
Учебные пособия и методические указания / Определенный интеграл
.pdf
Q = 2π t2 |
x (t ) |
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|||
( x ' )2 |
+ ( y ')2 |
|
|
|
|
(3.4.) |
|
||||||||
∫ |
|
|
|
t |
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
||
t1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
y = y ( x) |
|
|
|
|
|
d |
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
x = x (t ) |
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
a |
|
|
|
|
b |
|
|
c |
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
||
|
|
Рис. 3.12 |
|
|
|
|
|
Рис. 3.13 |
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
3.12. |
Найти |
площадь |
|
поверхности, |
образованную |
вращением |
кривой |
||||||||
x = a cos3 t, y = a sin 3 t вокруг оси OX . (рис. 3.14) |
|
|
|
y
a
0 |
a |
x |
Рис. 3.14
Учитывая симметрию кривой (астроида) относительно осей координат, достаточно найти поверхность, образованною ветвью астроида в первом координатном угле
0 ≤ t ≤ π , а полученный результат удвоить. 2
Решение:
Для решения воспользуемся формулой (3.3)
π |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(t ) ( xt′)2 + ( yt |
′)2 dt = |
|
|
|
|
|
|
||||||
Q = 2π 2∫ y |
|
|
|
|
|
|
|||||||
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x′ = −3a cos2 t sin t; y′ = 3sin2 t cos t |
|
|
|
|
|
|
|||||||
t |
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
||
π |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
π |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
= 4π ∫ a sin3 t |
|
9a2 cos4 t sin2 t + 9a2 sin4 t cos2 tdt = 4π a2 ∫ 3sin4 t cos tdt = |
|||||||||||
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
||
π |
|
|
|
|
|
|
|
π |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
12 |
|
|
|
2 |
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
= 12a2π ∫ sin4 td (sin t ) = |
|
π a2 sin5 t |
2 |
= |
12a |
π |
. |
||||||
|
|
|
|
||||||||||
0 |
5 |
|
|
|
0 |
5 |
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3.13 Найти площадь поверхности, образованной вращениями линии x = y 3 вокруг оси
OY , y = 0, y = 1.(рис. 3.15)
41

y
1
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
Рис. 3.15 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Решение: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Используем (3.2) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(1 + 9 y 4 )12 d (1 + 9 y 4 ) = |
|||||||||
Q = 2π 1 |
x(y) |
1 + (x′ )2 |
dy = 2π |
1 |
|
|
dy = |
π |
1 |
||||||||||||
y 3 |
1 + 9 y 4 |
||||||||||||||||||||
∫ |
|
∫ |
|||||||||||||||||||
|
|
|
∫ |
|
|
|
|
y |
|
18 |
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
|
(10 |
|
0 |
−1). |
0 |
|
||||||
= |
π |
|
2 |
(1 + 9 y 4 )3 2 |
|
1 |
= |
π |
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
10 |
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
18 |
3 |
|
|
|
|
0 |
27 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
3.14 Найти площадь поверхности, образованной вращением вокруг оси OX петли кри- |
|||||||||||||||||||||
вой 9 y 2 |
= x(3 − x 2 ). (рис. 3.16) |
|
|
|
|
|
|
y
0 |
x |
3
Рис. 3.16
Решение:
Для верхней части кривой при 0 ≤ x ≤ 3 имеем: y = 1 (3 − x) x . 3
Отсюда dL = 1 + (y′)2 dx = x + 1 dx . 2
x
Используя формулу (3.1), получим
S = 2π ∫ 1 (3 − x) x ( x +1) dx = π ∫(3 − x)( x +1) dx = 3π . |
|||||||||
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 3 |
2 |
|
|
|
3 0 |
||||
|
x |
||||||||
3.15 Найти площадь |
поверхности, образованной вращением одной арки циклоиды |
||||||||
x = a(t − sin t ), |
y = a (1− cos t ) |
вокруг ее оси симметрии (рис. 3.17). |
42

