- •ЗМЕСТ
- •КАНТРОЛЬНЫЯ ПЫТАННІ
- •1. Назавіце прыкладны час узнікнення старабеларускай мовы.
- •2. Якая мова з’яўлялася дзяржаўнай у ВКЛ?
- •5. Назавіце прадстаўнікоў нацыянальнага адраджэння.
- •7. Назавіце вядомых беларускіх асветнікаў.
- •8. Калі праводзіліся рэформы беларускага правапісу?
- •9. Назавіце беларускіх мовазнаўцаў.
- •10. Вызначце месца беларускай мовы сярод іншых моў свету.
- •11. Што такое моўная сітуацыя?
- •12.Дайце характарыстыку паняццю “білінгвізм”.
- •13. Назавіце віды білінгвізму.
- •14. У якіх трох аспектах разглядаецца паняцце двухмоўя?
- •16. Што такое інтэрферэнцыя?
- •17. Якія сферы моўнай сістэмы закранае інтэрферэнцыя?
- •18. Якія віды інтэрферэнцыі вы ведаеце?
- •19. Што вы разумееце пад марфалагічнай інтэрферэнцыяй?
- •24. Што вывучае сінтаксіс?
- •25. Што вы разумееце пад сінтаксічнай інтэрферэнцыяй?
- •28. Якi сэнс укладваецца ў паняцце “лексiка”?
- •29. Што такое слова?
- •31. Што разумеецца пад лексiчным значэннем слова?
- •34. Як развiваецца мнагазначнасць слоў?
- •35. Што разумеецца пад прамым i пераносным значэннем слова?
- •36. Якiя вiды пераносных значэнняў адрознiваюцца ў мове?
- •37. Што такое амонiмы?
- •38. Чым адрознiваюцца амонiмы ад мнагазначных слоў?
- •39. Што такое сiнонiмы?
- •40. Як узнiкаюць сiнонiмы?
- •41. Што такое антонiмы?
- •43. Што такое паронiмы?
- •51. Што такое тэрмiн?
- •55. Што разумеецца пад дыялектнай лексiкай?
- •56. Якая лексiка называецца жаргоннай?
- •57. Што ўяўляе сабой арго як асобная разнавiднасць жаргону?
- •58. Якiя праблемы ставяцца i выражаюцца ў лексiкаграфii?
- •63. Растлумачце значэнні паняццяў “тэрмін” і “наменклатура”.
- •64. Назавіце спецыфічныя рысы тэрмінаў.
- •67. Як падзяляюцца тэрміны паводле паходжання?
- •68. Назавіце асноўныя прыкметы запазычаных тэрмінаў.
- •70. Якія тыпы тэрмінаў выдзяляюцца ў залежнасці ад будовы?
- •83. Дайце агульную характарыстыку навуковаму стылю.
- •93. Навуковы стыль: падстылі і жанравыя разнавіднасці.
- •96. Жанр рэзюмэ і яго асаблівасці.
- •97. Асаблівасці складання тэзісаў.
- •104. Што такое канцылярскі штамп?
- •106. Якія існуюць групы справавых лістоў?
- •КАНТРОЛЬНЫЯ ЗАДАННІ
- •Практыкаванне №2. Вызначце функцыю націску ў парах слоў.
- •По вопросам рынка сбыта;
- •Стремление к сохранению денег;
- •Согласно последнему объявлению Управления информацией;
- •По мнению финансистов;
- •Добавим к вышесказанному;
- •Сбережения в размере;
- •Потребность в измерениях;
- •Перемещаться в виртуальном пространстве;
- •Перемещаться в любом направлении;
- •У родны склон і ў месны склон
- •Паставіць у родны склон і ў месны склон
- •дивиденд – дывідэнд
- •дилер – дылер
- •дисконт – дысконт
- •документ – дакумент
- •доказательство – доказ
- •оклад – аклад
- •достояние – набытак
- •доллар – долар
- •декрет – дэкрэт
- •Паставіць у родны склон і ў месны склон
- •Укажыце правільны канчатак роднага склону (а, у)
- •Пастаўце назоўнікі ў месны склон
- •1. Выбрать по своему вкусу
- •2. Пойти за водой
- •3. Дым идёт по ветру
- •4. Создан по образцу
- •5. Стрелять по бандиту
- •6. Заболеть корью
- •7. Читать про себя
- •8. Благодарить соседа
- •9. Заведующий кафедрой
- •10. Два раза в неделю
- •Практыкаванне № 21. Пастаўце назоўнікі ў форме:
- •Мяккі зычны, мяккі ложак, мяккі пластылін, мяккі дотык.
