Белорусский язык / программа
.pdf
Тэрміны-амонімы, якія адносяцца да розных галін навукі.
Прадуктыўныя спосабы словаўтварэння ў 2 беларускай тэрміналогіі (суфіксальны: -нік, -анн, -энн, -ац, -яц, -ва і інш. апыляльнік, арашэнне, асмольванне, авансаваць; складана-суфіксальны – машынабудаванне, біятэхналогія кормавытворчасць, , буракаводства;
прэфіксальны – антыцела, дэмантаж; прэфіксальны-
суфіксальны – адліўка, засечка, закладка; нуль-
суфіксальны – зрэз).
Асаблівасці словаўтварэння і перакладу тэрмінаў розных галін навукі і вытворчасці (тэрміны фізікі, хіміі, матэматыкі, батанікі, глебазнаўства, гідратэхнічнай меліарацыі, заатэхнікі, эканомікі і арганізацыі і інш.). Назвы відаў навуковай, вытворчай і гаспадарчай дзейнасці. Тэрміны флоры і фауны.
Асноўныя тэндэнцыі сучаснага развіцця беларускай тэрміналогіі.
Галіновыя тэрміналагічныя слоўнікі.
2.4.Навуковы тэкст: структура і моўнае афармленне. Кампазіцыйна-структурная арганізацыя навуковага тэксту: а) з пункту гледжання характару зместу (тэма, падтэма); б) з пункту гледжання спосабаў выкладання інфармацыі (апісанне, апавяданне, разважанне, доказ).
Лексіка-граматычныя |
сродкі |
арганізацыі 2 |
|
навуковага тэксту. Марфалагічныя асаблівасці: |
|||
абстрактныя назоўнікі, высокая частотнасць назоўнікаў |
|||
роднага склону; зваротныя дзеясловы, неасабова- |
|||
прэдыкатыўныя |
словы; |
асаблівасці |
ўжывання |
дзеепрыметнікаў; “мы - сукупнасці”. |
|
||
Сінтаксічныя канструкцыі ў залежнасці ад пасіўных |
|||
канструкцый, ускладнёных складаназалежных сказаў. |
|||
Роля злучнікаў і злучальных слоў у навуковым тэксце. |
|||
Сродкі сувязі на ўзроўні сказаў, абзацаў, адрэзкаў тэксту |
|||
(лексічныя паўторы, указальныя і асабовыя займеннікі, |
|||
пабочныя словы). |
|
|
|
Кампазіцыйна-структурны і лексіка-граматычны 2 аналіз тэкстаў па спецыяльнасці.
2.5.Сістэма жанраў навуковай літаратуры (анатацыя, рэферат, тэзісы, рэзюмэ).
Прынцыпы разгортвання інфармацыі ў навуковым 1
тэксце. |
Структурна-семантычныя |
прынцыпы |
кампрэсіі |
інфармацыі. |
Трансфармацыя |
11
складаназалежных сказаў у простыя. Адпрацоўка трансфармацыйных прыёмаў кампрэсіі і разгортвання інфармацыі. Выдзяленне асноўнай і дадатковай інфармацыі.
Кампазіцыйна-змястоўная |
і |
лінгвістычная 3 |
|
арганізацыя анатацыі, рэферата. |
|
||
Структурна-семантычны аналіз анатацый. Віды |
|||
анатацый. Бібліяграфія і тэкст анатацыі. Лексіка- |
|||
граматычныя клішэ для анатавання. Складанне |
|||
анатацый тэкстаў па спецыяльнасці па вызначаных |
|||
мадэлях (тыпу дзе?; аналізуецца што?; адзначаецца |
|||
што?; падкрэсліваецца што?). |
|
2 |
|
Жанр рэзюме і яго асаблівасці. |
|
||
Тыповыя |
лексіка-сінтаксічныя |
канструкцыі |
|
выражэння кампазіцыйна-змястоўных, лагічных |
|||
элементаў рэферата, тэзісаў (на выбар). Лексіка- |
|||
граматычныя мадэлі выражэння ацэнкі зместу працы, |
|||
мовы і стылю. |
|
|
|
Лексіка-сінтаксічныя канструкцыі афармлення вывадаў, |
|||
высноў. Агульныя і асабовыя высновы (тыпу можна |
|||
адзначыць, што…; такім чынам, аўтар прыходзіць да |
|||
высновы…). |
|
|
|
Даведачна-бібліяграфічны апарат навуковай літаратуры. |
|||
Афармленне цытат. |
|
|
|
ІІІ. СФЕРА АФІЦЫЙНА-СПРАВАВЫХ ЗНОСІН
3.1.Асаблівасці афіцыйна-справавога стылю. Паняцце дакумента. Групы афіцыйна-справавой дакументацыі.