y
A
2a
|
B |
|
|
0 |
πa |
2π a |
x |
|
Рис. 3.17 |
|
|
Решение: |
|
|
|
|
Искомая поверхность образуется вращением дуги OA вокруг прямой AB , урав- |
||
нение которой x = πa . Принимая y |
за независимую переменную и учитывая, что ось |
вращения AB сдвинута относительно координатной оси OY на расстоянии πa , будем иметь (используя формулу (3.4)):
|
|
π |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
π |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
S = 2π ∫ (πa − at + a sin t ) |
|
(xt′)2 + (yt′)2 |
dt = 2π ∫ (πa − at + a sin t )2a sin |
t |
dt = |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
2 |
π |
|
|
|
|
t |
|
t |
|
|
t |
|
2 |
|
t |
|
t |
|
|
|
t |
|
4 |
|
3 t |
|
|
π |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
= 4πa |
|
∫ |
π sin |
|
− t sin |
|
|
+ sin t sin |
|
dt = 4πa |
|
− 2π cos |
|
+ 2t cos |
|
− 4 sin |
|
+ |
|
sin |
|
|
|
|
= |
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
0 |
|
|
|
|
2 |
2 |
|
2 |
|
|
|
2 |
2 |
|
|
|
2 3 |
|
2 |
|
|
0 |
||||||||
|
|
|
4 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
= 8π |
π − |
|
|
a |
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3.3 Объем тела
3.3.1 Объем цилиндрических тел.
Объем V цилиндра, ограниченного сверху непрерывной поверхностью z = f ( x, y ) ,
снизу плоскостью z = 0 и с боков прямой цилиндрической поверхностью, т.е. ее обра-
зующая параллельна оси OZ , вырезающей на плоскости XOY |
область S (Рис. 3.18) |
V = ∫∫ f (x, y)dS |
(3.5) |
S |
|
43

z |
z = f ( x, y ) |
V
0
y
S
x |
Рис. 3.18 |
|
|
|
|
3.17 |
Вычислить |
объем |
тела, |
ограниченного |
поверхностями |
x = 0, y = 0, x + y + z = 1, z = 0 . (рис. 3.19) |
|
|
|||
|
z |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
x + y + z = 1 |
|
|
|
S |
|
1 y |
|
|
|
|
x + y = 1 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
x
Рис. 3.19
Решение:
V = ∫∫(1 − x − y)dydx ,
S
здесь S - заштрихованная на рис. 3.19 треугольная область – |
есть проекция плоскости |
|||||||||||||
x + y + z = 1 на плоскость XOY , ограниченная прямыми x = 0; y = 0; x + y = 1. |
||||||||||||||
1 |
1−x |
1 |
1 |
|
2 |
|
1−x |
|
1 |
1 |
2 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
V = ∫ dx ∫ (1 − x − y)dy = ∫ y − xy − |
|
y |
|
|
|
dx = |
|
∫ (1 − x) |
|
dx = |
|
. |
||
|
|
|
|
|||||||||||
0 |
0 |
0 |
2 |
|
|
|
0 |
|
2 |
0 |
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
z = 9 − x2 и плоскостями |
|||||||
3.18 Вычислить объем тела, ограниченного поверхностью |
||||||||||||||
2x + y = 6, z = 0, y = 0 . (Рис. 3.20) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
44

|
|
|
|
|
z |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2x + y = 6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
S |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
|
6 y |
x |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Рис. 3.20 |
|
|
|||||
Решение: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
6−2 x |
3 |
|
|
3 |
|
||||
V = ∫∫(9 − x2 )dS = ∫ dx ∫ |
(9 − x2 )dy = ∫(9 − x2 )dx y |
|
06−2 x = ∫(9 − x2 )(6 − 2x) dx = |
|||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
|
S |
|
|
0 |
|
0 |
0 |
|
|
0 |
|
|||||||
|
54x − 2x2 + |
(9 − x2 )2 |
|
|
3 |
= 67, 5. |
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||
= |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
x 2 + y 2 + z 2 = 9 и |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
3.19 Вычислить |
объем |
тела, ограниченного сферой |
цилиндром |
|||||||||||||||
x 2 |
+ y 2 = 1 . (Рис. 3.21) |
|
|
|
|
|
|
z
3
0 |
S |
y |
|
1 |
|||
3 |
x |
Рис. |
|
3.21 |
||
Решение: |
||
|
||
Вычислим объем части тела, расположенного выше плоскости XOY и удвоим его. Об- |
||
ласть S - круг x2 + y2 ≤ 1. |
|
|
V = 2∫∫ 9 − x 2 − y 2 ds . |
|
|
S |
|
45

