Литература по Идеологии / Чавусаў (Партыя БНФ напярэдадні 2004)

радзенскай партыйнай арган³зацы³ ня здоле¢ набраць больш за 30% галасо¢. Колькасьць намесьн³ка¢ засталася ранейшай. Пасаду намесьн³ка захавал³ Юры Хадыка ³ В³ктар ²вашкев³ч, але яе страц³ла Гал³на Сямдзянава, якая не карысталася падтрымкай у асяродзьдз³ рэг³янальных л³дэра¢ з-за свайго ¢дзелу ¢ выключэньн³ з парты³ С³¢чы- ка ³ Баранава, а таксама з-за свайго ³м³джу жорсткага ³ бескампрам³снага к³ра¢н³ка. Был³ абраныя на пасаду намесьн³ка¢ Алесь М³халев³ч ³ Аляксей Янукев³ч, як³я прадста¢ляюць новую генэрацыю партыйца¢. На гэтым зьезьдзе маладз¸вая плынь у парты³ здолела правесьц³ ¢ склад намесьн³ка¢ адразу двух сва³х прадста¢н³ко¢, а таксама ³стотна павял³чыла сва¸ прадста¢н³цтва ¢ складзе Сойму.

Наступны, пазачарговы Х Зьезд БНФ «Адраджэньне» (V²²² Зьезд Парты³ БНФ) адбы¢ся ¢жо ¢ пэрыяд выбарчай кампан³³ ¢ жн³¢н³ 2004 году ³ бы¢ тэхн³чным мерапрыемствам, ск³раваным тольк³ на вылучэньне кандыдата¢. ¨н адбыва¢ся пад шчыльным кантролем з боку М³н³стэрства юстыцы³, аднак бы¢ прызнаны лег³тымным ³ сапра¢дным. Кантроль з боку М³н³стэрства юстыцы³ ³ абласных Упра¢леньня¢ юстыцы³ за працэдурай вылучэньня партыйных кандыдата¢ (нават з прыцягненьнем падначаленых органам юстыцы³ натарыюса¢, хаця кантроль за дзейнасьцю пал³тычных партыя¢ ³ грамадзк³х аб’яднаньня¢ знаходз³цца вельм³ дал¸ка ад межа¢ ³х кампэтэнцы³) прыв¸¢ да л³кв³дацы³ некаторых партыйных структура¢ ужо пасьля гэтага зьезду. Аднак арган³зацыйная пабудова парты³ дазвол³ла правесьц³ па¢навартаснае партыйнае вылучэньне ¢ склад акруговых выбар- чых кам³с³я¢ ³ вылучэньне кандыдата¢ у дэпутаты ад Парты³ БНФ. У той самы час праца па вылу- чэньн³ ¢ склад участковых выбарчых кам³с³я¢ была незадавальняльнай, што сьведчыць пра кепскую сувязь партыйнага цэнтру зь першасным³ арган³зацыям³. Гэтыя фактары патрабуюць п³льнай уваг³ ³, магчыма, удасканаленьня партыйнай структуры.

Структура Партыі БНФ

Напярэдадн³ парлямэнцк³х выбара¢ статутная структура Парты³ БНФ засталася ранейшай. Узна- чальвае партыю старшыня ПБНФ, як³ мае на дадзены момант чатырох намесьн³ка¢. Вышэйшы орган ПБНФ — Зьезд, як³ зьб³раецца адз³н раз на два гады. Дэлегаты Зьезду аб³раюцца з прадста¢н³ко¢ суполак ³ тэрытарыяльных арган³зацыя¢. У працы Зьезду могуць браць удзел прадста¢н³к³ грамадзк³х арган³зацыя¢ ³ руха¢, як³я падтрымл³ваюць БНФ. Так³м чынам, аснову арган³зацыйнай структуры парты³ складаюць суполк³ ³ мясцовыя

арган³зацы³. Зьезд прымае рашэньне пра стварэньне ПБНФ ³ яе л³кв³дацыю; прымае Статут ды ³ншыя дакумэнты ПБНФ, роб³ць у ³х дапа¢неньн³ ³ зьмены; абмярко¢вае ды прымае рашэньн³ па прынцыповых пытаньнях дзейнасьц³ Парты³ БНФ, зацьвярджае асно¢ныя к³рунк³ яе дзейнасьц³; фармуе на два гады Сойм, зацьвярджае старшыню Парты³ БНФ ды яго намесьн³ка¢, Рэв³з³йную кам³с³ю, заслухо¢вае ³хныя справазда- чы, прымае ³ншыя рашэньн³.

