На сортировку / 2 / Тарих / билет тарих / 1.Қазақстан тарихы / Тарих / жанарбектен / на каз / Милль, Джон, Стюарт
.rtfШын және жалған демократия; бәрінің өкілдігі және тек көпшіліктің өкілеттігі.
Біз әлде қашан көргендей, өкіметтік демократияда тасаланған қауіптер екі текті болады: біріншіден, өкілдік мәжілістегі ол оны да бақылайтын, халық пікіріндегі ақыл-ой дамытуының төмен дәрежесіне қауіпі; және екіншіден, егер заңдар, бір сословиегие жататын адамдардан тұратын сандық көпшілікпен қабылданса, ондағы сословиелік заң шығару қауіпі. Енді өзінің идеясынан айнымай, оған тән игіліктерден және айырылмай, ол өзінде осы жамандықтарды көрсетпейтіндей, демократияны солай қаншама ұйымдастыруға болатындығын, біз қарастырып өтелік.
Әдетте осыған өкіметтіліктің демократиялық сипатын шектеумен, яғни дауыс беру құқығын көпті немесе азды тарылта отырып, жетуге тырысады.Бірақ егер мәселені алдын ала ұғынсақ, онда осындай тарылудың қажеттіліктен алыс екендігін көреміз. Қайда көпшілікті қайсыбір тап құрастыратын, демократиядағы шүбәсіз тең құқылықтың жоқтығы мен біршама арта түседі, ал керісінше үстем таптың пайдасына қарай жүйелі теңқұқықсыздық өмір сүреді. Әдетте демократия туралы ұғымда тіптен әр түрлі идеялар шатастырылады.Оның таза идеясы бүкіл халықтың барлық халықпен біркелкі өкілеттік арқылы басқарылатындығында тұр. Бірақ осыған деін демократия ұғымында және іс жүзінде, қайда тұтас халық бұл халықтың тек жалғыз көпшілігінің өкілдерімен басқарылатын, үкімет түрінде болады. Бірінші идея барлық азаматтар тең құқылығының синонимі (баламасы)болып табылады; онымен араластыратын, екіншісі, бір ол іс жүзінде дауысқа ие болатын, сандық көпшіліктің пайдасына берілген артықшылықтар болып табылады. Бұл қазір өмір сүріп тұрған, дауыс берудің сол тәртібінің міндетті салдары болып табылады; азшылық іс жүзінде басқаруға қатысудан қажетті түрде айырылған болып қала береді.
Бұл екі идеяларды ауыстыру жеңіл; бірақ оның есесіне кәдімгідей ақылы бар адамға шынайы түрде көрінуі үшін соларға аздаған сілтемелер жеткілікті. Егер дағдылық күші бар болмаса, онда осылай болар да еді; оның арасында, егер ол тек жаңа болса, нағыз қарапайым идея, едәуір күрделісі сияқты да адамның ойына сондай қиындықпен енеді. Адамдар азшылық, көпшілікке аз санды көбіне орын беруі керек деп ойлауға дағдыланған; осыны өзіне де түсініп алып, ары қарай бармаса да болады деп, олар ойлай бастайды; азшылыққа көпшілікпен бірдей билік берумен және біріншісін мүлдем шығарып тастаудың арасында орташа жай тағы бар екендігі олардың басына келмейді. Өкілеттік мәжілісте қайсыбір мәселені талқылағанда азшылық өкіл өзі-өзінен ұтылуға міндетті. Тең құқылы демократияда (халықтық өкілдер өздерімен өз партияларының пікірлерін білдіреді, деп ұйғарсақ) халықтың көпшілігі, өзінің өкілдері арқылы, азшылықтан үстем болуы керек.