Перейдем к полярным координатам
V = 2 ∫ dϕ∫ |
9 − r2 rdr = − ∫ dϕ∫ |
9 − r2 d (9 − r 2 ) = −2π 2 |
(9 − r 2 )3 2 |
|
= 4π (27 − 8 8 ). |
|||||||
2π |
1 |
2π |
1 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
0 |
0 |
0 |
3 |
|
0 |
3 |
|
|
|
||
|
3.3.2 Вычисление объема тела с помощью тройного интеграла.
3.20 Вычислить объем тела, ограниченного поверхностями hz = x 2 + y 2 ; z = h (рис. 3.22)
z z
|
|
|
|
|
M (r,ϕ, z) |
|
|
h |
|
|
z |
||
|
|
|
0 |
|
|
y |
|
|
y |
|
r |
|
|
|
|
|
|
|
||
|
h |
ϕ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
x |
|
|
|
Рис. 3.22 |
|
|
Рис. 3.22 а |
|
||
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Решение: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(x 2 |
+ y 2 ) |
|
|||
|
Данное тело ограниченно снизу параболоидом z = |
, сверху плоскостью |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
h |
|
z = h проектируется в круг x 2 |
+ y 2 |
≤ h 2 |
плоскости XOY . |
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
Используя цилиндрические координаты, в которых уравнение параболоида при- |
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
r 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x = r cosϕ |
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
мет вид |
z = |
|
|
|
|
|
, объем тела равен |
y = r sin ϕ |
(рис. 3.22а) |
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
h |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z = z |
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
h |
r 2 |
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2π |
h |
|
h |
|
2π |
|
|
|||||
V = ∫∫∫dxdydz = ∫∫∫rdrdϕdz = ∫ dϕ∫ rdr ∫ dz = ∫ dϕ∫ h − |
|
rdr = |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
R |
|
|
|
|
|
|
0 |
0 |
|
r 2 |
|
0 |
0 |
h |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
h |
|
|
|
|
|
|
|
2π |
hr |
2 |
|
r |
|
4 |
|
|
h |
|
h |
3 |
|
h |
3 |
|
2π |
|
πh |
3 |
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
− |
|
|
|
|
|
|
|
− |
|
|
|
∫ dϕ = |
. |
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
= ∫ |
2 |
|
4h |
|
|
|
dϕ = |
2 |
4 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||
0 |
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2x2 = y, 2x + y + z − 4 = 0; |
||||||||
3.21. |
Найти |
|
объем тела, |
ограниченного |
поверхностями |
|||||||||||||||||||||||
4x + 2 y + z − 8 = 0 . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
Здесь2x 2 = y |
- |
параболический |
цилиндр |
с |
образующей, |
параллельной оси OZ , |
||||||||||||||||||||||
2x + y + z = 4; |
|
4x + 2 y + z = 8 - плоскости, пересекающие оси координат в точках (2,4,4) |
46