Сойм Парты³ БНФ фармуецца зьездам ³ працуе пам³ж зьездам³ ПБНФ у якасьц³ к³ра¢н³чага органу (старшыня парты³ ³ ягоныя намесьн³к³ ¢ваходзяць у Сойм ex-oficio). Колькасьць сябра¢ Сойму на момант парлямэнцк³х выбара¢ складала 47 чалавек (на V²² Зьезьдзе ПБНФ был³ абраныя 49 сябра¢ Сойму, аднак двое зь ³х напярэдадн³ парлямэнцк³х выбара¢ выйшл³ з парты³). Сойм Парты³ скл³кае Зьезд Парты³ ³ вызначае парадак прадста¢н³цтва на ³м; арган³зуе аг³тацыю за выбарчую плятформу «БНФ «Адраджэньне»; зацьвярджае сьп³с кандыдата¢ у дэпутаты (партыйны сьп³с) ад Парты³ БНФ, кал³ гэта адпавядае дзейнаму заканада¢ству; аг³туе за гэтых кандыдата¢ падчас выбара¢; вылучае кандыдата¢ у дэпутаты ад Парты³ БНФ па акругах, вядзе за ³х аг³тацыю; вылучае прадста¢н³ко¢ у выбарчыя кам³с³³; арган³зуе кантроль за ходам ³ вын³кам³ выбара¢; прымае рашэньн³ аб зваротах у дзяржа¢ныя органы Рэспубл³к³ Беларусь, роб³ць заявы па найважнейшых пытаньнях грамадзкага жыцьця; фармуе ¡праву Сойму Парты³ БНФ ³ вызначае рэглямэнт яе працы, зацьвярджае к³ра¢н³ко¢ ³ склад сэкцыя¢, рабочых кам³с³я¢ ³ група¢; унос³ць зьмены ³ дапа¢неньн³ ¢ Статут Парты³ БНФ дзеля прывядзеньня яго ¢ адпаведнасьць заканада¢ству з наступным зацьвярджэньнем на Зьезьдзе.

Управа Сойму Парты³ БНФ — выкана¢чы орган парты³, яна фармуецца Соймам. Структура ¡правы, пэрыядычнасьць ³ прынцыпы яе фармаваньня вызначаюцца Соймам (зараз яна зьб³раецца раз на тыдзень ³ складаецца са старшын³ ³ намесьн³ка¢ старшын³ парты³, прадста¢н³ко¢ кам³с³я¢, аканома ¡правы, адказнага сакратара ¡правы ³ сакратара ¡правы па працы з рэг³¸нам³, сакратара па юрыдычных пытаньнях). Управа Сойму Парты³ забясьпечвае практычнае выкананьне рашэньня¢ Зьезду ³ Сойму ПБНФ, каардынуе дзейнасьць суполак, тэрытарыяльных арган³зацыя¢, Рада¢, аддзела¢ ды ³ншых мясцовых партыйных структура¢, ладз³ць сувязь з грамадзк³м³ арган³зацыям³ ³ дзяржа¢ным³ органам³ Рэспубл³к³ Беларусь, рэг³струе суполк³ ³ рэг³янальныя арган³зацы³, надае ³м статус юрыдычнай асобы,

вырашае ³ншыя пытаньн³ дзейнасьц³ парты³ ¢ прамежках пам³ж пасяджэньням³ Сойму; выконвае даручэньн³ Сойму ³ забясьпечвае практычную рэал³зацыю функцый Сойму падчас выбарчай кампан³³. Управа Сойму Парты³ БНФ знаходз³цца ¢ Менску па юрыдычным адрасе парты³. Рэальна менав³та ¡права зья¢ляецца стала дзейным органам апэраты¢нага прыняцьця пал³тычных рашэньня¢ ад ³мя ПБНФ ³ выкананьня пал³тычных рашэньня¢.

Таксама ¢ структуры парты³ створаныя кам³с³³ па нак³рунках дзейнасьц³. Сэкцы³ ³ кам³с³³ Сойму Парты³ БНФ абагульняюць ³ распрацо¢ваюць для пасяджэньня¢ Сойму ³ Зьезду прапановы, праекты рашэньня¢. Сэкцы³ ³ Кам³с³³ Сойму Парты³ БНФ рэг³струюцца ва ¡праве, маюць статус ³ правы суполк³ Парты³ БНФ.

Структура партыйных кам³с³я¢ па стане на момант правядзеньня парлямэнцк³х выбара¢

Сярод кам³с³я¢ асабл³вую функцыю выконвае пал³тычная кам³с³я, адказная за распрацо¢ку праекта¢ ус³х пал³тычных рашэньня¢ ³ стратэг³чнае плянаваньне. Менав³та гэты орган згодна з фармальнай структурай парты³ выконвае функцы³ мазгавога цэнтру ³ цэнтру распрацо¢к³ рашэньня¢, як³я выносяцца на разгляд Сойму ³ ¡правы. Звы- чайна гэтая кам³с³я зьб³раецца за дзень да чарговага Сойму на пленарнае паседжаньне, але бягучая праца кам³с³³ працягваецца ³ ¢ пэрыяд пам³ж Соймам³, ³снуе практыка скл³каньня тэрм³новых паседжаньня¢ пал³тычнай кам³с³³. У адрозьненьне ад ³ншых кам³с³я¢, яе склад закрыты ³ фармуецца па пасадзе — са старшын³ ³ намесьн³ка¢ старшын³ парты³, адказнага сакратара ¡правы, к³ра¢н³ко¢ кам³с³я¢, акрамя культурн³цкай ³ чарнобыльскай,

старшыня¢ абласных арган³зацыя¢. Менав³та на пал³тычнай кам³с³³ адбываецца асно¢ная частка партыйных дыскус³я¢ ³ спрэчак, вынесеныя ¸ю рэкамэндацы³ амаль н³кол³ не адх³ляюцца Соймам.

