Литература по Идеологии / Насута (Харызма тутэйшасц_)

[xxvi] Акара А. Тутэйшыя: «Северо-Западный край» ці «Kresy Wschodnie»? // Беларускі гістарычны агляд. 2000. Т. VII. Сш. 1. С. 121.

[xxvii] Луцкевіч А. Дваццацілецьце Беларускае Сацыялістычнае Грамады // Луцкевіч А. Да гісторыі беларускага руху: Выбраныя творы / Укл. А. Сідарэвіч. Мн., 2003. С. 122. Зацемім, што толькі цяпер падзеі стогадовай даўніны, калі пачынаўся беларускі нацыянальны рух, пакрысе атрымліваюць належную ацэну, параўн.: «Самая вялікая трагедыя краю, належным чынам не асэнсаваная дагэтуль, у тым, што сто гадоў таму Міцкевічы і Ўлашчыкі, а за імі і ўсе мы, закалыханыя сіцылістычнай дэмагогіяй, упусцілі шанец зрабіцца панамі – гаспадарамі свёй зямлі, свайго лёсу, сваёй краіны. Таму мы і клічам цяпер адзін аднаго – “слыш, мужык”, а не “прошэ, пане” <...>. Няўменне адрозніваць уласнасць ад карыстання, уласцівае першабытнаму чалавеку, “Наша Ніва”, а за ёй і ўсё Беларускае нацыянальнае адраджэнне ХХ ст. зрабілі быццам бы абавязковым атрыбутам беларуса, які паспяхова трывае да гэтага дня і цалкам акрэслівае межы нашага існавання» (Антанян А., Белы А. «Панамі будзеце, панамі!», або Навошта дзядзька ездзіў у Вільню // Спадчына. 2002. № 4. С. 36).

[xxviii] Купала Я. Незалежная дзяржава і яе народы // Купала Я. Выбраныя творы. С. 556.

[xxix] Шкялёнак М. Аб «Тутэйшых» // Шкялёнак М. Беларусь і суседзі: Гістарычныя нарысы. Białystok, 2003. С. 128-129.

[xxx] Сміт Э. Нацыяналізм у ХХ ст. Мн., 1995. С. 176.

[xxxi] Schama S. Landscape and Memory. N. Y., 1995. С. 102.

[xxxii] Шпенглер О. Закат Европы. Очерки морфологии мировой истории. Т. II. Всемирно-исторические перспективы. М., 1998. С. 107.

[xxxiii] Юнг К. Проблемы души нашего времени. СПб., 2002. С. 64.

[xxxiv] Pauwels L. La droite aujourd’hui. Paris, 1979. C. 169.

[xxxv] Grimwald W. Folk and Land. The Revitalization of Our Culture // http://www.heathenfront.org/kvasir/m8.htm

[xxxvi] Тённис Ф. Общность и общество. Основные понятия чистой социологии. М., 2002. С. 25.

[xxxvii] Санько С. Канстытутыўныя элемэнты антычнага космасу... С. 113.

[xxxviii] Санько С. Некаторыя падставовыя прасторавыя і часавыя структуры ў беларускім фальклёры // Kryŭja: Crivica. Baltica. Indogermanica. 1998. № 1. С. 11.

[xxxix] Бурдзялёва І., Васючэнка П. Укрыжаваная Беларусь // Анталёгія сучаснага беларускага мысьленьня. С. 136.

[xl] Тамсама. С. 142. «Харызма» нашай зямлі не застаецца незаўважанай, на ёй спекулююць, улучаючы край у чужыя яго ісце кантэксты, параўн.: «Між іншым, ці ведаеце вы, што наш “край лясоў і балотаў” знаходзіцца на аграмадным, як сцвярджаюць геолагі, амаль невымерным гранітным стрыжні, скіраваным углыб Зямлі? Знакавы факт» (Бондар Т. Славянскія народы маюць місію // Апытаньне «Arche» // Arche. 2000. № 1. С. 13); «…Временем, судьбой, ситуацией Беларусь выдвинулась на, наверное, великую роль духовного лидера восточноевропейской цивилизации. И не потому, что мы этого хотим, что мы к этому стремились. <…> Так сложилось в силу нашего консерватизма и тех черт, присущих нашему народу <…>, которые мы сохранили» (Сильная и процветающая Беларусь должна иметь прочный идеологический фундамент: Доклад Президента А. Г. Лукашенко на постоянно действующем семинаре руководящих работников республиканских и местных государственных органов по вопросам совершенствования идеологической работы // Советская Белоруссия. 2003. 28 марта). У сувязі з кансерватыўнай істай свядомасці беларусаў параўн. развагі Э. Дубянецкага: «У цэлым для беларусаў заўсёды быў уласцівы відавочны кансерватыўны модус ментальнасці, што адначасова пацвярджаецца як аналізам разнастайных фальклорных твораў, так і вынікамі сённяшніх даследаванняў. Прычым падобная кансерватыўнасць мела практычна супрацьлеглы характар: калі ў мінулыя стагоддзі яна была накіравана на падтрымку старажытных этнакультурных і моўных традыцый, то “савецкі кансерватызм”, наадварот, вызначаўся адмаўленнем усяго ўласна беларускага, схільнасцю да некрытычнага ўспрымання ўсялякіх сацыяльных міфаў, ідэалагем» (Дубянецкі Э. Ментальны свет сучаснай Беларусi (да сярэдзіны 1990-х гадоў) // http://bpa.by.ru/belarus2.htm).

