2. Хик´яне¼ проблематикасы ³´м т¿п идеял´ре

«Кош баласы» хик´ясене¼ т¿п темасы итеп, м´х´бб´т темасын санап була. Л´кин, безне¼ фикеребезч´, бу хик´яд´ т¿п тема т¿п идея бел´н б´йл´неп тора. Бу – д¿ньяда кешене¼ ялгызлыгы.

Ялгызлык идеясе Х´бир ³´м Сания (ике т¿п персонаж аша) чагылдырыла. Аларны¼ бер-берсен очрату очраклы х´л, л´кин Х´бир хисенд´ бу очрашу тир´н ¢´р´х´т булып кала. Ул ºзене¼ ялгызлыгына борчылмый да кебек, л´кин тир´нлект´ н´къ т¿п геройны¼ ялгыз булуы ачыкланып тора.

Икенче идея булып м´х´бб´т идеясе. М´х´бб´тт´ге б´хет кайчак шундый очраклы була. Бу фикер автор тарафыннан хик´яне¼ исемен´ д´ кертелг´н. ²´м хик´яне¼ ахырындарак мондый фикер китерел´: «Кош баласы» очты. Б´хетле ояны онытты. Б´лки монда саташып кына керг´н булгандыр?», – дип уйлый Х´бир.

Автор тарафыннан м´х´бб´т идеясе кульминацияд´ тасвирлана: «Б¿тен д¿ньяны¼ ºз´генд´ ялгыз икесе ген´ кебек иде, бºт´н бер ген´ н´рс´ д´ аларга кир´к тºгел; ´н´ Сания нинди кан´гать, тыныч, б´хетле!»

Хик´яд´ тагын бер олуг проблема ачыкланган. Кешел´р реаль тормышта нинди д´ булса тормыш х´лл´ре бел´н кысылып, ºз б´хетеннн´н баш тартырга м´¢бºр булуы проблемасы. Бу м´сь´л´ Сания образы аша ачыкланып кил´. Сания ´с´рне¼ бер ген´ урынында ºзене¼ эчке д¿ньясын ачыклый, ´мма ºз серен укучы алдында да, Х´бир алдында да ачыкламыйча калдыра. Язучы бу кис´кне кºпм´гън´ле кºпнокталар бел´н т´мамлый:

«Х´бир!.. Балалар кебек самими, тормышны а¼ламаучы, ³аман да романтик булып кала бирг´н сабый кº¼елле олы ¢ан иясе. Н´рс´ ди? «М´¼гег´ минеке бул, мин сине ген´, бары тик сине ген´ яратам», – диме? Бик калыр иде Сания...».

Шулай итеп, хик´яне¼ ике т¿п идеясе булып, безне¼ фикеребезч´, тºб´нд´гел´р тора: 1) ялгызлык; 2) м´х´бб´т бел´н чынбарлыкны¼ кырыслыгы м¿н´с´б´те.

3. Хик´яне¼ стилистик ºзенч´лекл´ре

Ф. Яхинны¼ и¢атына ºзенч´лекле стиль хас. Бу стильне кыскача итеп, тыйнак ³´м ¢ыйнак, дип билгел´рг´ була. Бу язучыны¼ бигр´к т´ хик´ял´ренд´ чагылып кил´.

Тыйнаклык ³´м ¢ыйнаклык татар ´д´биятына хас кºренеш, ´лб´тт´. Л´кин Ф. Яхинны¼ бу сыйфатлары идеял´рне ³´м проблемаларны ачыклауга ярд´м итеп торалар. М´с´л´н, без анализлаган хик´яд´ автор тарафыннан геройларны¼ «эчке д¿ньяларында актарыну» юк, дип ´йтерг´ була. Ул Х´бирне¼ хисл´рен д´ табигать кºренешл´ре аша ягъни кыска гына ¢¿мл´л´р бел´н тасвирлый.

М´с´л´н: «... Х´бирне¼ ¢´е мо¼сулык бел´н ºтеп т´ китте. Урамга к¿з керде. ¥мма кº¼еленд´ ³амап да м´х´бб´т язы кебек иде» – бу кºпноктадан башлаган ¿ч ¢¿мл´ле кис´кт´ автор т¿п геройны¼ й¿р´генд´ нинди хисл´р яш´г´нен ачыклап бир´.

Х´тта кºпнокталар, нинди д´ булса кис´кне¼ кин´т ¿зелºе н´къ шул стильне¼ ¢ыйнаклыгы бел´н тыгыз б´йл´нешт´ тора.

Икенче ºзенч´лек итеп, Ф. Яхинны¼ кºп м´гън´ле кыска ¢¿мл´л´рен билгел´п кит´рг´ була. Х´тта хик´яне¼ башында ук: «Аны чыннан да «кош баласы» дип атарлык. Х´бир ялгышмады». ²´м шундый ук кыска ¢¿мл´л´р ахырда: «Кош баласы» очты. Б´хетле ояны онытты».

Авторны¼ тагын бер стиль ºзенч´леген д´ ´йти китмич´ булмый. Бу Ф. Яхинга хас булган психологик осталык. Монда язучы «´йтеп бетерм´º» ысулын оста куллана. Х´тта хик´яне¼ т´мамлануы да шуны д´лилл´п тора.

Тагын бер мисал булып Сания образын ачыклауны китереп була: «Н´рс´ ди? «М´¼гег´ минеке бул, мин сине ген´, бары тик сине ген´ яратам», – диме? Бик калыр иде Сания...».

Кайбер урыннарда психологик т´эсирне к¿чл´тº максаты бел´н Ф. Яхин ´³амиятле булмаган кºренешл´рне ´йтеп кит´. Мондый ¢¿мл´л´р аралашучыларны¼ с¿йл´шерг´ темалары т´мамлануын билгели. ¥йтик: «Алар тагын да шактый озак с¿йл´шеп утырдылар. Ш´раб савыты да бушады».

Х´бирне¼ бºлм´сен тасвирлаганда да, автор психологик яктан осталыгын билгели. Ул аларны махсус Х´бир кºзе аша ºтк´реп, билгел´п чыга, аларны¼ искелеген, «кыймм´тсезлеген» билгели.

«Ике иске кресло, сиртм´л´ре тузып бетк´н диван, язу-сызу ³´м аш-суга яраклаштырылган кечкен´ парт-¿ст´л, аны¼ янында артлы урындык, сºр´н утлы ¿ст´л лампасы, китаплар бел´н ды¼гычлап тутырылган, шунда ук барлы-юклы савыт-саба да куелган шкаф-этажерка – болар барысы да болай да кысан, у¼айсыз бºлм´не тагын да тынчуландырган».

Ф. Яхинны¼ стиленд´ персонажларны тасвирлау булмауны да ´йтеп кит´рг´ кир´к. Шунысы ºзенч´лекле: Х´бир Санияне д´, Галияне д´ аларны¼ тавыш а³´¼леге аша гына тасвирлый. Х´бир Санияне¼ чиб´рлеге турында бер ген´ сºз ´йт´, ´ аны¼ тавышы турында ³´рвакыт иск´ т¿шереп тора. М´с´л´н: «Шунда бер´º: – Х´бир, ис´нме? – дип д´ште. А³, Сания бит бу, Сания! Бары тик анда гына мен´ шундый ягымлы ³´м назлы тавыш».

Бу кºренеш кºбр´к геройларны¼ образлы психологик портретларын бирº якынрак.

Шулай итеп, Ф. Яхинны¼ стилен´ тыйнаклык, кыскалык, ¢ыйнаклык хас. Шул ук вакытта язучы нечк´ психологик булып та тора.