Натуральна, Рэв³з³йная кам³с³я парты³ мае адмысловы статус кантрольна-рэв³з³йнага органу парты³.

Напярэдадн³ парлямэнцк³х выбара¢ 2004 году ¢ Парты³ БНФ актыв³завалася дзейнасьць прэсавай службы. Якасьць ейнай працы в³давочна палепшылася ¢ пара¢наньн³ з 2000–2002 гадам³, аднак яна яшчэ не стварае моцнай канкурэнцы³ працы прэс-служба¢ асно¢ных гульцо¢ на апазыцыйным ³нфармацыйным пол³ — АГП ³ Харты³-97. Таксама ¢ гэты пэрыяд в³давочна палепшы¢ся ¢зровень м³жнародных сувязя¢ ПБНФ — бы¢ заключаны шэраг пагадненьня¢ з партнэрск³м³ партыям³ ³ншых кра³на¢, усталяваныя кантакты зь дзяржа¢ным³ органам³ кра³на¢, зац³ка¢леных у прасо¢ваньн³ дэмакратычных зьмена¢ у Рэспубл³цы Беларусь. За кошт пазыты¢най нацыянальнай ³ дэмакратычнай ³дэал¸г³³ ПБНФ захавала вядучыя рол³ ¢ асяродзьдз³ дэмакратычнага сэгмэнту беларускай грамадзянскай супольнасьц³ — збольшага рэг³янальныя ня¢радавыя арган³зацы³ дэмакратычнага к³рунку больш сх³льныя да падтрымк³ дзейнасьц³ БНФ, чымся ³ншых партыя¢.

Напярэдадн³ выбара¢ Партыя БНФ валодала досыць разгал³наванай сеткай арган³зацыйных структура¢. Як мы ¢жо адзначал³, на папярэдн³х зьездах парты³ менав³та гэтаму к³рунку працы — рэг³страцы³ ³ пастано¢цы на ¢л³к мясцовых аддзяленьня¢ — надавалася вял³кая ¢вага. Аднак варта адзначыць, што ¢ пара¢наньн³ з 90-м³ гадам³ колькасьць партыйных структура¢ зьменшылася — выяв³л³ся наступствы перарэг³страцыя¢ 1995 ³ 1999 гадо¢. Да таго ж падчас разьмежаваньня з КХП-БНФ частка партыйных суполак адыйшла да нова¢творанай Кансэрваты¢на-Хрысьц³янскай парты³. Цяпер ужо нельга казаць, што Партыя БНФ валодае самай вял³кай сеткай зарэг³страваных мясцовых ф³л³я¢.

На момант правядзеньня парлямэнцк³х выбара¢ 2004 году Партыя БНФ мела наступную колькасьць арган³зацыйных структура¢: у Менску — гарадзкая арган³зацыя ³ 9 ра¸нных арган³зацыя¢, як³я аб’ядно¢вал³ 25 партыйных суполак; у Менскай вобласьц³ — абласная арган³зацыя ³ 7 ра¸н- ных, гарадзк³х гарадо¢ абласнога падпарадкаваньня ³ рэг³янальных арган³зацыя¢, як³я аб’ядно¢вал³ 17 суполак; У Гомельскай вобласьц³ — абласная арган³зацыя ³ 4 ра¸нныя, гарадзк³я ³ ра¸нна-гарад- зк³я арган³зацы³, як³я аб’ядно¢вал³ 12 суполак; у Брэсцкай вобласьц³ — абласная арган³зацыя ³

ро¢ ПБНФ меншая за колькасьць сябро¢ ГА «БНФ «Адраджэньне» — пэ¢ная колькасьць асоба¢ не далучаецца да парты³, пры гэтым акты¢на ¢дзельн³чае ¢ культурн³цкай дзейнасьц³ ГА «БНФ «Адраджэньне», а некаторым зь сябра¢ ГА «БНФ «Адраджэньне» не дазваляе далучацца да ПБНФ ³х сябро¢ства ¢ ³ншых партыях.

Партыя БНФ вызнае дэмакратычныя нормы ¢нутрыпартыйнага жыцьця. Гэта азначае адсутнасьць культу правадыра ³ нясх³льнасьць да пабудовы сыстэмы кл³ентэлы вакол л³дэра парты³. Адначасова гэта дазваляе разгортваць у межах парты³ партыйныя ³нтрыг³, фармаваць ³дэаляг³ч- ныя групы ³ бл¸к³, зрэшты, не перашкаджае фармаваньню асаб³стых кл³ентэл некаторых партыйных дзеячо¢. Дэмакратычны лад партыйнага жыцьця прадугледжвае свабодную канкурэнцыю партыйных плыня¢, ³хнюю барацьбу (пра што ¢жо ¢згадвалася вышэй). Няхай гэта ³ нанос³ць пэ¢ныя страты партыйнаму ³м³джу, аднак рэальна ¢ Парты³ БНФ ³снуе некальк³ ¢нутрыпартыйных груповак. Гэта выя¢ляецца збольшага ¢ шэрагах к³ра¢н³цтва ³ мала закранае рэг³янальны акты¢, хоць л³дэры партыйных група¢ ³ ³мкнуцца атрымаць прых³льнасьць рэг³янальных структура¢. Можна сказаць з пэ¢най доляй спрашчэньня, што ход унутрыпартыйных дыскус³я¢ ³ вын³к³ ва ¢нутрыпартыйных спрэчках, а таксама л¸с пал³тычных амб³цыя¢ л³дэра¢ вырашаецца менав³та ¢ рэг³¸нах. Хто з партыйных дзеячо¢ здолее прапанавць рэг³янальным структурам задавальняльную праграму — той ³ атрымае перамогу на наступным зьезьдзе.