- •Прамы выклік, прамы чалавек, прамы шлях, прамы цягнік.
- •Ледзяны позірк, ледзяны вецер, ледзяны панцыр.
- •Хвост калоны, хвост яшчаркі, хвост сукенкі, конскі хвост.
- •Сумная кніга, сумная вестка, сумная бабуля.
- •Тонкі сшытак, тонкі густ, тонкі водар, тонкі дрот.
- •Практыкаванне № 27. Запішыце амонімы, абазначце іх тып.
- •Казка – каска, козка – коска, ёд – ёт, грып – грыб.
- •Сяброўства, балота, гаварыць, смелы, малы.
- •выражэнне пяшчоты
- •млына, турбіны
- •хімічны элемент
- •Схлусіш сёння, не павераць і ....
- •Узор: Асабісты – асабовы – асаблівы – асобны.
- •Практыкаванне № 36. Падбярыце да запазычаных слоў беларускія
- •Специальность «Экономика и организация производства»
- •Абмежаванага ўжытку
- •Архаізмы
- •Гістарызмы
- •Іспыты, скрыжалі, атрамант, каліта, зельнік, вакацыі.
- •Практыкаванне № 42. Растлумачце значэнне фразеалагізмаў.
- •Практыкаванне № 43. Запоўніце крыжаванку.
- •Практыкаванне № 44. Зрабіць лексічны разбор слоў у сказе:
- •Спакойнага шчасця не зычу нікому.
- •Парадак разбору:
- •Тып значэння: прамое ці пераноснае.
- •Вёска, гарлач, журавіна, летась, лушчак, малакан.
- •(Я. Колас)
- •Справа ад дарогі ўзвышаўся гліняны бераг ракі.
- •Пасля ад’езду бацькі маці было цяжка дагледзець сям’ю.
- •Зямля тут была ўраджайная, хоць недалёка ляжала балота.
- •У краме багаты выбар жаночых сукенак і ўпрыгожанняў.
- •Узор: Рэжым – тэкставы рэжым, рэжым працы.
- •У з о р: Вірус грыпа (мед.); вірус камп’ютэрны (праграм.).
- •І. Видеоадаптеры персональных компьютеров
- •Маніторы і здароўе
- •1. Стыль (падстыль), тып тэксту.
- •3. План тэксту.
- •4. Лексiчныя сродкi.
- •5. Марфалагiчныя асаблiвасцi.
- •6. Сiнтаксiчныя асаблiвасцi.
- •Вадкакрыштальныя экраны
- •Адказы:
- •Тлумачальная запіска
- •23 сакавіка 2006
- •Подпіс А.Б. Фядосаў
- •ЗАЯВА
- •заява.
- •Дакладная запіска
- •30 мая 2006 года
- •факс (0172) 33-33-33
- •АКБ “Белбізнесбанк”, код 756
- •Аплату гарантуем.
- •Пячатка
- •Практыкаванне № 79. Назавіце зашыфраванае слова крыптаграмы.
- •ТЭСТ
- •І. Выберыце правільны варыянт сцвярджэння (нумар):
- •II. Выберыце правільны варыянт адказу:
- •Кірыла Тураўскі
- •Алесь Марціновіч
- •Клімент Смаляціч
- •Аўраам Смаленскі
- •Ефрасіння Полацкая
- •Францыск Скарына
- •Канстанцін Валасовіч
- •Сымон Будны
- •IV. Адкажыце на пытанні:
- •V. Адкажыце на пытанне:
- •VI. Ці згодны Вы з тым, што:
- •VII. Выберыце правільны варыянт адказу:
- •Дарэформенны перыяд працягваўся з:
- •VIII. Назавіце вядомых беларускіх мовазнаўцаў:
- •Браты Гарэцкія
- •А.Луцкевіч
- •У.Караткевіч
- •Я.Станкевіч
- •П.Пачобка
- •Б.Тарашкевіч
- •М.Багдановіч
- •Я.Карскі
- •І.Чыгрынаў
- •С.Некрашэвіч
- •П.Бузук
- •XI. Адзначце выпадкі з амонімамі:
- •пусты чалавек
- •паказваць фокус
- •клубы па інтарэсах
- •востры нож
- •лёгкі ветрык
- •XII. Адзначце словы, якія адносяцца да пасіўнай лексікі:.
- •космас;
- •рандэлька;
- •аэраплан;
- •стэрэакіназала;
- •іспыты.
- •XIII. Адзначце гістарызмы:
- •чало;
- •харужы;
- •сойм;
- •буякі;
- •каганец.
- •XIV. Адзначце архаізмы:
- •рэкрут;
- •персі;
- •кардон;
- •лякаматыва;
- •засценак.
