3.17 Компьютерлер мен телекоммуникациялар то¹ысында

Қазіргі кезең информациялық технологиялар кезеңі деп аталып отыр. Басқаша айтқанда бұл кезең – компьютерлер кезеңі, яғни мәліметтерді өңдеп, жолдап, оларды таратып отыратын коммуникацияның телекоммуникациялардың кезеңі.

Осыған орай, Алматы энергетика және байланыс институтында “Өнеркәсіптік электроника” мамандығының негізінде “Компьютерлік-коммуникациялық жүйелер” бағытты жаңадан мамандандыру ашылып отыр.

Аталған бағытта жоғары дәрежелі мамандар даярлау елімізде өте қажеттілік танытып отыр. Мұндай қажеттілік бүкіл дүние жүзіне де тән. IDS (International Data Corporation) мәліметтері бойынша осы бағыттағы жетіспейтін мамандар саны жарты миллион болып, жақын бес-алты жылда бір жарым миллионға жетпек. Қазір көпшілігіміздің үйлерімізде компьютерлер пайда бола бастады. Бірақ тек компьютерлердің пайда болуы жеткіліксіз. Ол сыртқы жүйелерге шығып, республикалық мәліметтер қорына, тіпті дүние жүзілік информациялық жүйелермен байланыса алмаса оның тиімділігі шамалы көрінеді. Сондықтан, біздің жеке меншік компьютерлеріміз өзара біріктіріле отырып, компьютерлік желілерге ұласып, бүкіл дүниежүзілік компьютерлік-коммуникациялық жүйелерге айналуы керек. Бұл жағдай қазір 5 компьютерлік революция деген атқа ие болып отыр.

Айтылған ойларды қорыта келгенде, қазіргі информациялық технологияның мамандары компьютерлік техника мен технологияларды толық игеріп, телекоммуникациялық технологиялардың жаңа тәсілдерін де меңгере білулері керек. Осы тұрғыдан қарағанда, “Өнеркәсіптік электроника” мамандығының негізінде ашылып отырған “Компьютерлік-коммуникациялық жүйелер” мамандандырылу бағыты қазіргі заманның талабына сай дер едік.

Ал енді осындай күрделі де, қиын да құрылымды қалай жобалап жасауға болады? … Әрине тек компьютерлердің күшімен! Сондықтан да, мамандандырылудың келесі бір бағыты-электрондық құрылғыларды компьютерлердің өз көмегімен автоматтандырылған түрде жобалау.

Мамандандандырудың екінші бір саласы – компьютерлерді тек қана жеке түрде пайдаланбай, оны кең көлемді информациялық кеңістіктің бір бөлігі ретінде, корпоративтік желілердің құрамы ретінде қарастыру.

Аталған салалардың бір-бірімен байланысын қамтамасыз ету телекоммуникациялық жүйелерге тапсырылады. Бұл жағдайда, қарапайым Ethernet, Token Ring архитектураларынан бастап, оқу барысында келешегі зор, өндіріске кеңінен еніп жатқан Frame Relay, ATM, Gigabit Ethernet – ке дейін ұластырмақпыз. Біздің дайындаған мамандарымыз қарапайым жергілікті желілерден бастап, жоғары өнімділікті магистральдық, корпоративтік желілерді де басқара алатын болады.

Әрине, жоғарыда айтылған техника мен технологиялар қаншалықты күшті болғанымен, оларда қосымша программалық жабдықтарсыз жұмыс істеу мүмкін емес. Сондықтан да, келешегінен көп үміт күттіріп отырған программалық жабдықтарға да аса зор көңіл бөлмекпіз.

Сөздік

меңгеру, игеру - освоить

жеткіліксіз – недостаточно

күрделі – сложный

құрылым – структура

қосымша – дополнительный

кеңістік – пространство

әрине – конечно

жоғары өнімділікті – высокопродуктивный

3.17.1 Мәтіннен тұйық етістіктерді теріп жазып, орыс тіліне аударыңыз.

3.17.2 Сын есімдерді теріп жазып, аударыңыз.

3.17.3 Талап сөзін тәуелдеңіз.

