- •ЗМЕСТ
- •КАНТРОЛЬНЫЯ ПЫТАННІ
- •1. Назавіце прыкладны час узнікнення старабеларускай мовы.
- •2. Якая мова з’яўлялася дзяржаўнай у ВКЛ?
- •5. Назавіце прадстаўнікоў нацыянальнага адраджэння.
- •7. Назавіце вядомых беларускіх асветнікаў.
- •8. Калі праводзіліся рэформы беларускага правапісу?
- •9. Назавіце беларускіх мовазнаўцаў.
- •10. Вызначце месца беларускай мовы сярод іншых моў свету.
- •11. Што такое моўная сітуацыя?
- •12.Дайце характарыстыку паняццю “білінгвізм”.
- •13. Назавіце віды білінгвізму.
- •14. У якіх трох аспектах разглядаецца паняцце двухмоўя?
- •16. Што такое інтэрферэнцыя?
- •17. Якія сферы моўнай сістэмы закранае інтэрферэнцыя?
- •18. Якія віды інтэрферэнцыі вы ведаеце?
- •19. Што вы разумееце пад марфалагічнай інтэрферэнцыяй?
- •24. Што вывучае сінтаксіс?
- •25. Што вы разумееце пад сінтаксічнай інтэрферэнцыяй?
- •28. Якi сэнс укладваецца ў паняцце “лексiка”?
- •29. Што такое слова?
- •31. Што разумеецца пад лексiчным значэннем слова?
- •34. Як развiваецца мнагазначнасць слоў?
- •35. Што разумеецца пад прамым i пераносным значэннем слова?
- •36. Якiя вiды пераносных значэнняў адрознiваюцца ў мове?
- •37. Што такое амонiмы?
- •38. Чым адрознiваюцца амонiмы ад мнагазначных слоў?
- •39. Што такое сiнонiмы?
- •40. Як узнiкаюць сiнонiмы?
- •41. Што такое антонiмы?
- •43. Што такое паронiмы?
- •51. Што такое тэрмiн?
- •55. Што разумеецца пад дыялектнай лексiкай?
- •56. Якая лексiка называецца жаргоннай?
- •57. Што ўяўляе сабой арго як асобная разнавiднасць жаргону?
- •58. Якiя праблемы ставяцца i выражаюцца ў лексiкаграфii?
- •63. Растлумачце значэнні паняццяў “тэрмін” і “наменклатура”.
- •64. Назавіце спецыфічныя рысы тэрмінаў.
- •67. Як падзяляюцца тэрміны паводле паходжання?
- •68. Назавіце асноўныя прыкметы запазычаных тэрмінаў.
- •70. Якія тыпы тэрмінаў выдзяляюцца ў залежнасці ад будовы?
- •83. Дайце агульную характарыстыку навуковаму стылю.
- •93. Навуковы стыль: падстылі і жанравыя разнавіднасці.
- •96. Жанр рэзюмэ і яго асаблівасці.
- •97. Асаблівасці складання тэзісаў.
- •104. Што такое канцылярскі штамп?
- •106. Якія існуюць групы справавых лістоў?
- •КАНТРОЛЬНЫЯ ЗАДАННІ
- •Практыкаванне №2. Вызначце функцыю націску ў парах слоў.
- •По вопросам рынка сбыта;
- •Стремление к сохранению денег;
- •Согласно последнему объявлению Управления информацией;
- •По мнению финансистов;
- •Добавим к вышесказанному;
- •Сбережения в размере;
- •Потребность в измерениях;
- •Перемещаться в виртуальном пространстве;
- •Перемещаться в любом направлении;
- •У родны склон і ў месны склон
- •Паставіць у родны склон і ў месны склон
- •дивиденд – дывідэнд
- •дилер – дылер
- •дисконт – дысконт
- •документ – дакумент
- •доказательство – доказ
- •оклад – аклад
- •достояние – набытак
- •доллар – долар
- •декрет – дэкрэт
- •Паставіць у родны склон і ў месны склон
- •Укажыце правільны канчатак роднага склону (а, у)
- •Пастаўце назоўнікі ў месны склон
- •1. Выбрать по своему вкусу
- •2. Пойти за водой
- •3. Дым идёт по ветру
- •4. Создан по образцу
- •5. Стрелять по бандиту
- •6. Заболеть корью
- •7. Читать про себя
- •8. Благодарить соседа
- •9. Заведующий кафедрой
- •10. Два раза в неделю
- •Практыкаванне № 21. Пастаўце назоўнікі ў форме:
- •Мяккі зычны, мяккі ложак, мяккі пластылін, мяккі дотык.