На дадзены момант унутры ПБНФ ³дэаляг³чна дам³нуе група «старых партыйца¢», загартаваная шматгадовым сябро¢ствам у ПБНФ (часам — ад заснаваньня Беларускага Народнага Фронту ³ нават «Талак³», але ¸сьць ³ маладзейшыя), а таксама аб’яднаная супольнай працай у часы разьмежаваньня з КХП-БНФ. Аднак гэтая дам³нантная ¢ ³дэйным пляне група не зья¢ляецца адназначна к³ра¢н³чым ядром парты³, як гэта было да 2002 году.

К³ра¢н³чай групай у парты³ на дадзены момант зья¢ляецца ¢стойл³вая канфэдэрацыя прых³льн³ка¢ л³дэра парты³ В³нцука Вячорк³. Гэтую групу аб’ядно¢вае супольнае бачаньне стратэг³чных дзеяньня¢ парты³ на бл³жэйшы пэрыяд, а таксама вернасьць партыйным ³нтарэсам. Гэтая група ¢ключае ¢ сябе ня тольк³ прадста¢н³ко¢ «старой гварды³», але ³ ³ншых, пазьнейшых, генэрацыя¢.

Ядром гэтай групы зья¢ляецца «кухонны каб³нэт» (5–7 чалавек) вакол старшын³ парты³, у як³м абмярко¢ваюцца праекты партыйных дзеянь-

ня¢ па стратэг³чных пытаньнях з пункту гледжаньня партыйнага к³ра¢н³цтва. З ул³кам таго, што старшыня парты³ В³нцук Вячорка сх³льны да каманднай гульн³ ³ к³руе партыяй не як правадыр, а як грамадзк³ л³дэр — праекты рашэньня¢, абмеркаваныя ³ зацьверджаныя ¢ «кухонным каб³нэце», за¢жды робяцца аф³цыйнай пазыцыяй старшын³ парты³, прапануюцца на разгляд пал³тычнай кам³с³³, Управы ³ Сойму. Часьцей за ¢с¸ распрацаваныя тут праекты рашэньня¢ прымаюцца гэтым³ органам³. Удзел у «кухонным каб³нэце» не зьвязаны з атрыманьнем пэ¢най аф³цыйнай пасады ¢ парты³ — у яго ¢ваходзяць паводле пал³тычнага ¢плыву.

Менав³та да групо¢к³ «старых партыйца¢» належыць ³ шэраг к³ра¢н³ко¢ рэг³янальных аддзяленьня¢ парты³. Рэг³янальныя партыйныя правадыры ³снуюць, але ³х роля ¢ партыйным жыцьц³ не такая вял³кая, яны не ствараюць пагрозы рэг³янальнага сэпаратызму, за гэтыя пасады ня б’юцца, уплы¢ унутры парты³ можна здабываць ³ ³ншым чынам. Збольшага пасада к³ра¢н³ка рэг³янальнай партыйнай структуры дае не выгоды, а праблемы — гэтую працу звычайна выконваюць фанатычныя ³ самаадданыя людз³. Дынам³ка зьмены партыйных к³ра¢н³ко¢ рэг³янальных структура¢ не вызнача- ецца скандальнасьцю альбо канкурэнтнасьцю — звычайна ратацыя кадра¢ на гэтай пасадзе адбываецца са згоды прадста¢н³ко¢ цэнтральных к³ра¢н³чых органа¢ парты³ альбо праз рэал³зацыю мясцовых пагадненьня¢.

Çвыключэньнем з парты³ Вячаслава С³¢чыка

³Па¢ла Севярынца ¢ парты³ больш няма апазыцы³ групе «старых партыйца¢», якая б пагражала рэал³зацы³ выпрацаванай гэтай групай партыйнай л³н³³. Адыход ад БНФ Па¢ла Севярынца прадух³л³¢ насьпелы партыйны крызыс, як³ мог па¢стаць з-за асаб³стых амб³цыя¢ Севярынца, аднак прыв¸¢ у глыбокую стагнацыю маладз¸вую пал³тыку парты³. Амаль да 2005 году маладз¸вая пал³тыка ¢ ПБНФ (якая непары¢на зьвязаная з прыцягненьнем у партыю новых прых³льн³ка¢) выя¢лялася ¢ пераадоленьн³ наступства¢ страты Маладога Фронту. Моладзь не ¢тварае ¢ парты³ самастойнай манал³тнай фракцы³ ³ разьмеркаваная пам³ж групо¢кам³, арыентаваным³ на пэрсоны двух намесьн³ка¢ старшын³ парты³ — Алеся М³халев³ча ³ Аляксея Янукев³ча. Абодва гэтыя намесьн³к³ разглядаюцца як асно¢ныя прэтэндэнты на пасаду старшын³ парты³ пасьля В³нцука Вячорк³, ³ сам³ яны таксама не хаваюць уласных амб³цыя¢. Групо¢ка Алеся М³халев³ча больш моцная ¢ рэг³¸нах, яна здолела прыцягнуць да сябе большую колькасьць прых³льн³ка¢ з шэрага¢ маладой ³ сярэдняй генэрацы³ партыйца¢, мае