3.17.4 С¼з тiркестерiн аудары»ыз

Республиканская база данных; направление специализации; соответствует требованиям современности; автоматизированное проектирование; информационное пространство; в качестве составной части корпоративной сети; высокопродуктивные магистральные и корпоративные сети; дополнительное програмное обеспечение; обычные локальные сети.

3.17.5 ²ыстырма с¼здердi аудары»ыз, оларды ºолданып, с¼йлемдер º½ра»ыз

²орыта келгенде, ¸рине, басºаша айтºанда, осы¹ан орай, ºысºасын айтºанда, е» алдымен, ¼кiнiшке орай, бiрiншiден, амал жоº, шынды¹ында, менi»ше, айталыº, менi» ойымша, м¸селен.

3.17.6 Жаºшаны ашып, оны» iшiндегi с¼здерге керектi ºосымшаларды жал¹ап, есiм баяндауыш жаса»ыз

Алматы энергетика ж¸не байланыс институты Орта Азияда¹ы энергетика ж¸не телекоммуникация бойынша мамандар дайындайтын бiрден-бiр (æî¹àðû îºó îðûí). Менi» досым радиотехника (маман). Оны» ата-анасы – (зейнеткер). Попов А.С.- радиобайланыс негiзiн ºала¹ан (¼нертапºыш). Радио - электромагниттiк толºындарды пайдалану¹а негiзделген техника (ñàëà). Радиотехника – электромагниттiк толºындар мен тербелiстердi тарату, к¾шейту, генерациялау, пайдалану м¸селелерiн зерттейтiн (¹ûëûì). Áiç æî¹àðû îºó îðíû (студент).

3.17.7 К¼п н¾ктенi» орнына iлiк септiк ж¸не т¸уелдiк жал¹ауын жал¹а»ыз.

Мамандыº… íåãiç…; байланыс ºызмет… äå»ãåé…; телекоммуникациялыº ж¾йе… æàºñû æ຅; ¼ç æåëiëåð… òû¹ûçäûº…; тасымалдау ба¹а… ºымбаттылыº…; жекелеген аймаºтар… алыстыº…; ¸ëåì… дамы¹ан елдер…; компьютерлер… пайда болу…; информациялыº технология… мамандар…; салалар… байланыс…; технологиялар… æà»à ò¸ñiëäåð…; информациялыº ке»iстiк… áið á¼ëiê…; лазер… ºолданыл…; компьютерлер… ê¼ìåê… .

3.17.8 Т¼мендегi с¼здерге жа»а с¼здер тудыратын етiс ж½рнаºтарын жал¹а»ыз

¶лгi: автомат – автоматтандырыл¹ан

Механика, компьютер, информация, маман, электр, ½йым, орталыº, тере», ке»ей, к¼бей, арттыр, т¾рлен, телефон, классификация, шо¹ырлан.

3.18 Лазер туралы

С.И.Вавилов оптиканың жаңа тарауынан үлкен практикалық қайтарым күткен еді.Ол үміт ақталды да. Әсіресе микрооптиканың ғылым мен техниканың өзге салаларымен одақ құрған тұстарында жемісті нәтижелерге қол жетті. Мұның тамаша бір мысалы ретінде соңғы кезде кванттық механика (микрооптиканың теориялық негіздері) мен радиотехниканың жетістігін айтуға болады. Ғылымның осы бір жаңа саласы шын мәніндегі тамаша ғажайып физикалық құрал жасауға мүмкіндік береді. Ол құрал, бұған дейін атап өткеніміздей, әдетте кванттық генератор немесе күшейткіш деп аталады, ал Батыс елдеріндегі ағылшын тіліндегі “Microware amplification by stimulated emission of radiation ” – амалсыз сәуле шығару жолымен өте қысқа толқындарды (электромагниттік толқындар туралы сөз болып отыр әрине) күшейту деген сөздердің бас әріптерінен ғана құрылған “мазер” деп аталады. Сондай-ақ көп жағдайда “лазер” немесе “оптикалық мазер” деп те атала береді. Бұл ретте жарықтың электрмагниттік толқындар (Light amplification by stimulated emission of radiation) ғана еске алынады.