Бірақ осыдан, азшылық өз өкілдеріне ие болмауы керек деген, шығама? Егер көпшілік азшылықтың үстінен басымдылық танытуы міндетті болса, онда бұл көпшілік барлық дауыстарға ие, ал азшылық бірде-бір дауысқа ие болмауы міндетті дегенді, білдіреме? Бұл азшылық тіпті тыңдалмауы керек дегенді білдіреді ме? Тек жалғыз ұзақ уақытты және сүйекке сіңген әдет, ойлаушы жанды пайдасыз әділетсіздікпен ымыраға келтіре алады. Тең құқылы демократияда әрбір партия пропорцоналды санда өз өкілдеріне ие болуға міндетті. Сайлаушылардың көпшілігінде өкілдердің көпшілігі де болуы керек, бірақ сайланушылардың азшылығында да өздерінікінің болуы міндетті.Пропорционалды түрде олар көпшіліктегі сияқты сондай өкілеттілікке ие болуға тиіс. Егер оларда ол болмаса, онда тең құқылық жоқ, ал тек тең құқықсыздық пенартықшылық бар: халықтың бір бөлігі басқасына билік жүргізеді; бұл бөліктен оған құқы бойынша тиесілі басқару үлесі алынып қойылған және бұл кез келген әділетті үкіметтің,және әсіресе ол тең құқықты өзінің негізгі идеясы деп жариялайтын демократияның принципіне қарсы. Дегенмен одан тек азшылық жәбір көргенімен, әділетсіздікпен принципті силамау солай болып қала береді; қайда дауыс беруде қоғамның бір мүшесі басқасы мен соншама бір мәністе болмағанда, сонда тең құқылы құқық жоқ. Бірақ бұл жағдайда жалғыз азшылық зардап шекпейді. Осыған ұқсас құрылысы бар демократия тіпті өзінің айқын мақсатына да жете алмайды, яғни ол, барлық жағдайларда, саны жағынан көпшілікке билікті бермейді. Мұнда қарама -қарсылық жиі болып тұрады, билік көпшіліктің көпшілігіне тиеді, ал ол тұтастықтың тек азшылығын құрастыра алады және құрастырды. Принципті сынақтан өткізудің ең жақсы құралы- бұл оны шеткі салдарға дейін жеткізу. Айталық, қайсыбір елде барлық азаматтар дауыс берудің бірдей құқығын пайдаланады, және әрбір жерде сайлау таласты болды, және шамалы көпшілігін ғана білдіреді. Бұл парламент заңдары шығарады және өзінің жеке шамалы көпшілігі шешімдерінің негізінде тағы маңызды шараларды қабылдайды.Кім бұл шешімдімдердің халықтың көпшілігінің тілектерімен сәйкес екендігіне кепілдік бере алады? Сайлаушылардың жартысына жуығы өкіметтілігінен айырылды, шешім қабылдаушылар дауыстары да болмайды; соның арасында олардың барлығы, ал олардың бір шама бөлігі ықшамал түрде, енді бекітілген шараларға қарсы болад, өйткені олардың барлығы қазіргі өкілдерге қарсы дауыс берді. Қалған сайлаушылардың жартысына жуығы, олар да бұл шараларға қарсы болғандықтан, өкілдерін жөнелтті. Басым келетін пікірдің ұлттың тек азшылығына жататындығы, әбден өте мүмкін, дегенмен ол, өмір сүріп тұрған мекемелердің күшімен үстемтапты құрастыратын, сол сословиенің көпшілігімен білдіріледі. Егер демократия деп көпшіліктің белгілі басымдылығын ұйғарсақ онда оны барлық жеке тұлғаларға тең сандық белгілерді көрсету құқын беру арқылы қамтамасыз етіге болады. Егер қайсыбір партия, әлде ереуіл салдарынан немесе түзілген тәртіп салдарынан, одан шығарылып тасталса, онда билік көпшілікке емес, ал есептеудің кез келген басқа тәсілінен шығатын азшылықты құрастыратын партияға берілетін болады.Бірақ осындай қалыпқа тек бір жауап мүмкін: Түрлі жерлерде әр түрлі пікірлер басым болғандықтан, бір жердегі азшылық басқасында көпшілік бола алады; тұтас алғанда әрбір пікір өкілдердің пропорционалды саны мен білдіріледі. Бұл қазіргі үйреншікті реттілікте жалпы әділетті. Егер де басқаша болса, онда парлементпен елдегі пікірлер келіспеушілігі жуық арада көзге анық көрінер еді. Дауыс беру құқы едеәуір дәрежеде қалай жылдам кеңейтілсе осындай тәртіп бірақ сол мезгілде солай бұзылады, егер дауыс беру құқы барлық тұрғындарға таратылса, онда ол онан сайын бұзылады. Бұл жағдайда әрбір жерде көпшілік жұмысшы табынан құрастырылады, және егер, оны шешуге бұл таптар басқаларымен келісімде болмайтын, қайсыбір сұрақ кездессе, онда соңғылары өзінің өкіліне қайда болмаса да, ие болудың кез келген мүмкіндігінен айырылатын болады. Өкілдеріне ие болуға деген бүкіл тілегіне қарамай, сайлаушылардың көбі, ол үшін олар дауыс бере алатын, бірде-бір мүшені. Парламентте таба алмауы, тіпті қазір, үлкен қиынсыздық емес пе? Мерилебоннан әрбір сайлаушы өзінің өкілдері