трывалыя пазыцы³ ¢ асяродку прых³льных да парты³ ня¢радавых арган³зацыя¢. Групо¢ка Аляксея Янукев³ча больш слабая ¢ колькасным пляне, але яна трымае пад кантролем шэраг стратэг³чных пасада¢ у партыйнай структуры ³ карыстаецца падтрымкай асно¢най частк³ «старых партыйца¢».

Сымпатык³ былога л³дэра Зянона Пазьняка (што не знайшл³ моцы сыйсьц³ з парты³ альбо не падтрымл³вал³ ³дэю расколу) больш не ¢твараюць рэальнай пал³тычнай групы — ад ³х зыходз³ць ³нтэнцыя да паразуменьня з КХП, пэ¢ны сантымэнт у дачыненьн³ да былога л³дэра ³ да м³нулых сла¢ных часо¢ БНФ, аднак выразнай пал³тычнай праграмы тут няма. Гэтая ¢нутрыпартыйная дыскус³я на дадзеным этапе скончана на карысьць су- часнага к³ра¢н³цтва.

На ²Х Зьезьдзе БНФ «Адраджэньне» (V²² Зьезд Парты³ БНФ) напрыканцы 2003 году група маладых партыйца¢ увайшла ¢ вышэйшае к³ра¢н³цтва парты³. Скаардынаваныя дзеяньн³ дзьвюх груповак Янукев³ча ³ М³халев³ча, што пазыты¢на выяв³л³ сябе падчас мясцовых выбара¢ ³ пакаштавал³ смак перамог³, удзелу ¢ выбарчай кампан³³, дазвол³л³ гэтым групо¢кам аб’яднаным³ с³лам³ атрымаць шэраг партыйных пасада¢. Пасады намесьн³ка¢ у вын³ку ¢згодненага галасаваньня атрымал³ Алесь М³халев³ч ³ Аляксей Янукев³ч, шэраг ³х прых³льн³ка¢ увайшл³ ¢ склад Сойму ³ ¡правы (за¢важым, што сярод прапанаваных старшын¸й парты³ В³нцуком Вячоркам кандыдатура¢ на пасаду намесьн³ка не было Алеся М³халев³ча — ¸н бы¢ вылучаны дэлегатам³ зьезду). ²х аптым³зм пры¢зьня¢ агульнапартыйны настрой. Сфармавалася гэтая плынь ужо да¢но (Севярынец называе гэтых людзей «пакаленьнем Маладога Фронту»), але ¢сьвядом³л³ яны сваю ³дэнтычнасьць у 2001–2002 гадах. Зараз, з выхадам л³дэра Маладога Фронту з шэрага¢ парты³ (пры гэтым некаторыя зь л³дэра¢ Маладога Фронту ³ шмат хто з маладафронта¢ца¢ не прыпын³л³ сябро¢ства ¢ парты³), згаданыя групо¢к³ вакол маладых намесьн³ка¢ старшын³ парты³ зья¢ляюцца цалкам канструкты¢ным³ — у тым сэнсе, што атаесамляюць свае ¢ласныя пал³тычныя праекты тольк³ ¢ межах парты³ БНФ, то бок пытаньн³ вырашаюцца тольк³ праз здабыцьц¸ ¢лады ¢ парты³, а не праз раскол. Зараз пам³ж гэтым³ дзьвюма пал³тычным³ групо¢кам³, як³я ¢ межах маладз¸вай плын³ разам увайшл³ ¢ вышэйшыя эшэл¸ны партыйнага к³ра¢н³цтва, не наз³раецца кансал³даванай працы: гэта два пал³тычныя праекты, ск³раваныя на правядзеньне сва³х л³дэра¢ на пасаду к³ра¢н³ка Парты³ БНФ. Стратэг³чнае адрозьненьне пам³ж гэтым³ двума праектам³ палягае ¢ пытаньн³

ста¢леньня да дзейнага партыйнага каб³нэту. Спрэчка пам³ж гэтым³ двума праектам³ будзе, напэ¢на, вырашаная ¢жо пасьля прэзыдэнцк³х выбара¢ 2006 году, на наступным партыйным зьезьдзе, падчас выбара¢ старшын³ парты³.

Па сацыяльным складзе Партыя БНФ традыцыйна была партыяй культурных дзеячо¢ ³ наста¢н³ка¢ (л³дэры парты³), рабочай ³нтэл³генцы³, ³нжынэра¢ ³ ²ТР (сярэдняе зьвяно ³ шараговыя партыйцы). Аднак зараз ус¸ большую плынь ствараюць прадста¢н³к³ «трэцяга сэктару» — ПБНФ пера¢твараецца ¢ партыю «НЖО-шн³ка¢», менав³та яны зараз утвараюць пераважную большасьць у к³ра¢н³цтве парты³ ³ рэальна вызначаюць партыйную пал³тыку.

