в.ш. аст. Эхтимол ширкатро гунахкор месозанд.

А) 31 январ дар Китоби асосӣ қайдҳои зерин ба амал бароварда мешаванд:

Дт

Кт

б) Моҳи феврал қайд оиди ҳисобкунии зерин ифода меёбад:

Дт

Кт

в) Дар интиҳои моҳи феврал бақияи ҳисобҳо кадом маблагро ташкил менамояд? Номгӯи ҳисоб:

Бақия аз рӯи ҳисоб: Номгӯи ҳисоб: Бақия аз рӯи ҳисоб:

г) Фаъолияти ширкатро дар моҳи март инъикос намоед: Хароҷоти иҷораи тӯлй моҳ:

Дт

Кт Пардохт ба иҷорадиҳанда: _

Дт

Кт

3. Аз рӯи шарти қарордод пардохт барои аудйти с. 2001 7 200 в.ш.-ро ташкил медиҳад. Мутоби қоидаи ҳисобкунӣ пардохт барои аудит бояд ба хароҷоти с. 2001 тааллуқ дошта бошад, сарфи назар он, ки хадамот соли 2002 расонида мешавад.

а) Дар Китоби асосии с. 2002 мукотиботи зерини ҳисобҳо ҳармоҳ ба амал бароварда мешаванд:

ДТ

Кт

б) Агар ширкат моҳи декабри с. 2001 20% -и ҳаққи аудитро пардохт кунад, пардохти декабри инъикос намоед:

Дт

Кт

в) Бақияи ӯҳдадории ҳисобкардашуда дар ҳисоб 31 декабри с. 2001 кадом маблағро ташкил мекунад'

г) Маблағи хароҷоти с. 2001 чӣ бузургиро ташкил мекунад?

д) Маблағи хароҷоти с. 2002 чӣ бузургиро ташкил мекунад?

4. а) Ҳангоми фурӯши бевоситаи маҳсулот ба мизоҷ бо пули нақд ба маблаги 3400 в.ш. мукотибо зерини ҳисобҳо (танҳо оид ба фурӯш) ба амал оварда мешавад:

Дт

Кт

б) Ҳангоми фурӯши насиявии маҳсулот ба мизоҷ ба маблаги 3400в.ш., мукотиботи зерини ҳисоб (танҳо оид ба фурӯш) ба амал оварда мешавад:

Дт

Кт

в) Ҳангоми пардохткунӣ аз ҷониби мизоҷ, мукотиботи зерини ҳисобҳо тартиб дода мешавад:

Дт

Кт

5. а) Агар ширкат як қисми анбори худро ба муддати 6 моҳ ба маблаги 12 ОООв.ш. ба ширкати диг иҷора диҳад, ҳангоми гирифтани ҳаққи пардохт дар санаи 10 январ ба маблағи 12 ОООв.ш., мукотибо зерини ҳисобҳо тартиб дода мешавад:

Дт

Кт Анҷоми ҳар моҳ аз январ то июн қайдҳои зерин иҷро карда мешаванд:

(Эзоҳ: ин мукотибот даромади ҳар моҳ аз маблаги иҷора пешпардохшударо инъикос мекунад). Дт

Кт

б) Агар то моҳи феврал маблаги пардохт ворид нашавад, - охири моҳи январ чӣ гуна қайд ба ам бароварда мешавад?

Эзоҳ: ин мукотибот даромадро инъикос мекунад, ки моҳи январ ба даст омада, пардохт ҳоло вор нашудааст. Дт

Кт

в) Агар то анҷоми моҳи феврал маблаги пардохт ворид нашавад, мавриди ворид шудани пардохт маблаги 12000 в.ш. кадом мукотиботро бояд ба амал овард? Эзоҳ: нигар ба-мукотиботи банди 5 б.

Дт

Кт