ретінде екі шіркеуліктерге, ал Ламбет пен Финсбериден (қалай жалпы ойланғандай) екі сатып алушыға (*) ие болуы, әділетті ме? Жоғары білімді және дарынды тұлғалардың көп бөлігі оларға жататын, үлкен қалалар қоғамдарының басым бөлігі өкілдерге немесе мүлдем ие емес, немесе кімді қалағандарынан басқаларына ие. Жергілікті көпшілік партиясына жатпайтын, сайлаушылардың өз өкілдері жоқ. Осы партияны құрастыратын, тұлғалардың көбі нағыз өкілдеріне ие емес: олардың саяси сенімдері дауыстардың ең көп сонымен қолдау тапқанымен, әйтседе олар онымен көптеген басқа қатынастардан келісімге келмейтін, сондай үміткерді олар қабылдауға тиіс болды. Осындай жай күй, кейбір жағдайларда, егер де азшылық мүлдем дауысқа ие болмайтынымен салыстырғанда, тіпті нашар: сонда, көпшілік тым болмаса, (*) Финсбери, Мерилебон, Ламбет Лондонның бөліктері. Аудармашы ескерт№ ол партияның пікір жақсылау көрсете алатын, кандидатты еркін тағайындай алар еді; енді көштердің ажырау салдарынан ұтылып қалудан қауіптеніп, партия кім оның ұранымен бірінші келгенге немесе жергілікті партиялардың көсемдері қолдайтын тұлғаларға тоқтайды; жергілікті көсемдер олардың пиғылдары таза (осындай пікіге олар сирек лайық болады) дегенді тіпті жібермесе, яғни олар жеке мүдделерінің ықпалымен әрекет етпейді, іске берілгендігі үшін, ол партияда күшті қарсы әрекетті кездестірмейтін, яғни өзіндік ерекшелігі жоқ және сенімдерінде табансыз адамды – партия маңдайшасындағы жазудан басқа, ештеңеге ие емес, үміткерді таңдауға ықтиярсыз көрінеді. Құрама штаттар бұл қатынаста таң қаларлық мысал бола алады: президентті сайлауда ең күшті партия ешқашан өзінің қабілетті кандидаттарының (үміткерлерінің) арасынан қайсыбірін, осындай адам ұзақ уақыт бойы бәрінің көз алдында болды және сондықтан партияның кейбір бөлігінде қарсылықты қоздыра алады деген желеумен, ұсынуға бара алмайды, және де бүкіл дауыстарды, оны үміткер ретінде алға шығарғанға дейін ештеме істемеген адамдай, ешкім оларды сенімді біріктіре алмайды.
Ендеше, тіпті ең үлкен партиямен сайланған, шындығында, онымен ол басқадан басым түсетін, тек оның сол үлесінің тиімділігін білдіре алады. Басқасына қарағанда қаржылы ұсталатын, кез келген бөлік басқаларына өз кандидатын (үміткерін) танып қоя алады; және бұл қаржылықты бақытсыздыққа орай ортақ игілікті жоқтайтын басқалардан гөрі өздерінің жеке мүдделерін көздейтін, партияның сол бөлігінен жылдамырақ тауып алуға болады. Істің табыстылығына қажетті, партияның әрбір бөлігі veto құқына ие. Жалпы айтқада, сайлаулар ол өзіне ең жасқаншақ, ең тар көзқарасты және қараңғы нанымдардың ең көп жинағына ие, немесе ол өздерінің ерекше сословиелік мүдделерін мақтап ұсынатын көпшіліктің сол бөлігімен шешіледі. Азшылыққа қалдырылатын сайлау құқы, ол үшін пайдасыз, көпшілікті өзінің мүсәпірлеу және ең көп әдепсіздік бөлігінен кандидатты қабылдауға мәжбірлеу үшін қызымет етеді.
Көпшілік бұл келеңсіздікті мойындайды, бірақ оны билік еркіндігі үшін шарасыз әділ құны деп есепдейді, мұнда ешқандай ғажап жоқ; соңғы уақытқа дейін еркіндіктің бүкіл достарының пікірі тап осындай.Бұл келеңсіздікті түземейтін деп есептейтін әдет, тіпті көпшілік оны түзетудің құралдарын іздеуді қойғандықтан сондай дәрежеге дейін тамырланады. Емдеу мүмкіндігінен үміт үздірген сырқаттың өзін терістеуге дейін жиі ретте тек бір қадам қалады, ал сондықтан оған қарсы кез келген құрал сүйсінбеушілікпен қабылданады, ал оны ұсынатынға, ол көмекті емес, ал сырқатты әкелетін дұшпанға сияқты қарай бастайды. Адамдар жамандыққа сондай дәрежеге дейін үйренгендіктен, шағымдарды ақылсыздық деп, тіпті оны егер қылмыс десе де болатындай есептей бастайды. Келеңсіздік емделе ие жоқ па, бірақ кім онымен қиналмаса, кім табылған құралға қуанбаса,- сол еркіндіктің нашар құрметтеушісі. Енді талассыз ақиқат- азшылықты шынайы шығарып тастау басқару еркіндігінің қажетті және табиғи салдары емес; керісінше оның мәні сайлаушылардың санына қарай пропорционалды өкіметтілік болып табылатын, демократия принципімен ол тек байланысты ғана емес, бірақ тіпті оған тура қарама-қарсы демократия мәні – барлық партияладың өкілеттілігі. Онсыз нағыз демократия жоқ, ал тек оның маңдайшасы бар.