* * *

Так³м чынам, да выбарчай кампан³³ 2004 году Партыя БНФ падыйшла са спадзяваньнем разьв³ць посьпех, атрыманы падчас мясцовых выбара¢ 2003 году. У пара¢наньн³ з 1999–2002 гадам³ партыя ³стотна палепшыла сваю ¢нутраную зарган³заванасьць, удасканал³лася структура к³раваньня партыяй, ¸сьць посьпех³ ¢ гал³не ³нфармацыйнай працы ³ ¢ наладжваньн³ сувязя¢ з замежным³ партнэрам³. Гэта адбылося без карэннай ломк³ партыйнай арган³зацы³, аднак запатрабавала прыняцьця шэрагу непапулярных захада¢. Партыя захо¢вае ¢стойл³васьць, але пры гэтым набл³жаецца па сва³м стане да закрытай «сэкты» альбо ня¢радавай арган³зацы³ з шырока разгал³наваным³ рэг³янальным³ структурам³ — адсутнасьць справядл³вай электаральнай барацьбы ³ перамога¢ шкодз³ць ня тольк³ ³м³джу парты³, але маральнаму духу партыйных сябра¢.

Пал³тычнае станов³шча ¢ кра³не няспынна пагаршалася, распа¢сюджаньне адз³най дзяржа¢най ³дэал¸г³³ ³ павел³чэньне ц³ску на ³ншадумца¢ сьведчыла пра ажыцьця¢леньне курсу на пабудову татал³тарнай мадэл³ грамадзтва. У ³снай пал³тычнай мадэл³ пал³тычныя парты³ страчвал³ магчымасьць выкананьня сва¸й асно¢най функцы³ — барацьбы за ¢ладу электаральным шляхам, яны застал³ся тольк³ знакавым увасабленьнем пал³тычнай альтэрнатывы, якая таксама выя¢ляецца на ¢зро¢н³ свабодных мэдыя¢ ³ структура¢ грамадзянскай супольнасьц³. У гэтых умовах павял³чылася актуальнасьць аб’ядна¢чых працэса¢ у колах пал³тычнай апазыцы³. Партыя БНФ была адным зь ³н³цыятара¢ стварэньня напярэдадн³ парлямэнцк³х выбара¢ шырокай каал³цы³ пал³тычных партыя¢ ³ грамадзк³х с³ла¢ дэмакратычнай арыентацы³. «Народная каал³цыя 5+» сталася дзейсным ³нструмэнтам кансал³дацы³ ¢с³х

прадэмакратычных с³ла¢ у грамадзтве. Нягледзя- чы на паразу на парлямэнцк³х выбарах, дадзены досьвед прадэманстрава¢ магчымасьць супольных дзеяньня¢ на карысьць дэмакраты³ ¢ Беларус³ ¢с³х асно¢ных суб’екта¢ пал³тычнай апазыцы³.

Але напярэдадн³ гэтых вырашальных падзея¢ Партыя БНФ, таксама як ³ ³ншыя парты³ Аб’яднаных дэмакратычных с³ла¢, мус³ць зьвярнуць п³льную ¢вагу на пытаньн³ арган³зацыйнага разьв³цьця. У дачыненьн³ да парты³ БНФ гэта азна- чае ¢дасканаленьне сувязя¢ пам³ж цэнтрам ³ рэг³янальным³ структурам³ (ня тольк³ абласным³, але ³ першасным³), паляпшэньне ³нфармацый- на-анал³тычнай працы ³ працы прэсавай службы. Неабходна правесьц³ пера¢л³к сябро¢ ³ прых³льн³ка¢ парты³ для вызначэньня чалавечага рэсурсу Парты³ БНФ — звычайнага анкетаваньня ¢дзельн³ка¢ Зьезду ³ к³ра¢н³ко¢ першасных аддзяленьня¢ для гэтай працы, в³давочна, ужо недастаткова. ПБНФ мус³ць разьв³ваць ³ пашыраць сувяз³ з грамадзк³м³ аб’яднаньням³ дэмакратычнай ск³раванасьц³ — ³накш гэты рэсурс парты³ можа быць страчаны. Прыкладам гэткай працы можа быць актыв³зацыя маладз¸вага нак³рунку ¢ дзейнасьц³ парты³, як³ бы¢ зьвязаны з выкарыстаньнем нефармальных маладз¸вых ³н³цыятыва¢, у тым л³ку ³ зьвязаных з зачыненым Нацыянальным гуман³тарным л³цэем ³мя Я. Коласа. Ва ¢мовах за- чыстк³ грамадзянскага сэктару, гэта значыць л³кв³дацы³ вял³кай колькасьц³ незалежных грамадзк³х аб’яднаньня¢, павял³чылася ¢вага да юрыдычных аспэкта¢ дзейнасьц³ парты³. ², самае гало¢нае, шматгадовы досьвед параза¢ у партыйнай дзейнасьц³ прыв¸¢ да таго, што за партыяй трывала замацава¢ся ³м³дж ня¢дачн³ка¢, як³я ня здольныя дамагчыся рэал³зацы³ ¢ласных пляна¢. З-за гэтага партыя губляе ня тольк³ ³м³дж у вачах насельн³цтва, але таксама ³ ¢ласных сябро¢ — з парты³ сыходзяць, зь ¸й страчваюць сувязь, да яе не далучаюцца новыя сябры. Жыцьц¸ва неабходна павыс³ць матывацыю партыйнай дзейнасьц³, заахвоц³ць акты¢ных ³ прыцягнуць новых сябро¢ парты³. Неабходныя новыя формы ¢нутрыпартыйнай камун³кацы³ пам³ж сябрам³ парты³, пам³ж к³ра¢н³цтвам ³ шараго¢цам³, пам³ж рэг³янальным³ структурам³, а таксама новыя шлях³ матываваньня партыйца¢. Перад партыяй ста³ць задача стварэньня пазыты¢нага вобразу перад сва³м³ сябрам³, што зья¢ляецца неабходным папярэдн³м крокам перад стварэньнем пазыты¢нага вобразу ¢ вачах насельн³цтва.