и (2,4,8) соответственно. Очевидно, что обе плоскости пересекают плоскость XOY по одной и той же прямой y = 4 − 2x
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4x + |
2 y + z = 8 |
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2x + y + z = 4 |
|
|
|
S |
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
S |
|
|
|
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−2 |
|
|
|
|
0 |
|
|
1 |
|
2 |
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
y = 2x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Рис. 3.23 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
Тело |
|
R (Рис. 3.23) есть часть параболического цилиндра, ограниченного снизу |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
плоскостью z = 4 − 2x − y , а сверху – плоскостью z = 8 − 4x − 2 y . Область S |
- (проек- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
ция на ось XOY |
отсеченного цилиндра) – сегмент параболы |
|
y = 2x 2 , отсеченный пря- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
мой y = 4 − 2x . Точки пересечения параболы с прямой определяются путем совместно- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
го решения уравнений этих линий. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
= −2, x2 = 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
y = 2x |
|
2x |
= 4 |
− 2x x1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
y = 4 − |
2x |
|
y = 2x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y2 = 2. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
y1 = 8, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Объем тела R вычисляем по формуле: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
∫∫∫ |
|
|
|
äëÿ |
|
|
z |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
∫∫ |
|
8−4 x−2 y |
|
|
|
1 |
|
y =4−2 x |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
V = |
dV = |
п о верхн о ст ь |
âõî äà |
|
z |
x= −y2 |
− |
+ 4 |
|
|
dz |
∫ |
|
dx= |
∫ |
|
|
∫ |
x(4 −y2dy− ) = |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
dxdy= |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
R |
|
|
|
|
п о верхн о ст ь |
âû õî äà |
|
z |
|
=x8 − 4y |
− 2 |
|
S |
|
4−2 x− y |
|
|
|
−2 |
y=2 x2 |
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
1 |
|
(4 − 2x − y)2 |
|
4−2 x |
|
1 |
|
1 |
|
|
|
|
2 |
2 |
|
|
|
|
2 |
|
3 |
|
1 |
|
4 |
|
1 |
|
5 |
|
1 |
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
= − ∫ dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
= |
|
|
∫ |
(4 − 2x − 2x |
|
) dx |
= 2 |
4x − 2x |
|
− x |
|
|
+ |
|
x |
|
+ |
|
|
x |
|
|
|
|
= 16, 2. |
||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
|
5 |
|||||||||||||||||||||||||||
−2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 x |
2 |
|
|
−2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−2 |
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(x2 + y2 ); |
|||||||||
3.22 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
тела, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
z = |
1 |
|||||||
Вычислить |
|
|
|
объем |
|
|
ограниченного параболоидами |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
z = x2 + y2 +1. (рис. 3.24)
47

z
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y |
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
|
|
|
|
S |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Рис. 3.24 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Решение: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
S - |
проекции тела R |
|
|
|
|
на плоскость XOY - |
круг радиуса = 1. Поверхность входа |
|||||||||||||||||||||||||||||
z = |
1 |
(x 2 |
+ y 2 ), поверхность выхода z = x 2 |
+ y 2 |
+1. |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
x2 + y 2 +1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
x2 |
+ |
y 2 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
+ y |
2 |
|
|
x = r cosϕ |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
V = ∫∫dS |
∫ dz = ∫∫dS z |
|
|
|
|
|
|
+ |
= ∫∫ |
|
x |
|
|
|
|
|
= |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
1 |
(x2 + y 2 ) |
|
|
2 |
|
|
+1 dS = |
x = r sin ϕ |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
S |
1 |
(x2 + y 2 ) S |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
S |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2π |
|
1 |
r |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
r |
4 |
|
r |
2 |
|
|
1 |
|
5π |
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
+ |
|
|
|
|
+ |
|
|
|
|
= |
|
. |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
= ∫ dϕ∫ |
|
|
1 rdr = 2π |
8 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
0 |
|
0 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
|
4 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3.3.3 Объем тел вращения.
Объем тела вращения. Объемы тел, образованных вращением криволинейной трапеции, ограниченной кривой y = f (x), осью OX и двумя вертикальными прямыми x = a и x = b , вокруг оси OX , выражается формулой:
|
b |
|
Vx |
= π ∫ y 2 dx |
(3.6) |
|
a |
|
Если же вокруг оси OY , то выражается формулой: |
|
|
|
b |
|
Vy |
= 2π ∫ xydx |
(3.7) |
|
a |
|
|
В том случае, если объем тела, образованною вращениями вокруг оси OY фигу- |
|
ры, ограниченной кривой x = g(x) , осью OY и двумя прямыми |
y = c и y = d , то он |
|
определяется формулой: |
|
|
|
d |
|
Vy |
= π ∫ x 2 dy |
(3.8) |
|
c |
|
|
В более общем случае объемы тел, образованных вращением фигуры, ограни- |
|
ченной кривыми y1 = f1 (x) и y2 = f 2 (x), при этом f1 (x) ≤ f 2 (x) |
и прямыми x = a и |
x = b вокруг координатных осей OX и OY , соответственно равны:
Vx = π ∫b ( y2 |
2 − y12 ) dx |
(3.9) |
a |
|
|
48