- •XV. Адзначце парушэнні фразеалагічнай нормы:
- •Весці першую скрыпку.
- •Абвесці вакол носа.
- •Мора па калені.
- •Нарадзіўся ў шчаслівай кашулі.
- •Дзесятая вада на кісялі.
- •XVI. Адзначце словы – антонімы:
- •антычныя, любоў;
- •выліць, падліць;
- •радасць, сум;
- •горача, светла;
- •адважны, баязлівы.
- •XVII. Адзначце словы іншамоўнага паходжання:
- •мемуары;
- •аб’яднанне;
- •вернісаж;
- •раўнапраўе;
- •асістэнт.
- •XVIII. Адзначце ўстарэлыя словы:
- •араты, ратай, плугар;
- •твар, аблічча, лік;
- •тканіна, матэрыял, мануфактура;
- •воз, павозка, калясніца;
- •архітэктар, дойлід.
- •XIX. Адзначце тэрміны:
- •меланхолік;
- •даследаванне;
- •крэдыт;
- •алгарытм;
- •абзац.
- •XX. Паводле ўжывання тэрміналагічная лексіка падзяляецца на:
- •XXI. У межах навуковага стылю выдзяляюць падстылі:
- •XXII. Загад адносіцца да дакументаў:
- •XXIII. Для афіцыйна-справавога стылю характэрна:
- •XXIV. У афіцыйных дакументах выклад ідзе ў стылі:
- •XXV. Рэквізітам дакумента з’яўляецца:
- •XXVI. Упішыце загаловак у дадзеную схему.
- •Публіцыстычны
- •Навуковы
- •Размоўны
- •Мастацкі
- •XXVII. Дапоўніце дадзеную табліцу.
- •Падстылі навуковага стылю
- •XXIX. Дапоўніце выраз:
- •З інфарматыўным цэнтрам абзаца звычайна супадае ... (што?)
- •XXX. Дапоўніце табліцу.
- •Тыпы планаў да тэксту
- •Пытальны
- •Кароткі выклад зместу кнігі, артыкула – гэта ...
- •1. рэферат
- •2. канспект
- •3. анатацыя
- •XXXII. Замест “?” запішыце від анатацыі.
- •Віды анатацыі
- •Рэкамендацыйныя
- •Спецыялізаваныя
- •Аналітычныя
- •XXXIII. Дапоўніце выраз.
- •XXXIV. Дапоўніце выраз.
- •Сутнасць рэзюмэ-вывадаў у тым, што ... .
- •Этапы:
- •1. Выбар тэмы
- •4. Апрацоўка і сістэматызацыя інфармацыі
- •6. Напісанне рэферата
- •Гістарычныя этапы развіцця беларускай мовы.
- •Славутыя беларускія мовазнаўцы.
- •Лексікалогія як раздзел мовазнаўства.
- •Лексіка паводле значэння.
- •Лексіка паводле ўжывання.
- •Лексіка паводле паходжання.
- •Лексікаграфія. Тыпы слоўнікаў.
- •Асаблівасці марфалагічнай інтэрферэнцыі.
- •Асаблівасці сінтаксічнай інтэрферэнцыі.
- •Спецыфіка і асаблівасці тэрміналагічнай лексікі.
- •Асаблівасці перакладу тэрміналагічных словазлучэнняў.
- •Агульная характарыстыка навуковага стылю.
- •Марфалагічныя асаблівасці навуковага стылю.
- •Сінтаксічныя асаблівасці навуковага стылю.
- •Навуковы тэкст: структура і моўнае афармленне.
- •Сістэма жанраў навуковай літаратуры.
- •Рэферат як жанр навуковай літаратуры.
- •Асаблівасці складання тэзісаў.
- •Жанр рэзюме і яго асаблівасці.
- •Актуальныя задачы ўпарадкавання беларускай тэрміналогіі.
- •Для экзамену:
- •Трэцяе пытанне – вуснае маўленне на адну з тэм рэфератаў.
XXVII. Дапоўніце дадзеную табліцу.
Падстылі навуковага стылю
Уласна |
|
|
|
? |
|
|
|
Навукова- |
|
|
? |
навуковы |
|
|
|
|
|
|
папулярны |
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Навукова- |
|
|
Навукова- |
|
|
? |
|
Навукова- |
|||
публіцыстычны |
|
інфарматыўны |
|
|
|
даведачны |
|||||
|
|
|
|
|
|||||||
XXVIII. Выпішыце парадкавыя нумары жанраў, якія адносяцца да навуковай мовы.
1. Загад; 2. рэферат; 3. справаздача; 4. раман; 5. рэпартаж; 6. паэма; 7. заява; 8. акт; 9. канспект; 10. дакладная; 11. дыялог; 12. суправаджальны ліст; 13. анатацыя.