Тольк³ навуковы ³ сур’¸зны падыход да партыйнага жыцьця зь неперадузятым разуменьнем х³ба¢ ³ прал³ка¢ к³ра¢н³цтва дазвол³ць пера¢тварыць беларуск³я пал³тычныя парты³ ¢ рэальнага

актора пал³тычнай сыстэмы. Парты³ БНФ вельм³ бракуе прафэс³йнага анал³тычнага цэнтру. Дастаткова часта партыйнае к³ра¢н³цтва вымушанае рэфлексаваць над чужым³ прапановам³ ³ к³равацца ¢ сва¸й дзейнасьц³ чужым³ напрацо¢кам³. Адсутн³чае цэнтар анал³зу бягучай пал³тычнай сытуацы³ з партыйнага пункту гледжаньня, як³ мог бы ня тольк³ паста¢ляць партыйнаму к³ра¢н³цтву абгрунтаваныя высновы ³ прапановы для прыняцьця пал³тычных рашэньня¢, але ³ ствара¢ бы якасныя пляны дзеяньня¢ парты³ на кароткатэрм³новую пэрспэктыву.

Дадзены нарыс пав³нны служыць актыв³зацы³ дасьледн³цкай працы ¢ нак³рунку вывучэньня сапра¢днага стану ³ разьв³цьця беларуск³х пал³тыч- ных партыя¢. Вызначэньне моцных ³ слабых бако¢ кожнай з партыйных арган³зацыя¢ дэмакратычнай каал³цы³, разуменьне пагроза¢ ³ магчымасьця¢ партыя¢ уя¢ляе як практычны, так ³ навуковы ³нтарэс. Здабыцьц¸ веда¢ пра рэальныя праблемы партыйнай сыстэмы прынос³ць карысьць навуцы ³ можа служыць ³нтарэсам дэмакратычных пера¢тварэньня¢ у Беларус³.

Л³таратура

1.Антысавецк³я рух³ ¢ Беларус³: 1944–1956. — Мн.: Арх³¢ Найно¢шае Г³сторы³, 1999.

2.Беларусiстыка: Палiтычныя партыi Беларусi: Тэматычны зборн³к. — Мн.: НАН Беларусi, Аддз. навук. iнфарм. па гуманiтар. навуках, 1996. — 414 с.

3.Беларуская пал³тычная сыстэма ³ прэзыдэнцк³я выбары. — Мн.: Анал³тычны грудок; Варшава, IDEE, 2001. — 480 c.

4.Беларусь: сцэнары рэформа¢. — Варшава: Фонд ³мя Сьцяпана Батуры, 2004. — 351 с.

5.Буховец О., Фурман Д. Электоральное поведение белорусских регионов // Белоруссия и Россия: общества и государства. — М.: Права человека, 1997. С. 184–225.

6.Бюлетэнь беларускай незалежн³цкай парты³. Орган вызвольнага Сялянска-Работн³цкага Руху.

¹1. Перадрук // Беларуск³ Рэзыстанс. 2005,

¹1(2). Ñ. 63–84.

7.Бяляцк³ А. Дваццаць год таму… // Бюлетэнь Асамбле³ НДА. 2002, ¹ 2–4.

8.Бяляцк³ А. Кансьп³рацыя // Асамблея. 2004,

¹6–7.

9.Володин В. В., Огурцов Е. Е. Гражданская партия, хроника, факты, люди, события. Мн., 2000.

10.Выбар праз выбары. Анал³з удзелу рэг³янальных суполак партый ³ NGOs Рэспубл³к³ Беларусь у

выбарах у мясцовыя Саветы 2003 года. — Мн.: БАРЦ, 2003. — 36 с.

11.Выбары ¢ мясцовыя саветы дэпутата¢ Рэспубл³к³ Беларусь 24 скл³кання. Факты ³ каментары. — Мн.: ГА «Праваабарончы цэнтр «Вясна», 2003. — 144 с.

12.Выборы Президента Республики Беларусь — 2001: Факты и комментарии. — Мн.: Тесей, 2002. — 248 с.

13.Дэмакратычная апазыцыя Беларус³: 1956–1991. Пэрсанажы ³ кантэкст. — Мн.: Арх³¢ Найно¢шае Г³сторы³, 1999.