Бұл пайымдаулардың күшін қайсы бір дәрежеде түсінгендер және сезінгендер, солар келеңсіздікті түзетуде түрлі шараларды ұсынады. Лорд Джон Россель реформа жөніндегі өзінің биллдерінің бірінде, кейбір қоғамдастықтар үш мүшесін жіберсің, бірақ сайлаушылар олардың арасында әрбір тек екеуіне ғана дауыс берсін деген, шартты қойды. Мистер Д, Израэли.жақындағы мәжілістердің бірінде, осы деректерді еске сала отырып, Россельді жазғырды: Мистер Д, Израэли консервативтік партияның мемлекеттік адамы тек құралдарды қарастыруға міндетті екендігіне, және кім мақсатты ойлап, өзінен бір рет болса да айныса, оған өзінің көңілін білдіруден жаратпаушылықпен бас тартуы қажет екндігіне, сенімді сияқты (*).
(*) Мистер Д, Израэльдің адасуы (Сэр Джон Пакинктон осыдан кейін жуық арада одан бөлінеді бұл оған үлкен абырой әкеледі.), қалай консерватор көсемдердің консервативтік бастауларды аз түсінетіндігінің көптеген басқаларының арасындағы өміршең мысалды көрсетеді.Біз саяси партиялардан өз қарсыластарының принциптерін қамтуда және оларды іске қашан қосуды білуде, соншама айбындылықпен түсінушілікті талап етпейміз; біз тек, әрбір партия өзінің жеке принциптерінің негізінде түсіне және әрекет етсе, сол да жақсы болар еді, деп айтқымыз келеді. Егер консервативтік партия барлық консервативтік шаралар үшін либералдық материалдық үшін табанды тұрса, онда Англия өте қуанышты болар еді. Біз сонда соншама ұзақ, бүгінгілері де, көптеген басқалары да сол және басқа бастамаларға едәуір қатысқандықтан, сол істердің шешімін күтпес едік. Өзінің өмір сүру заңдылығы бойынша топастау түсінігімен ерекшеленетін, консервативтік партия өзінде, олар үшін ол жауап беруге міндетті, осы тектегі одан да артық күналарға ие. Өкінішті ақиқат: таза консервативтік қасиеттегі, бірақ берік және кең бастауларға негізделген, егер шаралар ұсынылса, тіпті либералдар оларды қабылдауға келіссе, онда консерваторлардың бұхарасы, оның өтілуін жібермеу үшін, оған қайсарлықпен бас салады.
Әрбір сайлаушы тек бір кандидатқа дауыс берсін деп, басқалары да ұсынады. Осы жобалардың әрқайсысы, қоғамның үштен біріне тең немесе одан артық түсетін, дауыс беру құқын пайдаланатын болса, егер тек ол қайсы бір артыққа үмтылмаса, үшеудің арасынан бірін таңдауға азшылыққа мүмкіндікке беріледі. Егер де, мистер Джемс Гарт Маршалдың ойлы кітапшасында қалай ұсынылғандай, әрбір сайлаушы үш дауысқа ие болса, бірақ тілегі бойынша, олардың бәрін бір кандидатқа бере алса, онда бұл нәтижеге оданда жақсы жетуге болар еді. Бұл ұсыныстар соның барлығында паллиативтік құралдан көп нәрсені көрсетпейді, мақсатқа да тым жетілмеген түрде жете алады, өйткені үшінші үлесті құрастырмайтын кез келген азшылық қаншама олар көп санды болғанымен дәл солай барлық партиялр, егер тек олар түрлі аймақтарда, шашыраңқы болса, өкілдерсіз қалады. Сонда бұл жобалардың арасынан біреуінің де орындала алмайтының өкінішті: іс жүзінде принциптің әділеттілігін тексеруге, оны толық қолданудың жолын да дайындауға болар еді. Бірақ шын теңқұқылық, әзірше барлық бытыраңқы сайлаушылар бұл сайлау бөлігін құрастыра алатын өзінің бірігуінде, өз өкілін жіберу құқымен пайдаланбайтын болса, ол енді жүзеге аспайпайтын болады. Өкілеттік тәртібіндегі жетілгендіктің осындай дәрежесі, әзірше ойды оның жалпылылығында түсінуге де, оны практикада толығымен қолдануға бірдей қабілетті адам араласқанға дейін, жетілмейтіндей болып көрініс тапты.