Афіцыйна справавы стыль як адзін з функцыянальных стыляў кніжна-пісьмовай мовы. Сфера дзеяння афіцыйна-справавога стылю. Характэрныя асаблівасці дзелавога маўлення: дакладнасць, пэўнасць, лагічнасць, інфарматыўнасць, лаканічнасць і сцісласць выкладання, высокая ступень стандартызацыі, нейтральнасць тону выкладання, высокая частотнасць моўных формаў.
Паняцці “дакумент” і “службовы дакумент”. Лексіка-граматычныя асаблівасці мовы справавых папер і службовых дакументаў (выкарыстанне спецыяльных тэрмінаў і прафесіяналізмаў; устойлівых спалучэнняў слоў з афарбоўкай афіцыйна-справавога стылю:
вышэйшыя органы, устаноўлены парадак, аднаразовая дапамога; аддзеяслоўных назоўнікаў: выкананне, пагадненне, захаванне; расшчэпленых выказнікаў:
12
аказаць дапамогу, правесці рэканструкцыю, прыняць да ведама; складаных адыменных прыназоўнікаў: у мэтах, у адносінах, па дасягненні; нанізванне роднага склону ў ланцужку назоўнікаў: у мэтах шырокай галоснасці работы органаў дзяржаўнага кантролю; сцвярджэнне праз адмоўе: Калегія не адхіляе..., Міністэрства не пярэчыць...; выкарыстанне лічэбнікаў і займеннікаў; выкарыстанне дзеепрыметнікаў залежнага стану пры неабходнасці падкрэсліць факт ажыццяўлення дзеяння:
аплата гарантавана, прапанова ўхвалена).
Паняцце канцылярскага штампа.
Групы афіцыйна-справавых дакументаў па сваім 2 функцыянальным прызначэнні: асабістыя, распарадчыя, адміністрацыйна-арганізацыйныя, інфармацыйна-даведачныя, справавыя лісты, фінансавыя і ўліковыя дакументы. Тэкст службовага дакумента. Віды запісу тэкстаў: лінейны запіс, трафарэт, анкета, табліца, тэкст-аналаг.
Правілы афармлення дакументаў. Выкарыстанне скарачэнняў у тэкстах дакументаў. Паняцце рэквізіта, фармуляра і бланка.
Спосабы выкладання матэрыялу ў дакуменце: канстатацыя, паведамленне, апісанне. Патрабаванні да іх. Суразмернасць частак дакумента.
Рубрыкацыя: абзац, нумераванне, загалоўкі, падзагалоўкі.
Асабістыя дакументы (заява, аўтабіяграфія, распіска, даручэнне), іх кампазіцыйнае і моўнае афармленне. Распарадчыя дакументы (загад, пастанова, распараджэнне), іх кампазіцыйнае і моўнае афармленне. Адміністрацыйна-арганізацыйныя дакументы (план, справаздача, кантракт, дамова) іх кампазіцыйнае і моўнае афармленне.
Інфармацыйна-даведачныя дакументы (даведка, дакладная і службовыя запіскі), іх кампазіцыйнае і моўнае афармленне.
3.2.Справавыя лісты: моўнае афармленне і рэдагаванне. 2 Справавыя лісты. Групы справавых лістоў па функцыянальным прызначэнні: лісты, якія патрабуюць адказу (ліст-запытанне, ліст-просьба, ліст-
заварот, ліст-прапанова і інш.); лісты, якія не патрабуюць адказу (ліст-папярэджанне, ліст-напамін, ліст-запрашэнне, суправаджальны ліст і інш.). Класіфікацыя справавых лістоў паводле аспектаў.
13
Справавая і камерцыйная карэспандэнцыя.
Кампазіцыя справавых лістоў: ліст-адказ, ліст-адмова, ліст-запытанне, суправаджальны ліст, ліст-запрашэнне. Моўныя канструкцыі справавых лістоў: ветлівы зварот
(Паважаны пан дырэктар! Шаноўны спадар Іван Пятровіч! і інш.); выказванне падзякі (Дзякуй Вам за…;
Мы Вам ўдзячны за…; Загадзя ўдзячны Вам за…; Мы былі б Вам вельмі ўдзячны, калі б Вы даслалі нам… і
інш.); выражэнні, якія тлумачаць матывы (У сувязі з цяжкім становішчам…; У сувязі з правядзеннем сумесных работ…; У адпаведнасці з пратаколам… і
інш.); выражэнне просьбы; пацвярджэнне; напамін; паведамленне (Паведамляем, што…); выказванне гарантыі (Аплату гарантуем…; Якасць вырабаў гарантуем…; Тэрміны выканання гарантуем… і інш.);
прапанова; запрашэнне; заключныя словы (Пераканаўча просім Вас не затрымліваць адказ; Просім прабачыць нас за затрымку з адказам; Спадзяёмся, што наша просьба будзе задаволена і інш.).