14.Зам А. Беларуск³ нацыянал³зм ц³ нацыянал³зм Беларус³? // Беларуск³ г³старычны агляд. 1998, ¹ 7. С. 69–96.

15.Информационный бюллетень Объединенных демократических сил. 2005, ¹ 1.

16.Кузнецов Н. В. Политические партии Беларуси: от истории к современности. — Мн.: НКФ «Экоперспектива», 1996. — 31 с.

17.Ман³торынг парламенцк³х выбара¢ ³ рэспубл³канскага рэферэндума ¢ Рэспубл³цы Беларусь. 2004 год. — Мн.: Праваабарончы цэнтр «Вясна», 2005. — 152 с.

18.Медыя-ман³торынг у Беларус³: «Парламенцк³я выбары 2004 года ¢ сродках масавай ³нфармацы³ Беларус³». — СПб.: Невский простор, Беларуская асацыяцыя журнал³ста¢, 2005. — 96 с.

19.Мясцовыя выбары ¢ найно¢шай пал³тычнай г³сторы³ Беларус³. — Мн.: Анал³тычны грудок, 2003. — 296 с.

20.Íàâ³íû ÁÍÔ. 2005, ¹ 1 (79)–5 (83).

21.Найно¢шая г³сторыя беларускага парлямэнтарызму. — Мн.: Анал³тычны грудок, 2005. — 320 с.

22.Наумова С. Политические партии в Республике Беларусь: динамика развития // Адкрытае грамадства. 2000, ¹ 2 (8). С. 8–12.

23.Национальная безопасность Республики Беларусь. Современное состояние и перспективы / Мясникович М. В., Никитенко П. Г., Пузиков В. В. и др. — Мн.: ИООО «Право и экономика», 2003. — 562 с.

24.Неформальные объединения в политической жизни республики. — Мн., 1990.

25.Носа¢ C. Tы памятаеш, як ус¸ пачыналася… // ARCHE. 2004, ¹ 5.

26.Падзелу БНФ на партыю ³ рух не адбылося // Свабода. ¹ 24. 16.06.1995. С. 4.

27.Пал³тычныя парты³ Беларус³. — Мн.: «Згода», 1994. — 264 c.

28.Парадак правядзення грамадскай кампан³³ па вылучэнн³ адз³нага кандыдата ¢ прэз³дэнты

Рэспубл³к³ Беларусь. — Мн.: Планава-анал³тычная група Аб’яднаных дэмакратычных с³ла¢, 2005. — 34 с.

29.Парламентские выборы в Беларуси, январь 1996 года. — Мн.: НИСЭПИ, 1996. — 352 с.

30.Плиско М. Партогенез в современной Беларуси // Адкрытае грамадства. 2000, ¹ 2 (8). С. 13–23.

31.Побудова ефективно¿ политично¿ парт³¿. — Киев: Фонд «ªвропа-ХХ²», 2003. — 288 с.

32.Политические партии Беларуси. — Мн.: БГЭУ, 1997. — 136 с.

33.Политические партии Беларуси — необходимая часть гражданского общества: материалы семинара / Авт.-сост. Александр Федута, Олег Богуцкий, Виктор Мартинович. — Мн.: Фонд им. Ф. Эберта, 2003. — 113 с.

34.Политические партии Беларуси перед вызовом парламентских выборов: аналитический доклад. — Мн.: НИСЭПИ, 1995. — 34 с.

35.Политические партии: Беларусь и современный мир. — Мн.: Тесей, ОО «Белорусский центр конституционализма и сравнительно-правовых исследований», 2002. — 368 с.

36.Правовой статус политических партий в европейских странах. — Мн.: Тесей, ОО «Белорусский центр конституционализма и сравнительно-правовых исследований», 2003. — 232 с.

37.Праграма Беларускага Народнага Фронту «Адраджэньне». Менск, 30 тра¢ня 1993 г.

38.Праграма Беларускай Незалежнiцкай Партыi // Za Volu. — Мн., 1995. — ¹ 2.

39.Праграма БНФ «Адраджэньне». Менск, 1сьнежня 2002 г. — 16 с.

40.Праграмныя дакумэнты БНФ «Адраджэньне». Мн.: Рэдакцыя друкаваных органа¢ БНФ «Адраджэньне», 1989. — 38 с.

41.Референдум и выборы в Палату представителей 2004 года. Факты и комментарии. — М.: Можайск-Терра, 2004. — 124 с.

42.Сборник альтернативных программ развития Беларуси. — Мн.: Бестпроинт, 2001. — 432 с.

43.СМИ и выборы: гид для белорусского журналиста. — Спб.: Невский простор, 2004. — 104 с.

44.Федута А. О роли парламентских партийных фракций в политическом развитии Беларуси // Аналитический бюллетень белорусских фабрик мысли. 2001, ¹ 1. С. 24–26.

45.Чавуса¢ Ю. Цэнтры цяжару ³дэаляг³чнай працы // ARCHE. 2004, ¹ 2.

46.Silitski V. Belarus // Nations in Transit. 2004. Democratization in East Central Europe and Eurasia. — N. Y., Freedom House Survey Team, Rowman & Littlefield Publishers, 2004. S. 96–122.