XXIX. Дапоўніце выраз:
З інфарматыўным цэнтрам абзаца звычайна супадае ... (што?)
XXX. Дапоўніце табліцу.
Тыпы планаў да тэксту
Пытальны |
|
? |
|
Апорная |
|
|
|
схема |
|
||
|
|
|
|
|
|
XXXI. Вылучыце з пералічаных ніжэй жанраў той, |
|||||
азначэнне адпавядае. |
|
|
|
|
|
Кароткі выклад зместу кнігі, артыкула – гэта ...
1.рэферат
2.канспект
3.анатацыя
4.тэзісы
?
якому дадзенае
41
XXXII. Замест “?” запішыце від анатацыі. |
|
|
|||||||
|
|
Віды анатацыі |
|
|
|||||
Па змесце і мэтавым прызначэнні |
Па паўнаце ахопу зместу і прызначэнні |
||||||||
|
|
|
|
|
|
? |
|
|
|
? |
|
Рэкамендацыйныя |
|
|
|
|
Спецыялізаваныя |
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Аналітычныя |
XXXIII. Дапоўніце выраз. |
|
|
|
|
|
|
|
||
Другі шлях кампрэсіі навуковага тэксту адбываецца ? спосабамі: ...
XXXIV. Дапоўніце выраз.
Сутнасць рэзюмэ-вывадаў у тым, што ... .
XXXV. Пакажыце графічна (праз схемы) правілы афармлення цытат у навуковых творах.
XXXVI. Упішыце ў табліцу этапы работы над вучэбным рэфератам.
Этапы:
1.Выбар тэмы
2.?
3.?
4.Апрацоўка і сістэматызацыя інфармацыі
5.?
6.Напісанне рэферата
42
ЭКЗАМЕНАЦЫЙНЫЯ ПЫТАННІ І ЗАДАННІ ПА ДЫСЦЫПЛІНЕ “БЕЛАРУСКАЯ МОВА. ПРАФЕСІЙНАЯ ЛЕКСІКА”
1.Моўныя сем’і і групы моў. Беларуская мова сярод іншых моў свету.
2.Гістарычныя этапы развіцця беларускай мовы.
3.Славутыя беларускія мовазнаўцы.
4.Лексікалогія як раздзел мовазнаўства.
5.Лексіка паводле значэння.
6.Лексіка паводле ўжывання.
7.Лексіка паводле паходжання.
8.Лексікаграфія. Тыпы слоўнікаў.
9.Праблемы беларуска-рускай інтэрферэнцыі ва ўмовах білінгвізму.
10.Асаблівасці марфалагічнай інтэрферэнцыі.
11.Асаблівасці сінтаксічнай інтэрферэнцыі.
12.Спецыфіка і асаблівасці тэрміналагічнай лексікі.
13.Сутнасць паняццяў “спецыяльная лексіка”, “тэрмін”, “тэрміналогія”, “прафесійная лексіка”, “наменклатурная назва”.
14.Асаблівасці перакладу тэрміналагічных словазлучэнняў.
15.Прадуктыўныя спосабы словаўтварэння ў беларускай тэрміналогіі.
16.Агульная характарыстыка навуковага стылю.
17.Марфалагічныя асаблівасці навуковага стылю.
18.Сінтаксічныя асаблівасці навуковага стылю.
19.Навуковы тэкст: структура і моўнае афармленне.
20.Навуковы тэкст: прынцыпы разгортвання і сціскання інфармацыі.
21.Сістэма жанраў навуковай літаратуры.
22.Кампазіцыйна-змястоўная і лінгвістычная арганізацыя анатацыі.
23.Рэферат як жанр навуковай літаратуры.
24.Асаблівасці складання тэзісаў.
25.Жанр рэзюме і яго асаблівасці.
26.Даведачна-бібліяграфічны апарат навуковай літаратуры (асаблівасці складання). Афармленне цытат.
27.Афіцыйна-справавы стыль.
28.Паняцце дакумента. Рэквізіты дакумента, фармуляр. Віды дакументаў.
29.Сучасны стан развіцця спецыяльнай лексікі беларускай мовы (асаблівасці і тэндэнцыі).
30.Актуальныя задачы ўпарадкавання беларускай тэрміналогіі.
Для экзамену:
•Другое пытанне – пераклад навуковага тэксту з рускай мовы на беларускую (100 – 120 слоў).
•Трэцяе пытанне – вуснае маўленне на адну з тэм рэфератаў.
43