Мистер Томас Гэр (Haze) оның жүзеге асу мүмкіндігін өзінің парламенттік әрекет жобасында дәлелдеді. Бұл жоба осы дейін естілмеген дерлік құндылыққа ие: аса үлкен мемлекеттік принципті мұратты жекеленгендікке жақын тәсілмен жүргізе отырып, ол сол уақытта, оның маңыздылығы бойынша бастысына аз ғана орын беретін, кейбір жанама мақсаттарға жете алды.
Оның жоспары бойынша, өкілеттің бірлігі, яғни бір өкілді жіберу құқы бар сайлаушылардың белгілі сан, алын ала орташа санды шығарудың кәдімгі реттілігімен анықталады: сайлаушылардың саны Парламенттегі орындардың санына бөлінеді; бөлінді өкіметтің бірлігін білдіреді. Дауыстардың осындай бірлігі өзінде бар әрбір кандидат, қандай жерлерден олар жиналса да, дәлелденген деп есептеледі. Қазіргідей дауыстар жергілікті жерде беріледі, бірақ әрбір сайлаушы, бұл кандидат қайда тұрғанына қарамай, өзі қалайтын кандидаттың пайдасына дауыс беруге құқылы. Сондықтан, жергілікті кандидаттарды өкілі ретінде қалмайтын, әрбір сайлаушы өзіне елдің басқа нүктесінен тауып ала алады, егер тек ол сайлануға тілек білдірсе, оған өзінің дауысын да бере алады. Осылай азшылық өз құқықтарын іс жүзінде пайдаланатын болады. Бірақ өз өкілдеріне ие болу мүмкіндігін, олар тек жергілікті кондидаттарды қабылдамайтындарға ғана емес, сонымен бірге олардың бірін қабылдап, бірақ сайлауда жеңіліп қалғандарға да, бері маңызды; егер олар өзінде тауып үлгермесе, онда оны бөтен аймақта іздеу құқын да олар алуы міндетті. Бұл мақсатта әрбір сайлаушы өз кестесіне тек біріншінің ғана емес, қажетті болғанда, олар оның орнын ауыстыра алатын, өзінің басқа кандидаттарының есімдерін жазады. Сайлаушының дауысы тек бір кандидат үшін есептеледі; бірінші кандидатты сайлауда ұмтылған сайлаушы, оған ол өзінің құқын ауыстыратын, екіншісін сайлауда табысты бола алады; егер оның тізімінің басында тұрған тұлғалар, мүлдем дауыстар ала алмаса немесе онсыз да дауыстардың қажетті санын алса, онда ол өз даусын төмен тұрғандардың қайсыбірінің пайдасына сақтай алады. Парламеттегі барлық орындарды толтыру үшін және саны көп емес танымал кандидаттардың шектен тыс шоғырлануының алдын алу үшін кандидаттың негізділігін тек дауыстар бірлігімен себептеу қажет; бұл бірліктен асып түсетін әрбір дауыс, бірінші кандидат үшін пайдасыз болғандықтан, олар тізімде екінші болып тұратын, және де олардың көмегімен ол өзі үшін дауыстардың толық бірлігін алатын сол тұлғаға берілген дауыстарға қосылады.
Түскен дауыстардың барлық санының арасында, атап айтқанда қайсылары бірінші кандидатқа және қайсыларын басқаларына қалдыруға міндетті болатындығын анықтау үшін, біренше тәсілдер ұсынылады; бірақ біз оларды қарастырмайтын боламыз. Бірінші кандидатқа, әрине кімдер қайсыбір басқаның өкілеттілкте болуын қаламайтын, барлық сол тұлғалардың дауыстары тиеселі; басқаларына олар жеребемен бөлінеді. Одан жақсы болғандықтан бұл тәсіл де әбден жарайды. Кестелер дауыстарымен бірге орталық мекемелерге аттандырылады, сонда дауыстар саналады, бірінші, екінші, үшінші және т.б. кандидаттар дауыстарының саны анықталады, содан кейін әзірше Парлементтегі бос орындардың бәрі толтырылғанша сайлау бірліктері құрастырылады; кестелердігі бірінші есімдерге екіншілеріне, үшіншілеріне қарағанда және т.б. артықшылықтар беріледі. Бұл нәрсеге қарасты барлық жазбаша деректер, осы іске қатыстылардың әрқайсысының қол ы жететін, оында болуы міндетті, егер дауыстардың заңды бірлігіне ие қайсыбірі, Парламентте орын ала алмаса онда оған осыны дәлелдеу жеңу түседі.