[xli] Аўраменка В. Пра нярускіх расіян, беларусаў і славян // Літаратура і мастацтва. 1996. 12 студзеня.

[xlii] Бурдзялёва І., Васючэнка П. Укрыжаваная Беларусь. С. 140.

[xliii] Шкялёнак М. Аб «Тутэйшых». С. 130.

[xliv] Прэс-канферэнцыя Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь Аляксандра Лукашэнкі сродкам масавай інфармацыі рэгіёнаў Расіі // Звязда. 2003. 5 жніўня.

[xlv] Дынько А. Захад ёсьць Захад // Наша Ніва. 2003. 12 траўня.

[xlvi] Конан У. Беларуская альтэрнатыва: глабалізацыя і нацыянальнае адраджэнне // Нацыянальныя пытанні: Матэрыялы III Міжнароднага кангрэса беларусістаў «Беларуская культура ў дыялогу цывілізацый» (Мінск, 21 – 25 мая, 4 – 7 снежня 2000 г.) (Беларусіка = Albaruthenica. Кн. 22). Мн., 2001. С. 11. Паводле расійскага думанніка Канстанціна Крылова, «“кроў і глеба” для паняцця “нацыі” вельмі важныя. Дакладней кажучы, важныя іх суадносіны. І гэтыя суадносіны – тоеснасць. Нацыя пачынаецца там, дзе кроў = глеба. Якім чынам гэтыя два зусім розныя прынцыпы могуць атаесамляцца адзін з адным – асобная гутарка. Аднак толькі гэтая дзіўная тоеснасць і фармуе “нацыю”» (Крылов К. Перед белой стеной // http://www.traditio.ru/krylov/ww-n.html).

[xlvii] Акудовіч В. Нацыянальная парадыгма: ракурс канцэптуальнай перамены. Лекцыі 8 – 9 // http://baj.ru/belkalehium/lekcyji/litaratura/akudovicz01_8-9.htm

[xlviii] Бардах Ю. Шматузроўневая нацыянальная свядомасць на літоўска-рускіх землях Рэчы Паспалітае ў XVII – XX стст. // Бардах Ю. Штудыі з гісторыі Вялікага Княства Літоўскага. Мн., 2002. С. 312. Тутэйшасць і яе ідэалагічная форма – «краёвасць» лучылі найперш разнамоўных аўтахтонаў краю: беларусаў, літвіноў, «літоўскіх палякаў». Пры гэтым самі ідэолагі краёвага руху добра ўсведамлялі не толькі культурную, але і кроўную блізіню гэтых тутэйшых жыхароў. Стаўленне «краёўцаў» да прыхадняў (расійцаў) было неадназначнае: К. Скірмунт, адна з ідэолагаў кансерватыўнай плыні краёвага руху, уважала іх, як і яўрэяў, за чужынцаў.

[xlix] Цыт. паводле: Sunic T. Against Democracy and Equality. The European New Right. N. Y., 1990. С. 108.

[l] Цыт. паводле: Ўолзэр М. Абароненасць і дабрабыт // Анталогія сучаснай палітычнай філасофіі / Укл. Я. Кіш. Мн., 1999. С. 387.

[li] Krebs P. Gedanken zu einer kulturellen Wiedergeburt // Das unvergängliche Erbe. Alternativen zum Prinzip der Gleichkeit. Tübingen, 1981. С. 18.