- •Прамы выклік, прамы чалавек, прамы шлях, прамы цягнік.
- •Ледзяны позірк, ледзяны вецер, ледзяны панцыр.
- •Хвост калоны, хвост яшчаркі, хвост сукенкі, конскі хвост.
- •Сумная кніга, сумная вестка, сумная бабуля.
- •Тонкі сшытак, тонкі густ, тонкі водар, тонкі дрот.
- •Практыкаванне № 27. Запішыце амонімы, абазначце іх тып.
- •Казка – каска, козка – коска, ёд – ёт, грып – грыб.
- •Сяброўства, балота, гаварыць, смелы, малы.
- •выражэнне пяшчоты
- •млына, турбіны
- •хімічны элемент
- •Схлусіш сёння, не павераць і ....
- •Узор: Асабісты – асабовы – асаблівы – асобны.
- •Практыкаванне № 36. Падбярыце да запазычаных слоў беларускія
- •Специальность «Экономика и организация производства»
- •Абмежаванага ўжытку
- •Архаізмы
- •Гістарызмы
- •Іспыты, скрыжалі, атрамант, каліта, зельнік, вакацыі.
- •Практыкаванне № 42. Растлумачце значэнне фразеалагізмаў.
- •Практыкаванне № 43. Запоўніце крыжаванку.
- •Практыкаванне № 44. Зрабіць лексічны разбор слоў у сказе:
- •Спакойнага шчасця не зычу нікому.
- •Парадак разбору:
- •Тып значэння: прамое ці пераноснае.
- •Вёска, гарлач, журавіна, летась, лушчак, малакан.
- •(Я. Колас)
- •Справа ад дарогі ўзвышаўся гліняны бераг ракі.
- •Пасля ад’езду бацькі маці было цяжка дагледзець сям’ю.
- •Зямля тут была ўраджайная, хоць недалёка ляжала балота.
- •У краме багаты выбар жаночых сукенак і ўпрыгожанняў.
- •Узор: Рэжым – тэкставы рэжым, рэжым працы.
- •У з о р: Вірус грыпа (мед.); вірус камп’ютэрны (праграм.).
- •І. Видеоадаптеры персональных компьютеров
- •Маніторы і здароўе
- •1. Стыль (падстыль), тып тэксту.
- •3. План тэксту.
- •4. Лексiчныя сродкi.
- •5. Марфалагiчныя асаблiвасцi.
- •6. Сiнтаксiчныя асаблiвасцi.
- •Вадкакрыштальныя экраны
- •Адказы:
- •Тлумачальная запіска
- •23 сакавіка 2006
- •Подпіс А.Б. Фядосаў
- •ЗАЯВА
- •заява.
- •Дакладная запіска
- •30 мая 2006 года
- •факс (0172) 33-33-33
- •АКБ “Белбізнесбанк”, код 756
- •Аплату гарантуем.
- •Пячатка
- •Практыкаванне № 79. Назавіце зашыфраванае слова крыптаграмы.
- •ТЭСТ
- •І. Выберыце правільны варыянт сцвярджэння (нумар):
- •II. Выберыце правільны варыянт адказу:
- •Кірыла Тураўскі
- •Алесь Марціновіч
- •Клімент Смаляціч
- •Аўраам Смаленскі
- •Ефрасіння Полацкая
- •Францыск Скарына
- •Канстанцін Валасовіч
- •Сымон Будны
- •IV. Адкажыце на пытанні:
- •V. Адкажыце на пытанне:
- •VI. Ці згодны Вы з тым, што:
- •VII. Выберыце правільны варыянт адказу:
- •Дарэформенны перыяд працягваўся з:
- •VIII. Назавіце вядомых беларускіх мовазнаўцаў:
- •Браты Гарэцкія
- •А.Луцкевіч
- •У.Караткевіч
- •Я.Станкевіч
- •П.Пачобка
- •Б.Тарашкевіч
- •М.Багдановіч
- •Я.Карскі
- •І.Чыгрынаў
- •С.Некрашэвіч
- •П.Бузук
- •XI. Адзначце выпадкі з амонімамі:
- •пусты чалавек
- •паказваць фокус
- •клубы па інтарэсах
- •востры нож
- •лёгкі ветрык
- •XII. Адзначце словы, якія адносяцца да пасіўнай лексікі:.
- •космас;
- •рандэлька;
- •аэраплан;
- •стэрэакіназала;
- •іспыты.
- •XIII. Адзначце гістарызмы:
- •чало;
- •харужы;
- •сойм;
- •буякі;
- •каганец.
