Археологиядағы палеоэкономикалық модельдеу

Мақсаты: археологиялық материалдарға сүйене отырып палиоэкономикалық мәселелердін шешімін табу

Жоспар:

1. Палеэкономикадағы пішіндеудің негiзгi ұғымдары

2. Палеэкономикадағы пішіндеуді жүйелi қарастыру

3. Мәдениеттi-тарихи мән

Әдістемелік нұсқау: ең алдымен, отандық археологиядағы экономикалық пiшiндеуiмен түсiну керек болатынын анықтауға керек. Бұл термин (1965 ) С.Н.Бибиковпен ғылыми айналымға тұңғыш рет енгiзiлген.

Ол дегенмен ашпады термин мәлiметтiң мазмұныды, экономикалық пiшiндеу археологиялық мәлiметтердiң экономикалық бағасының басқа бағыттарынан айырмашылығы болуға қарағанда түсiндiрмедi. Дұрысын айтсақ, палеоэкономикалық пiшiндеумен әр түрлi зерттеу, логикалық үлгiлердiң бастаушы жасауына кез келген шаруашылық мойындауы керек - аймақтық, хронологиялық, мәдени айырмашылықтар және шаруашылық жұмысының қатысты жеке салаларының айырмашылықтарынан тәуелдiлiк көнелiктiң экономикалық жүйелерi тыс.

Палеоэкономикалықпiшiндеу базасында шаруашылық жұмысының түрлерi зерттеу не бiр iске асатын бастапқы үлгi болып табылады, шаруашылықтың бiрыңғай жүйе бiр немесе бiрнеше мәдени ауылдар, сонымен бiрге аймақтық экономикалық жүйелер. Экономикалық пiшiндеумен С.Н.Бибикова өңдеуде ұғылады, ежелгi қоғамдардың шаруашылық жұмысының қалпына келтiру емес жеке түрлерi немесе алғашқы қауымдық экономиканың жеке салаларының қарастыруы сол сияқты емес, шаруашылық кешенiнiң зерттеуi бiрiгiп және жеке ауылдың экономикалық кешенiнiң Ежелгi қоғамдық экономикалық зерттеулердегi потенциалдың нақтылы экономикалық көрсеткiштерiнде айқындасын екi құрылымдық деңгейлер айқын бақылап отыруға мүмкiндiк беретiн барлық құрайтын оның салаларының өзара байланысқандығы және жеке археологиялық мәдениеттiң экономикалық кешен. Құрылымдық деңгей және де екiншi деңгейдiң үлгiсiнiң экономикалықты өңдеуге негiзi болып табылады. Пiшiндеудiң басты экономикалық мiндеттерiн тұжырымға, анықтаумен шаруашылық шектелмедi - көнелiктiң жеке қоғамдарының экономикалық әлуетi. Бағаның археологиялық әдiстемесi шындығында әбден жетiлдiрудi қажеттiлiк археологиялық көз, бiрақ экономикалық пiшiндеудi негiзгi есептi оқылытын қоғамның әлеуметтiк-экономикалық негiзiнiң ашылуында деп санайды.

Егер көнелiктiң жеке қоғамдарының экономикалық әлуеттi анықтауының есептерi С.Н.Бибиковада триполь қауымдарының жолымен палеоэкономикалық пiшiндеуi iске асырылса, онда өндiрiстiк қатынастарының зерттеуiн есебiнде қалды жүзеге асырылмаған. Өкiнiшке орай, археологияларда iстелген жұмыстар тiптi әзiрше жасалмаған, сонша қажеттi бұл терең өңдеулер үшiн, сөз жоқ, өте күрделi экономикалық мәселе. Көрcетiлген мақсаттар үшiн археологиялық материалдың қолдануына айқын ортақ жолдар тiптi болмаса сияқты Пак. Бұл есептiң шешiмi тек қана археологияның теориялы-әдiстемелiк тұрғыларын әбден жетiлдiрудi жолда болуы мүмкiн. Әдiстеменi тек қана зерттеудiң барлық процедурасын толық талдауды негiзде көрсетуге болады, ол үшiн үлгiлер және олардың әрқайсыларына палеэкономическихы өңдеудiң барлық кезеңдерi өте алып дәлелдердiң логикасын айқындалуға керек. Мұндай жол жұмыстардың құнтты бiздерiнiң талдауындағана емес, бұл талдаудың нәтижелерiнiң мазмұндамасында да нақтылы қиындықтарды құрады. Әдiстеменiң талдауы үшiн зерттеудiң бастапқы қағидалары жеткiлiксiз айтылсын, сонымен бiрге маңызды бұл қағидалар қарастыру кезiнде нақты материалдарды қолданылатынын анықтау. Бұдан басқа құрам қалыптасады көз тақырыптың өңдеуi үшiн жақындатылатын болған туралы сұрақ қарап шығу керек. Барлық айтылғаны дәлелдердiң жиынтықтың толық мазмұндамасының қажеттiлiгiн жоғары ерiксiз көндiредi.