[lii] Тамсама. С. 30. Да прыкладу, каталіцкі думаннік Пётр Рудкоўскі – адзін з тых, для каго «агульначалавечыя ідэалы» ёсць «сімвалам веры», адкрыта заклікае «быць гатовым да таго, што агульначалавечае часам будзе разбураць і перабудоўваць нашу свойскасць», апраўдваючы гэта ў рэчышчы прагрэсісцкай логікі тым, што нібыта «неўратычная» прывязанасць да свойскасці можа спрычыніцца да культурнага і духоўнага заняпаду (Рудкоўскі П. Пагоня за духамі ды ідэямі. Рэфлексія над некаторымі тэндэнцыямі ў беларускай грамадскай філасофіі // Arche. 2004. № 3. С. 109).

[liii] Макінтайр А. Патрыятызм: даброта ці загана? // Анталогія сучаснай палітычнай філасофіі. С. 428, 427.

[liv] Санько С. Канстытутыўныя элемэнты антычнага космасу... С. 113.

[lv] Дэ Бенуа А. Час Сеціва // http://gegaruch.org/ben_net.html. Сяргей Дубавец адзначае, што мэтанакіраванае знішчэнне беларускай вёскі ў БССР фактычна прывяло да знішчэння космасу нацыі (Дубавец С. Белорусы уходят… Белорусы возвращаются // Беларуская думка ХХ ст.: Філасофія, рэлігія, культура (анталогія) / Укл. Ю. Гарбінскі. W-wa, 1998. С. 536).

[lvi] Параўн. выказванне прэм’ер-міністра Латвіі Эйнарса Рэпшэ наконадні 2004 г.: «З’едзем прэч ад запалоненых вуліц і перапоўненых мікрараёнаў. Выправімся ў вёску, дзе ёсць прастора, прырода і паветра. Дзе ў кожнага – свая зямля і свая хата. З’едзем ад стрэсу. Вернемся да зямлі ў найбліжэйшыя гады! Не будзем трымацца за іншыя, часовыя каштоўнасці! Калі мы не абжывем Латвіі, дык за нас гэта зробяць іншыя – гэтае месца не застанецца пустым» (цыт. паводле: http://gegaruch.org/news/040115_arx.html); параўн. словы кіраўніка латвійскага ўраду з некаторымі заявамі беларускага прэзідэнта, які, як ён сам не адзін раз прызнаваўся, імкнецца зрабіць усё, каб расійскім людзям жылося ў Беларусі лепш, як на радзіме.

[lvii] Хаусхофер К. Границы в их географическом и политическом значении // Хаусхофер К. О геополитике. Работы разных лет. М., 2001. С.131.

[lviii] Лобач У. Паганства і хрысьціянства: беларускі выпадак // Kryŭja: Crivica. Baltica. Indogermanica. 1994. № 1. С. 157.

[lix] Параўн.: «Беларуская зямля была асвоеная людзьмі каля 100 000 гадоў таму, і з тае пары яе насяляе адзін і той народ, аўтахтоны. Хай сабе цягам тысячагоддзяў мы змянялі свае імёны і нават мовы. Быў час <...>, калі мы нават не былі славянамі, а належалі да цьмяных праіндаеўрапейцаў, арыяў, балтаў. Але мы дасюль захавалі сваё найпершае – пракаветнае тут» (Васючэнка П. Беларус вачыма беларуса: беларус міфалагізаваны, гістарычны, рэальны // Arche. 2004. № 4. С. 119). Зацемім толькі, што цверджанне пра стотысячагадовую этнічную пераемнасць беларусаў досыць спрэчнае з гледзішча навукі. Мабыць, больш слушнай ды адпаведнай генетычна-антрапалагічным матэрыялам была б дата прыкладна 10 тысяч гадоў таму, калі ў паледавіковы перыяд тэрыторыю нашага краю наноў засяляў чалавек. Зрэшты, блытаніну з этнонімамі ды інш. (балцкія продкі беларусаў акурат і былі тутэйшымі «цьмянымі праіндаеўрапейцамі», а арыі (інда-арыйцы) не бралі якога-кольвек значнага ўдзелу ў беларускім этнагенезе) пакідаем на сумленні шаноўнага аўтара.

[lx] Мікуліч А. Інфармацыйная недасведчанасць як прычына экалагічнай небяспекі фізічнаму і генетычнаму здароўю нацыі і як праява свядомага ці несвядомага тэрарызму // Разнастайнасць моў і культур у кантэксце глабалізацыі: Матэрыялы міжнароднага сімпозіума (Мінск, 9 – 10 ліпеня 2002 г.): У 2 кн. Кн. 2. Мн., 2003. С. 95.

[lxi] Ластоўскі В. Што трэба ведаць кажнаму беларусу. Мн., 1991. С. 19.