- •XIV. Адзначце архаізмы:
- •рэкрут;
- •персі;
- •кардон;
- •лякаматыва;
- •засценак.
- •XV. Адзначце парушэнні фразеалагічнай нормы:
- •Весці першую скрыпку.
- •Абвесці вакол носа.
- •Мора па калені.
- •Нарадзіўся ў шчаслівай кашулі.
- •Дзесятая вада на кісялі.
- •XVI. Адзначце словы – антонімы:
- •антычныя, любоў;
- •выліць, падліць;
- •радасць, сум;
- •горача, светла;
- •адважны, баязлівы.
- •XVII. Адзначце словы іншамоўнага паходжання:
- •мемуары;
- •аб’яднанне;
- •вернісаж;
- •раўнапраўе;
- •асістэнт.
- •XVIII. Адзначце ўстарэлыя словы:
- •араты, ратай, плугар;
- •твар, аблічча, лік;
- •тканіна, матэрыял, мануфактура;
- •воз, павозка, калясніца;
- •архітэктар, дойлід.
- •XIX. Адзначце тэрміны:
- •меланхолік;
- •даследаванне;
- •крэдыт;
- •алгарытм;
- •абзац.
- •XX. Паводле ўжывання тэрміналагічная лексіка падзяляецца на:
- •XXI. У межах навуковага стылю выдзяляюць падстылі:
- •XXII. Загад адносіцца да дакументаў:
- •XXIII. Для афіцыйна-справавога стылю характэрна:
- •XXIV. У афіцыйных дакументах выклад ідзе ў стылі:
- •XXV. Рэквізітам дакумента з’яўляецца:
- •XXVI. Упішыце загаловак у дадзеную схему.
- •Публіцыстычны
- •Навуковы
- •Размоўны
- •Мастацкі
- •XXVII. Дапоўніце дадзеную табліцу.
- •Падстылі навуковага стылю
- •XXIX. Дапоўніце выраз:
- •З інфарматыўным цэнтрам абзаца звычайна супадае ... (што?)
- •XXX. Дапоўніце табліцу.
- •Тыпы планаў да тэксту
- •Пытальны
- •Кароткі выклад зместу кнігі, артыкула – гэта ...
- •1. рэферат
- •2. канспект
- •3. анатацыя
- •XXXII. Замест “?” запішыце від анатацыі.
- •Віды анатацыі
- •Рэкамендацыйныя
- •Спецыялізаваныя
- •Аналітычныя
- •XXXIII. Дапоўніце выраз.
- •XXXIV. Дапоўніце выраз.
- •Сутнасць рэзюмэ-вывадаў у тым, што ... .
- •Этапы:
- •1. Выбар тэмы
- •4. Апрацоўка і сістэматызацыя інфармацыі
- •6. Напісанне рэферата
- •Гістарычныя этапы развіцця беларускай мовы.
- •Славутыя беларускія мовазнаўцы.
- •Лексікалогія як раздзел мовазнаўства.
- •Лексіка паводле значэння.
- •Лексіка паводле ўжывання.
- •Лексіка паводле паходжання.
- •Лексікаграфія. Тыпы слоўнікаў.
- •Асаблівасці марфалагічнай інтэрферэнцыі.
- •Асаблівасці сінтаксічнай інтэрферэнцыі.
- •Спецыфіка і асаблівасці тэрміналагічнай лексікі.
- •Асаблівасці перакладу тэрміналагічных словазлучэнняў.
- •Агульная характарыстыка навуковага стылю.
- •Марфалагічныя асаблівасці навуковага стылю.
- •Сінтаксічныя асаблівасці навуковага стылю.
- •Навуковы тэкст: структура і моўнае афармленне.
- •Сістэма жанраў навуковай літаратуры.
- •Рэферат як жанр навуковай літаратуры.
- •Асаблівасці складання тэзісаў.
- •Жанр рэзюме і яго асаблівасці.
- •Актуальныя задачы ўпарадкавання беларускай тэрміналогіі.
- •Для экзамену:
- •Трэцяе пытанне – вуснае маўленне на адну з тэм рэфератаў.
а) у ВКЛ б) у Рэчы Паспалітай
в) у Расійскай імперыі
V. Адкажыце на пытанне:
У якім годзе выйшла першая “Беларуская граматыка для школ” Б.Тарашкевіча?