b |
|
Vy = 2π ∫ x ( y2 − y1 ) dx |
(3.10) |
a |
|
В случае, если кривая задана в других координатах (полярных, |
параметриче- |
ских), то в формулах 3.6 – 3.10 следует так же перейти к соответствующим координатам.
3.23 Вычислить объем тела, образованного вращением фигуры, ограниченной одной половиной синусоиды y = sin x и отрезком 0 ≤ x ≤ π оси OX , вокруг а) оси OX и
б) оси OY . (рис. 3.25) y
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
0 |
|
|
π |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
π |
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
π |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
π |
|
|
|
|
|
|||||
Vx = π ∫sin2 x = π |
; Vy = 2π ∫ x sin xdx = 2π (−x cos x + sin x) |
|
π |
= 2π 2 . |
||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||
0 |
2 |
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
0 |
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 2 + (y − b)2 ≤ a 2 ; (b ≥ a) , во- |
|||||
3.24 Найти объем тора, образованного вращением круга |
||||||||||||||||||||
круг оси OX . (рис. 3.26) |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
y |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
N |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
C |
M |
|
|
|
|
y2 |
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
b |
|
|
|
y1 |
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
−a |
0 |
|
|
x a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
Рис. 3.26 |
|
|
|
|
|
||||||||
Решение: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
y = b − a 2 − x 2 |
; y |
2 |
= b + a 2 − x 2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
a |
|
|||
Vx = π ∫ (b + |
|
|
|
|
|
|
)2 − (b − |
|
)2 dx = 4πb ∫ |
|
dx = 2π 2 a 2b. |
|||||||||
a 2 |
− x |
2 |
a 2 − x2 |
a 2 − x 2 |
||||||||||||||||
|
−a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−a |
|
|||||||
|
Пусть, объем тела получен в результате вращения сектора, ограниченного дугой |
|||||||||||||||||||
кривой |
r = F (ϕ) |
и двумя полярными радиусами ϕ = α,ϕ = β , вокруг полярной оси, |
может быть вычислен по формуле:
β
Vr = 2 π ∫ r 3 sin ϕdϕ (3.11) 3 α
49

3.25 Найти объем тела, образованный вращением кривой r = a sin 2ϕ полярной оси. Решение:
|
|
|
|
π |
|
|
|
π |
|
|
|
π |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
2 |
|
4 |
|
2 |
|
32 |
|
4 |
|
|
|
64 |
|
|
Vr |
= 2 |
π |
∫ |
r 3 sin ϕdϕ = |
πa3 |
∫ |
sin 2ϕ sin ϕdϕ = |
πa 3 |
∫ |
sin 4 |
ϕ cos3 |
ϕ = |
πa 3 . |
|
||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
3 |
|
3 |
|
3 |
|
|
|
105 |
|
|
|||||||
|
|
|
|
0 |
|
|
|
0 |
|
|
|
0 |
|
|
|
|
|
|
3.26 Вычислить объем тела, образованного вращением кривой |
y = ctgx; π ≤ x ≤ π во- |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
2 |
круг оси OX . (рис. 3.22)
y
1
|
|
x |
0 |
π / |
4 π / 2 |
Рис. 3.27
Решение:
ππ
2 |
2 |
2 |
|
1 |
|
|
|
π |
π |
2 |
|
|
|
|
|
|
−1 dx = π (−ctgx − x) |
|
|
|
|||
V = π ∫ ctg xdx = π ∫ |
|
|
|
|
2 |
= π − . |
|||||
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|||||||
|
2 |
|
|
|
|||||||
π |
|
π |
sin |
|
x |
|
|
π |
4 |
||
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
4 |
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3.27 Вычислить объем тела, образованного вращением фигуры, ограниченной параболой y2 = 8x и прямой x = 2 , вокруг этой прямой. (рис. 3.28)
y
|
|
2 − x |
0 |
|
x |
|
||
x |
2 |
|
|
|
|
Рис. 3.28 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Решение: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
(2 − x) |
2 |
4 |
|
|
y2 |
|
4 |
|
|
|
1 |
|
2 |
|
1 |
|
4 |
|
128 |
|
|
V = π ∫ |
|
dy = π ∫ |
2 |
− |
|
dy = 2π ∫ |
4 |
− |
|
y |
|
+ |
|
y |
|
dy = |
|
|
π . |
|||
|
|
2 |
|
64 |
|
3 |
||||||||||||||||
−4 |
|
|
−4 |
|
|
8 |
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
50