- •Синтаксический анализ фрагмента г. Исхакый «Зиндан» (тат)
- •Битен´ й¿гер´ башлады – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, тартым бел´н катлауланган юн´леш килеш –н´ кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н * * *
- •II. Ул ³аман / ялгызлыкны яратса да,/ ºзене¼ бер кодачасы берл´ дустлашып,/ с¿йл´ш´,/ серл´ш´ башлады:/ кешел´рд´н ул кад´р качмый,/ ятсынмый,/ кеше кºрг´ч т´ /куркынып китми башлады.
- •Кеше кºрг´ч т´ – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, ян´ш´лек юлы ярд´менд´ б´йл´нг´н
- •VI. Хатыныны¼ сºзен´ карамаенча,/ ул,/ димл´п-нитеп,/ м´хдºмне/ х´дич´ тора торган апаларына / кунакка ¢иб´рде.
- •VII. М´хдºмне кºрº берл´ / тагы сºзд´н калды.
- •VIII. Тагы й¿зе саргайды, тагы й¿ткерерг´ тотынды.
- •Иярчен вакыт ¢¿мл´: Вакыт ºтм´де; Ия – вакыт(исем), х´б´р – ºтм´де.Б´йл´ºче чара– к¿ттерº интонациясе.Аналитик иярчен ¢¿мл´, ч¿нки интонация ³´м м´гън´ ягыннан т¿г´лл´нг´н.
- •XI. Бер ай саташып ятканны¼ со¼ында,/ бер к¿нне/ аны¼ кºзе ачылды
Кеше кºрг´ч т´ – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, ян´ш´лек юлы ярд´менд´ б´йл´нг´н
* * *
III. Кард´ш-кабил´ с¿енде.
Бер синтагмадан тора.
Гади ¢¿мл´:
Ия – кард´ш-кабил´ (исем)
Х´б´р – с¿енде (фигыль)
¡¿мл´не¼ т¿рен билгел´º:
Гади, тулы, ике составлы, ¢ыйнак (иярчен ¢¿мл´ кис´кл´ре юк), хик´я, раслау.
* * *
IV. Галим абзый да шатланды.
Бер синтагмадан тора.
Гади ¢¿мл´:
Ия – Галим абзый (исем)
Х´б´р – шатланды (фигыль)
¡¿мл´не¼ т¿рен билгел´º:
Гади, тулы, ике составлы, ¢ыйнак (иярчен ¢¿мл´ кис´кл´ре юк), хик´я, раслау.
* * *
V. Ул Х´дич´не¼ / тизд´н терелеп, шул м´хдºм берл´/ р´х´тл´нешеп торуы/ якынлашуына к´ефл´нде.
¡¿мл´ дºрт синтагмадан тора.
Гади ¢¿мл´:
Ия – ул (зат алмашлыгы)
Х´б´р – к´ефл´нде (фигыль)
Иярчен ¢¿мл´ кис´кл´ре:
Х´дич´не¼ – кыек т´мамлык (исем, иялек килешенд´)
Тизд´н – вакыт х´ле (р´веш)
Терелеп – р´веш х´ле (х´л фигыль)
Шул – аергыч (алмашлык)
М´хдºм берл´ – т´мамлык (исем + б´йлек)
Р´х´тл´нешеп – р´веш х´ле (х´л фигыль)
Торуы – кыек т´мамлык (исем, баш килешенд´)
Якынлашуына – туры т´мамлык (исем, т¿шем килешенд´)
¡¿мл´не¼ т¿рен билгел´º:
Гади, тулы, ике составлы, ¢´енке, хик´я, раслау, ¢¿мл´д´ сºз т´ртибе у¼ай
Сºзтезм´л´р ³´м б´йл´º чаралары:
М´хдºм берл´ торуы – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, б´йлек ³´м тартым кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н
Р´х´тл´нешеп торуы – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, ян´ш´лек ысулы ³´м тартым кушымчасы бел´н б´йл´нг´н
Шул м´хдºм – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, ян´шелек торуы бел´н б´йл´нг´н
Якынлашуыны к´ефл´нде – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, килеш кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н
* * *
VI. Хатыныны¼ сºзен´ карамаенча,/ ул,/ димл´п-нитеп,/ м´хдºмне/ х´дич´ тора торган апаларына / кунакка ¢иб´рде.
¡¿мл´д´ алты синтагма бар.
Гади ¢¿мл´:
Ия – ул (зат алмашлыгы)
Х´б´р – ¢иб´рде
Иярчен ¢¿мл´ кис´кл´ре:
Хатыныны¼ сºзен´ карамастан – аерымланган р´веш х´ле
Димл´п-нитеп – аерымланган р´веш х´ле
М´хдºмне – туры т´мамлык (исем, т¿шем килешенд´)
Х´дич´ тора торган – аергыч (исем + аналитик фигыль)
Апаларына – кыек т´мамлык (исем, юн´леш килешенд´)
Кунакка – максат х´ле (исем, юн´леш килешед´)
¡¿мл´не¼ т¿рен билгел´º:
Гади, тулы, ике составлы, ¢´енке, хик´я, раслау, мке аерымланган р´веш х´ле бар, ¢¿мл´д´ сºз т´ртибе у¼ай
Сºзтезм´л´р ³´м б´йл´º чаралары:
Сºзен´ карамаенча – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, тартым бел´н катлауландырылган килеш кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н
М´хдºмне ¢иб´рде – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, килеш кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н
Апаларына ¢иб´рде – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, тартым бел´н катлауландырылган килеш кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н
Кунакка ¢иб´рде – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, килеш кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н
* * *
VII. М´хдºмне кºрº берл´ / тагы сºзд´н калды.
¡¿мл´д´ ике синтагма.
Гади ¢¿мл´:
Ия – билгел´нм´г´н
Х´б´р – сºзд´н калды (исем + фигыль)
Иярчен ¢¿мл´ кис´кл´ре:
М´хдºмне кºрº берл´ – аерымланган с´б´п х´ле
Тагы – вакыт х´ле (р´веш)
Сºзд´н – кыек т´мамлык (исем, чыгыш килешенд´)
¡¿мл´не¼ т¿рен билгел´º:
Гади, ким (ия билгел´нм´г´н), ¢´енке, хик´я, раслау, аерымланган с´б´п х´ле бар, ¢¿мл´д´ сºз т´ртибе у¼ай
Сºзтезм´л´р ³´м б´йл´º чаралары:
М´хдºмне кºрº берл´ – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, килеш кушымчасы ³´м б´йлек ярд´менд´ б´йл´нг´н
Тагы сºзд´н калды – ияртºле б´йл´неш, т¿г´лл´ºле м¿н´с´б´т, килеш кушымчасы ярд´менд´ б´йл´нг´н
* * *