а) у 1914 годзе б) у 1921 годзе в) у 1918 годзе
VI. Ці згодны Вы з тым, што:
Спробы кадыфікацыі беларускай мовы былі зроблены: а) Францыскам Скарынай б) Пятром Мсціслаўцам в) Язэпам Лёсікам
VII. Выберыце правільны варыянт адказу:
Дарэформенны перыяд працягваўся з:
а) 1918 па 1933 год б) 1918 па 1957 год в) 1918 па 1959 год
VIII. Назавіце вядомых беларускіх мовазнаўцаў:
1.Я. Лёсік
2.Браты Гарэцкія
3.А.Луцкевіч
4.У.Караткевіч
5.Я.Станкевіч
6.П.Пачобка
7.Б.Тарашкевіч
8.М.Багдановіч
9.Я.Карскі
10.І.Чыгрынаў
11.С.Некрашэвіч
12.П.Бузук
37
IX. Адзначце словазлучэнні, у якіх выдзеленыя словы ўжыты ў пераносным значэнні:
упала кропля; горкі агурок; мора кветак; малюнкі мінулага; бачыць жыццё.
X.Адзначце выпадкі з мнагазначнымі словамі:
1)актыўны на ўроку – пасіўны на перапынку;
2)бабка Адарка – смачная бабка;
3)завязаць вузел – вузел супярэчнасцей;
4)светлы клас – дружны клас;
5)скупы хлопчык – шчодры дзядзька;
6)шырокі гасцінец – гасцінец для ўнука.
XI. Адзначце выпадкі з амонімамі:
пустое вядро |
1 |
пусты чалавек |
|
аптычны фокус |
2 |
паказваць фокус |
|
клубы дыму |
3 |
клубы па інтарэсах |
|
востры соус |
4 |
востры нож |
|
лёгкая калыска |
5 |
лёгкі ветрык |
|
XII. Адзначце словы, якія адносяцца да пасіўнай лексікі:.
1)космас;
2)рандэлька;
3)аэраплан;
4)стэрэакіназала;
5)іспыты.
XIII. Адзначце гістарызмы:
1)чало;
2)харужы;
3)сойм;
4)буякі;
5)каганец.
XIV. Адзначце архаізмы:
1)рэкрут;
2)персі;
38
3)кардон;
4)лякаматыва;
5)засценак.
XV. Адзначце парушэнні фразеалагічнай нормы:
1.Весці першую скрыпку.
2.Абвесці вакол носа.
3.Мора па калені.
4.Нарадзіўся ў шчаслівай кашулі.
5.Дзесятая вада на кісялі.
XVI. Адзначце словы – антонімы:
1)антычныя, любоў;
2)выліць, падліць;
3)радасць, сум;
4)горача, светла;
5)адважны, баязлівы.
XVII. Адзначце словы іншамоўнага паходжання:
1)мемуары;
2)аб’яднанне;
3)вернісаж;
4)раўнапраўе;
5)асістэнт.
XVIII. Адзначце ўстарэлыя словы:
1)араты, ратай, плугар;
2)твар, аблічча, лік;
3)тканіна, матэрыял, мануфактура;
4)воз, павозка, калясніца;
5)архітэктар, дойлід.
XIX. Адзначце тэрміны:
1)меланхолік;
2)даследаванне;
3)крэдыт;
4)алгарытм;
5)абзац.
XX. Паводле ўжывання тэрміналагічная лексіка падзяляецца на:
1)штодзённа ўжывальную;
2)агульнаўжывальную;
3)агульналітаратурную;
4)вузкаспецыяльную;
5)уласнабеларускую.
39
XXI. У межах навуковага стылю выдзяляюць падстылі:
1)уласна навуковы;
2)навукова-афіцыйны;
3)навукова-вучэбны;
4)навукова-папулярны;
5)навукова-публіцыстычны.
XXII. Загад адносіцца да дакументаў:
1)арганізацыйных;
2)распарадчых;
3)даведачна-інфармацыйных;
4)бухгалтарскіх;
5)справавых лістоў.
XXIII. Для афіцыйна-справавога стылю характэрна:
1)абстрактнасць;
2)лаканічнасць;
3)лагічнасць;
4)эмацыянальнасць;
5)вобразнасць.
XXIV. У афіцыйных дакументах выклад ідзе ў стылі:
1)разважання;
2)прадпісання;
3)апісання;
4)канстатацыі;
5)апавядання.
XXV. Рэквізітам дакумента з’яўляецца:
1)аркуш паперы;
2)дата;
3)тэкст;
4)бланк;
5)подпіс.
XXVI. Упішыце загаловак у дадзеную схему.
?
Афіцыйна- |
|
Публіцыстычны |
|
Навуковы |
|
Размоўны |
|
Мастацкі |
справавы |
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
40 |