Бұл жобаның басты баптары. Кім оның өте қарапайым тетігімен жақын танысқысы келсе, ол Гэрді оқысын: Treatise on the Election of Representative 1859 ж. және Henry Fawcett мынандай атпен “M.Hares Reform Bille simplified and explained” жазған кітпшасын оқысын. Кітапшада жобаның негіздері анық және дәл баяндалған; бұл жоба одан, дегенмен олар өздері өздерімен игілікті болғанымен, бірақ практикалық пайда әкеле алғанынан, қарапайымдылыққа көбірек зиянын тигізетін, Гэрдің кейбір шараларын алып тастау арқылы өзінің қарапайым білдірулеріне сәйкестендіреді. Бұл жобаны неғұрлымкөп зерттеген сайын мен осыны алдын ала айта аламын, соғұрлым оны жетілген түрде өмірде қолдануына және оның басқада артықшылықтарына сенімді бола бастайды.
Ол сондай пайдаларды өзімен көрсетеді, менің сенімділігім бойынша сондай-ақ оны, басқарудың теориясымен оның практикада қолданылуында бір уақытта пайда болған, ең маңызды жетілдірулермен қатар қоюға болады.
Біріншіден, ол сайлаушылар көпшілігінің барлық партияларда пропорционалды өкілеттілігін: тек екі үлкен партиялар үшін, немесе жеке жерлердегі мүмкін маңызды екінші дәрежедегілері үшін емес, бірақ, ол, жалпылама теңқұқылық негізінде, өкілеттік бірлікті құрастыра алатын, тұтаселдегі кез келген азшылық үшін қамтамасыз етеді.
Екіншіден, қазір бұл болып жатқандай, бірде- бір сайлаушы, оны ол таңдамаған, сол мүшемен көрсетіле алмайды. Парламенттің әрбір мүшесі қайсыбір біршеті партияның өкілі бола алады. Өкілеттік бірліктің қаншама үлкен мөлшерде болатынына қарай, ол мың,екі, үш, немесе он мың сайлаушыларды көрсете алады, олардың әрқайсысыоған тек қана дауыс бермей, сонымен бірге оны елдің бүкіл тұрғындарынан, ал бірақ жергілікті базардағы барлық тауарларды құрастыратын, екі,үш; мүмкін тағы шіріген апельсиндердің арасынан емес тек, оны сайлайды. Осындай қатынастарда сайлаушы мен өкілдің арасындағы байланыс бүгінге дейін әлі танымал болмаған мықтылықты алады. Өзінің өкілімен әрбір сайлаушы және өзінің сайлау бірлігімен әрбір өкіл біртұтастықты құрастырады. Әрбір сайлаушы өзінің өкіліне немесе кандидаттарына бүкіл тізімінде ол оның сенімділеріне ең жақын келетіндіктен, немесе сайлаушы оның ақыл- ойлық дарынын және мінез- құлқын тым жоғары сыйлайтындықтан және оған басқалардан біршама көп өзі үшін ойлау үкілеттілігін беруге болатындықтан, дауыс беріледі. Палата мүшесі үйдің кірпіші немесе әкін емес, ал тірі адамдардың өкілі бола алады; ол бірнеше шіркеуліктер, немесе христиандық қауымның атақтыларын емес, ал сайлаушылардың өзін көрсететін болады. Осының бәрінде, жергіліктің өкілеттіліктің мәнінде сақталуға лайықты барлығы, сақталатын болады. Парламент дегенмен таза жергілікті істерге барынша аз араласуға міндетті болғанымен, бірақ қалай бұл іс жүзінде бола беретіндей сондықтан ол өзінде әрбір едәуір жердің мүдделерін қорғауға міндетті мүшелерді ұстап тұруы қажет; жаңа тәртіпке осындайлар қашана да табылады. Өзіне сайлаушылардың санын енгізген әрбір жерде, өкілеттік бірлігінен асып түсетін (бұл барлық жерлерде болуы мүмкін деп, ұйғару керек) көпшілік бөтенге қарағанда өз адамын болғанын (егер тек кандидаттың талаптарына, сондай табылса қашан да артық көреді, себебі ол жергілікті орында өмір сүреді, жергілікті мүдделерді де біледі. Тек азшылық партиялары ғана, негізінен, ол оның дауыстарынан бөлек, басқаларда да қолдауды өзіне таба алатын, өзінің аймағына тыс, өзіне сондай өкілдерді іздейтін болады.