Лазердің бейбіт мақсатта қолданылу мүмкіндіктері мейлінше кең екендігі бірден-ақ белгілі болды. Мысалы, Францияда көздің торлы қабығында тамырдың жарылып, қан құйылғанда оны күйдіру үшін лазер сәулесі көз хирургиясында кең қолдау тапты. Мұндай операция бұрынғыдай бір секундқа жуық созылмайды, не бәрі бірнеше микросекундта бітеді. Ал бұрынғы мерзім тым ұзақ еді, өйткені ол кезде торлы қабықтың көрші жатқан сау тамырлары қатты қызып үлгеретін.

Сөздік

қайтарым - отдача

күшейткіш – усилитель

бейбіт мақсатта – в мирной цели

торлы қабық – сетчатка

тамыр – сосуд (кровяной)

ақталды – оправдалась

3.18.1 Кейінді ықпалды еске түсіре отырып, мәтіннен 2 мысал алып, тәуелдеңіз.

3.18.2 Мына тіркестерді аударыңыз.

Инфракрасные лучи, длина волн, в области техники, с помощью квантового усилителя, применение в мирных целях, глазная хирургия.

3.18.3 Жаºшаны ашып, оны» iшiндегi етiстiктердi -¹ан,-ген,-ºан,-кен формалы ¼ткен шаººа ºойы»ыз

¶ìiò (àºòàë) едi. Лазердi» бейбiт жа¹дайда ºолданылу м¾мкiндiктерi бiрден-аº белгiлi (áîë). Францияда лазер с¸улесiн к¼з хирургиясында ºолдану ке» ºолдау (òàï). Мен за» факультетiне т¾сiп, оны ¾здiк (áiòið). Бiз жа»а за» жобасымен (таныс). Саша диплом жобасын ерте (ºîð¹à). Сен аспирантурада (îºû) áà? Сiз байланыс к¸сiпорнында хатшы болып (æ½ìûñ iñòå) áå? Сендер б½л п¸н бойынша былтыр мемлекеттiк емтихан (тапсыр). Бiз компьютерлiк техника мен технологияларды толыº (èãåð). Бiздi» ¸рiптесiмiз керемет жоба (æàñà) åêåí.

3.18.4 ²арсылыºты ба¹ыны»ºылы сабаºтас º½рмалас с¼йлемдердi оºып, аудары»ыз, оларды» ºалай жасал¹анына назар аудары»ыз.

Лазер с¸улесi к¼з хирургиясында ке» ºолданыл¹анымен, оны» зиянды жаºтары бар екенi аныºталып отыр. Самат емтиханды жаºсы ба¹а¹а тапсырмаса да, оны» бiлiмi басºалар¹а ºара¹анда тере»деу едi. Студенттi» аудитория¹а кiргенiн бiле т½ра, профессор оны ¸дейi а»¹арма¹ан болды. Техника мен технологиялар ºанша к¾штi бол¹анымен, оларда ºосымша программаларсыз ж½мыс iстеу м¾мкiн емес. Сашаны» ¼зiнде оºулыº бола т½ра, жолдасыны» оºулы¹ын с½рап алды.

3.18.5 С¼з тiркестерiн аудары»ыз.

К¼ршi жатºан сау тамырлар; ¾лкен практикалыº ºайтарым к¾ткен едi; ¼зге салалармен одаº º½р¹ан т½старында; жемiстi н¸тижелерге ºол жеттi; шын м¸нiндегi тамаша; б½¹ан дейiн атап ¼ткенiмiздей; амалсыз с¸уле шы¹ару жолымен; бас ¸рiптерiнен º½рал¹ан; электромагниттiк толºындар туралы с¼з болып отыр; сондай-аº к¼п жа¹дайда; ºолданылу м¾мкiндiктерi мейлiнше ке»; ºан º½йыл¹анда; б½рын¹ыдай бiр секундºа созылмайды; не бары бiрнеше микросекундта бiтедi; к¼ршi жатºан сау тамырлар; ºатты ºызып ¾лгеретiн.