28. Қазақ хандығының құрылуы. Жәнібек және Керей – бірінші қазақ хандары.

Қазақ хандығының пайда болуы 14-15 ғасырлардағы Қазақстан территориясындағы әлемметтік-экономикалық және этносаяси үрдістердің заңды нәтижесі болды. 15ғ. ортасында Қазақстан территориясында қалыптасқан жағдайда тұрғындардың шаруашылық, қоғамдық мүддесін қамтамасыз ететін біріккен, нығайған мемлекет құру қажеттілігі туды. Алтын Орданың ыдырауына байланысты дағдарыс күшті болда. Тарихи зерттеулер бойынша Қазақ хандығының пайда болуын 15ғ. 60 жылдарында Керей мен Жәнібек сұлтандар бастаған қазақтардың өзбек ұлысынан бөлініп, Моғолстанға көшуімен және көшпелі өзбектер мемлекетінің ыдырауымен байланыстырады.

43.Қазақ халқының патшаға қарсы ұлт-азаттық күресі. Сырым Датұлы бастаған Кіші жүз қазақтарының көтерілісі.

18-19 ғасырларда Ресейдің отаршылдық саясатына қарсы Кіші жүзде және Орта жүзде көптеген көтерілістер мен қозғалыстар болды. Мұндай көтерілістердің ішінде ең алғашқысын С.Датұлы бастады деп айтуға болады. 18ғ. аяғында басталған көтеріліс 20 жылға созылды.Ресеге қызмет етіп жатқан Әбілхайыр хан тұқымына қарсы оппозициялық топты Сырым Датұлы бастайды. С.Датұлы жақсы қолбасшы және білікті саясаткер бола білген. Сол арқылы ол халықпен де, Ресей чиновниктерімен де, хан-сұлтандармен де тіл ьабыса білді. Кіші жүздегі 18ғ. аяғындағы көтерілістің негізгі себептері жер мәселесі, патша үкіметінің көшпелілерге Орал өзенінің ішкі жағына мал жаюға тиым салуы, сонымен қоса ру басшыларының билігін қысқартыу, халықты хан да, сұлтан да, Орал казактары мен патша әкімшілігінің де тонауы. 18ғ. 80 жылдары көтеріліс күшейе түсті. Егер қазақ ауылдары жиі тоналса, қазақ батырларының бекіністерге аттануы да жиеленді. С.Датұлы бастаған Кіші жүздегі қазақтардың бас көтеруі Ресей патшалығының орталық саясатына және патша өкіметінің қолжаулықтарына айналған Әбілхайыр тұқымына қарсы болған алғашқы ашық көтеріліс.Көтерілістің жеңіліске ұшырауының себептері көп болды. Жерге қауымдық рулық меншік ру ақсүйектердінің қоныстарға иелік етуіне, патша әкімшілігімен тығыз байланыс орнатуына кедергі келтірді. Көтерілістің басынан аяғына дейін ру ағамандары оны басқаруға қатысты. С.Датұлы кейде шаруаларға да, ру ағамандарына да опасыздық жасап, аяғына дейін бір ізді болмады. Көтеріліске қатысқан басқа билер мен ағамандар да бірте-бірте патша әкімшілігі жағына өтіп кетті.