Халықтық өкілеттіліктің барлық тәртіптерінің арасынан оны көрсету қажетті болатын, ақыл-ой тартуларынының сол жиынтығын бұл ең жақсы қамтамасыз ете алады. Қауымдар шатырындағы орынға жетуге ұмтылған адам, тек дарындары мен мінез-құлқына не болса барған сайын көптген қиындықтармен кездесетіндігі енді бәріне танымал. Табысқа тек олар немесе жергілікті ықпалдарды пайдалана алатын, немесе үлкен қаражат жұмсайтын немесе үш, төрт саудагерлердің шақырылуымен, екі үлкен партиялардың бірінен оларды лондондық клубтар жіберетін және кімдердің дауысына партия қашан да сенімді болатын, сондай тұлғалар жете алады. Гэрдің жүйесі бойынша, жергілікті кандидатқа сендейтіндер өздерінің дауыстарын, ұлтта ізгілікті абыройға бөлінген және солармен өздері жалпы сенімдерінде бірігетін, сондай адамдарға бере алады. Сондықтан ұлтта белгілі, ары таза адамның барлығы дерлік дегенмен жергілікті беделін пайдалана алмаса да, қайсыбір саяси партияға ант бермесе де, кандидаттыққа жеткілікті дауыстардың санына үміттене алады; ал мұндай адамдар осындай қолдануда, сол туралы осыған дейін олар армандамағанда, сондай мөлшерде алға шығады. Енді олар әрбір аймақта өздерінің шығармаларымен, немесе қоғамдық әрекет майданында өздерінің істерімен көпшілікте белгілі емес, еркін ойлы, жүздеген дарынды тұлғалар алға шығады; өздерінің аймақтарында бұл тұлғалар өздеріне жол ашудың ешқандай мүмкіндігіне ие емес; керісінше, жаңа тәртіпте, олардың бүкіл елдегі бытыраңқы қолдаушылары, өз дауыстарын біріктіре отырып, оларға толық сайлаулық бірлікті құрастыра алады. Ешқандай басқа тәртіпте, олар шынында ұлттың ең жақсыларын құрастыратын, сол адамдар Парламенттің құрамына шүбәсіз кіре алмайды.
Бірақ Қауымдар Шатырының ақыл- ойлық деңгейі оған тек жалғыз азшылықтың өкілдерінің енуінің салдарынан ғана көтерілмейді. Көпшіліктің өзі өзіне өкілдерді көбіне қуатты калибрьдегі адамдардың арасынан іздеуге мәжбүр .Қашан көпшіліктің жеке мүшелері Габсондық сайлауға, яғни жергілікті көсемдер ұсынатын мүшеге дауыс беруге немесе мүлдем дауыс бермеуге, көптеп мәжбүрленбейтін болса; қашан жергілікті көсемдердің кандидаты тек азшылықтың кандидатымен ғана емес, ал ұлтқа танымал кез келген дарынды адаммен бәсекелестікке шыдауға міндетті болса, онда сайлаушыларға кез келген бірінші кездескен адамды, ол тілінде партия ұранымен өзін таныстырса да және оның қалтасында үш, төрт мыңдай фунт стерлингтер болса да танып қоюдың мүмкіндігі болмайды. Сайлау аумағының көпшілігі өзіне лайықты өкілді іздей бастайды, оны өз үйінде таппаса да басқа жерлерге көңіл аударады және азшылық үстем бола алады. Партия көпшілігінің өзінің құрметтеуге тым шамалы лайық бөлігіне құлдық бағынуы аяқталады; қоғамның жергілікті мүшелерінің арасынан негізінен жақсылары және ең қабілеттілері және мүмкіндігінше өз аймағы шектерінен тыс жақсы қырларымен олар белгілі болған, осымен олардың жергілікті партиялардың айласынан тыс жиналған дауыстармен тағы күшейте алатын сондайлар суырылып алға шығады. Сонда сайлаушы қоғамдардың арасында кандидаттар таңдауда бәсекелектік алдында бірі, жергілікті істер мен байланыстарды жете білуімен белгілі, олардың кандидаттарын бүкіл басқа қатынастарда да мүмкін ең жақсы адамдар болуы үшін тырысатын болды.