Экономикалық пiшiндеу әдiстемелiк жоспарда бұл ежелгi қоғамдардың шаруашылығының археологиялық зерттеуiндегi өте биiк табыс, өйткенi шаруашылықтың тұңғыш рет әр түрлi салалары ол тек қана сапалы емес,сонымен қатар сандық көрсеткiш болатын бiртұтас шаруашылық кешенiне байлайды. Алған экономикалық пiшiндеудiң ортақ нәтижелерi салыстырмалы, шамамен сипат тасысар едi, және құқықсыз талап етуге болды, қандай жағыдайда болса да бүгiн, қандай болса да дәл, абсолюттi сенiмдi есептер. В.М.Массон экономикалық көрсеткiштердi салыстырмалы сипат асты сызыла олар нақтылы ежелгi қоғамның орнын толтыруы үшiн қажеттi қажеттiктердiң төменгi шекарасын қажеттi көбiнесе көрсететiнiн әдiл белгiлейдi. Бiрақ жеткенi бiздiң ғылым әдiстемелiк және әдiстемелiк құралдардың әбден жетiлдiруiн iсте маңызды адым болып табылады. Ең алдымен, келесілерді бас атап өтуге болады: экономикалық пiшiндеу барлық сол қазiргi археологиялық ғылымды орналастырған шаруашылық - экономикалық қалпына келтiрулердiң жасауындағы табыстар өзiне қабылдады. Тарихи-реконструктивты өңдеулерге де, экспедициялық зерттеулерде де одна сол шағылысу және сол өзiндiккен кемшiлiктер тапты.

Маңызды, және сөзі жоқ, жаңа табыс экономикалық пiшiндеу жүйелiлiк қағидаға арқаланатын болып табылады. Есептеулер шаруашылық - экономикалық әлуетi түсiнуiнде жеке салалардың оның көрсеткiштерi өзара байланыстыруға және өзара тәуелдi болуға құрайтын болған негiзделедi. Экономикалық пiшiндеудi негiз шаруашылық - экономикалық жүйелердiң көнелiктерi нақты қоғамның экономикалық әлуетiн анықтау болып табылады. Палеоэкономикалық пiшiндеудi әбден жетiлдiрудiң маңызды моменттерiнiң бiрi анықтауда шаруашылық тұрады - нақты цифр бейнеленген ежелгi қоғамдардың экономикалық әлуетi, онда бастапқы сандық көрсеткiштер және барлық басқа есептер дәл болуы керек, археологиялық мәлiметтер үшiн әсiресе. Ежелгi қоғамдардың дамытуы сұрақтарындағы археологиялар негiзгi табыстармен шаруашылық жұмысының түрлерiнiң анықтауы және кешендi жол негiзiнде қазбаларды бағаға кәсiби өндiрiстерi, фаунистиялық және палеоботаникалық материалдың анықтаулары болып тұрды. Бағыт бұл аса көп iстелген: аң аулауды таратудың кеңiстiк - уақытша шекаралары анықталған, егiн шаруашылық және мал шаруашылығы, су бұрғыш экономиканың әлеуметтiк құрылым оған сәйкес қалыптасулары жалпы теориялық есептiң шешiмiне салмақты үлес енгiзу мүмкiндiгi берген азық-түлiк өндiрiсiнiң бұл түрлерiнiң дамытуының жергiлiктi ерекшелiктерi айқындалған.

Сұрақтар:

1. Палеэкономикадағы пішіндеудің негiзгi ұғымдары

2. Палеэкономикадағы пішіндеуді жүйелi қарастыру

3. Мәдениеттi-тарихи мән

Негізгі әдебиет

Маргулан А.Х., Акишев К.А., Кадырбаев М.К., Оразбаев А.М. Древняя культура Центрального Казахстана. Алма-Ата, 1966.

Марғұлан Ә. Беғаза-дәндібай мәдениетті. Алматы, 2006

Байпақов К., Таймағанбетов Ж. Қазақстан археологиясы. Алматы, 2008

Вагнер Г.А. научные методы датирования в геологии, археологии и истории. М., 2006

Черных Е.Н., Завьялов В.И. Археология и естественнонаучные методы. М., 2005

Қосымша әдебиет

Тәуелсіздік кезіндегі Қазақстан археологиясы: қортындылары мен келешегі. 1-2 Том., Алматы. 2011

Роль естественно - научных методов в археологических исследованиях// сборник научных трудов. Барнаул, 2009

Петров А.Е. Фальсификация исторических источников и конструирование этнократических мифов. М., 2011

Мартынов А.И. Культурогенез. М., 2008

Ткачев А.А. Центральный Казахстан в эпоху бронзы. В двух частях.Тюмень, 2002. ч.I – 289 с. ч.II – 243 с.

Винаградов Н.Б. Степи южного урала и Казахстана. Челябинск. 2011

Кузьмина Е.Е. Древнейшие скотоводы от Урала до Тянь-Шаня. Фрунзе, 1986.

Черников С.С. Восточный Казахстан в эпоху бронзы // Материалы и исследования по археологии СССР (МИА), № 88. М.-Л.,1960.

ДӘРІС№10