Өкіметтік басқару, қалай жаңа өркениет те сияқты, орташалықтың жалпы деңгейінде тұрудың табиғи ұмтылысы байқатады. Бұл ұмтылыс тағы дауыс беру құқының кез келген енгізілетін кеңеюімен немесе қысқаруымен күшейеді, сондықтан осыдан билік жоғары білім деңгейінен төмен тұрған тұлғалардың қолына барған сайын ауысады. Әрине жоғары ақылдар мен мінез-құлықтар көпшілікпен қажетті түрде өшірілетін болады, бірақ үлкен айырмашалақ бар: олар тыңдалды ма, әлде жоқ па? Жалған демократия қайда бәріне тиеселі болатын өкіметтілі құқы оның орнына айрықша жергілікті көпшілікке жатады, білімді азшылықытың дауысы Мәжілісті мүлдем мүшелерге ие болмауы да мүмкін. Белгілі болғандай осы жалған үлгіде құрылған американдық демократия да қоғамның білімді мүшғлері Конгресте де, штаттардың заң шығарушы Мәжілістерінде де өздеріне орын іздемейді, олар өздерін сайламайтындығына сондай дәрежеге дейін сенімді; бұл ережеден, олар өз сенімдерін құрбандыққа шалуға келісетін және көпшіліктің құралынан басқа болмайтын, тек солар шығарылады. Егер де Гэрдің идеясы американ республикасынан білімді және адал негізін қалаушыларының ойына келсе, онда қазіргі уақытта федералдық Мәжіліс пен штаттар Мәжілісі өзінің арасында көптеген қабілетті адамдарды ұстап тұрар еді, демократия да аса үлкен кінәлаудан аулақ болып, өзінің аса зор келеңсіздігінен де бос болар еді. Бұл келеңсіздікке қарсы Гэрдің жүйесі – ерекше құрал дерлік. Білімді адамдардан тұратын, қазір барлық жергілікті сайлау қоғамдарында таралып кеткен азшылық сонда қосылар еді және өзінің сандық құрамына пропорционалды адамдардың бүкіл ұлтынан өте қабілеттілердің санын алға қояр еді. Азшылықтың мүшелері осындай адамдарды сайлауға күшті талаптануға ие болар еді, себебі тек осы құралмен олар өз пікірлерін жеткілікті қуатты түрде жариялайтын болар еді. Көпшіліктің өкілеттілігі, бұл жүйенің салдарынан тек өзі ғана жақсармай, сонымен бірге бүкіл өріске жалғыз өзі иелік ету құқынан айырылар еді. Әрине оның өкілдері саны бойынша осындай дүниеде азшылық өкілдерінен үстем болар еді, дәл солай сайлаушылардың бір табы басқасынан артып түседі: олар тұрақты түрде басым болар еді, бірақ бұл үшін олар қабілетті азшылықтың қатынасуында және олардың сотының алдында өздерінің ойларымен үндерінің жеткізуге міндетті болар еді. Пкір талас болған жағдайда, олар білімді адамдардың дәлелдерін тыңдауға және оларға қарсы пікірлер іздеуге міндетті болар еді, олар әтседе түрі бойынша сол шамада нанымды болуы керек; қайсыбір шараларды ұсынған, олардың мүлдем әділетті екендігіне алдын ала сенбейтін адамдарға оларды ұсынар еді және сондықтан көпшілік, ол қателесіп тұр, деген қорытындыға кейде жеңіл келер еді. Бұлар ізгіниетті адамдар болғандықтан (осыған әрине әділ халықтық өкілеттілікке үміттенуге болады), онда бүкіл мәжілістің сенімділік деңгейі дарынсыздықтың жоғары ақылдармен жанасуы және қақтығысуы салдарынан сезімсіз жоғарылайды. Әйгілі емес ілімдердің қолдаушылары, оларды тек өздерінің жақтастары оқитын, тек жалғыз кітаптармен журналдарда емес, өздерінің сенімдерін айтар еді, керісінше, әр түрлі партиялар бүкіл ұлттың қатынасуында бетпе- бет кездесер еді және ол олардың ақыл күштерінің дәрежесін салыстыру күйінде болар еді. Сонда жылдам, дауыстардың көп саныменқолдау табатын пікірдің дәлдігі, сонымен бірге жақсылауының бар екендігі, ашылар еді. Егер тек ол көрсету мүмкіндігіне ие болса, тобырда қабілетті адамды бағалаудың нағыз инстинкті жиі бар. Егер осындай адам алға шықпаса, олар оны қараңғыда ұстап тұратын, елдің тәртіптері мен мекемелері кінәлі. Ежелгі демократияларда қабілетті адамды тасада қалдыру мүмкіндігі болмады: мінбе ол үшін қашанда ашық болды, қоғамдық кеңесші болу үшін, оған ешкімнің рұқсатын сұрау керек емес болды. Өкілеттілік басқаруда бұлай емес; өкілеттік демократианың аса зор құрметтеушілері мүмкі, олардың кеңестері ұлтты құтқарған, Фемистоол мен Демосфен қашанда өкілеттік Мәжілісте орын алар еді деп айтуға шешім қабылдағаннан бұрын, ойланатын болар еді. Бірақ, егер Мәжілісте жоғары қабілетті адамдардың бірнешесі болса, сол да жеткілікті, дегенмен қалғандары орташа деңгейден аспас еді: Басқарушылар ықпалы істің кез келген парламенттік талдауында онша байқалмайтын әсерін тигізеді, дегенмен олардың іске деген көз қарасы халық бұқарасының пікірлері және сезімдерімен сәйкес келмейтіндей болды. Ол осындай ақылдарға Мәжіліске екеуді дұрыс қамтамасыз еткен, бірде-бір жоспарды мен білмеймін.