Патрабаванні да афармлення лістоў.
14
3.ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНЫЯ МАТЭРЫЯЛЫ ПА ДЫСЦЫПЛІНЕ
3.1.АСНОЎНАЯ ЛІТАРАТУРА
1.Абабурка М. Культура беларускай мовы. Мн.: Вышэйш. шк., 1984.
2.Антонюк Л.А. Белорусская научная терминология: (Формирование, структура, функционирование). Мн., 1987.
3.Асновы культуры маўлення і стылістыкі. Пад рэд. У.В. Анічэнкі. Мн., 1992.
4.Беларуская мова: Цяжкія пытанні фанетыкі, арфаграфіі, граматыкі. Мн., 1987.
5.Беларуская мова: Энцыклапедыя. Мн., 1994.
6.Беларуская мова ў 2-й палове ХХ стагоддзя. Мн., 1998.
7.Беларуская мова. Як пазбегнуць памылак руска-беларускай моўнай інтэрферэнцыі / Склад. А.І. Малько, П.І. Малько. Горкі, 1999.
8.Бурак Л.І. Пунктуацыя беларускай мовы. 2-е выд. Мн., 1969.
9.Бурак Л.І. Сучасная беларуская мова. Мн., 1974.
10.Веселов П.В. Современное деловое письмо в промышленности. М., 1990. 11.Веселов П.В. Как составить служебный документ. М.: Экономика, 1982. 12.Гістарычная лексікалогія беларускай мовы. Мн., 1970.
13.Граматыка беларускай мовы. У 2-х т. Мн., 1962-1966.
14.Гурскі М.У. Параўнальная граматыка рускай і беларускай моў. 2-е выд. Мн., 1966.
15.Дьячков М.В. Проблемы двуязычия (многоязычия) и образования. М., 1991. 16.Каўрус А.А. Стылістыка беларускай мовы. Мн., 1992.
17.Каўрус А.А. Дакумент па-беларуску. Мн., 1994.
18.Кривицкий А.А., Михневич А.Е., Подлужный А.И. Белорусский язык для говорящих по-русски. 3-е изд., Мн., 1972.
19.Культура устной и письменной речи делового человека: Справочникпрактикум. М.: Наука, 1997.
20.Лепешаў У.Я., Малажай Г.М., Панючыц К.М. Практыкум па беларускай мове. Мн., 1980.
21.Лепешаў У.Я. Асновы культуры мовы і стылістыкі. Практыкум. Мн., 1969. 22.Ляшчынская В.А. Беларуская мова. Тэрміналагічная лексіка. Мн., 2001. 23.Ляшчынская В.А. Студэнту аб мове: прафесійная лексіка. Мн., 2003. 24.Маршэўская В.В. Беларуская мова. Прафесійная лексіка. –Гродна: ГрДУ,
2003.
25.Мысліцелі і асветнікі Беларусі. Энцыклапедычны даведнік. Мн., 1995. 26.Падлужны А.І. Мова і грамадства., Мн., 1997.
27.Праблемы беларускай навуковай тэрміналогіі. Матэрыялы першай нацыянальнай канферэнцыі. Мн., 1995.
28.Практыкум па беларускай мове: Вуч. Дапаможнік для нефілал. ВНУ / Пад рэд. Г.М. Малажай. Мн., 1993.
29.Пытанні культуры пісьмовай мовы / Пад рэд. А.І. Падлужнага. Мн., 1991. 30.Рахманин Л.В. Стилистика деловой речи и редактирование служебных до-
кументов: Учебное пособие. М., 1997.
15
31.Руска-беларускі слоўнік сельскагаспадарчай тэрміналогіі / М.В.Бірыла і інш. Мн.: Ураджай, 1994.
32.Сарока У.А., Мальцава Т.М. Беларуска-рускі слоўнік справаводчай і архіўнай тэрміналогіі // Русско-белорусский словарь делопроизводственной и архивной терминологии / В.А. Сорока и др. – Мн.: Полымя, 1997.
33.Сямешка Л.І., Шкраба І.Р., Бадзевіч З.І. Курс беларускай мовы. Мн., 1996. 34.Янкоўскі Ф.М. Гістарычная граматыка беларускай мовы. Мн., 1989.
3.2.ДАДАТКОВАЯ ЛІТАРАТУРА
1.Азарка В.У., Васілеўская А.С., Круталевіч М.М. Беларуская мова і спецыяльная лексіка. –Мн.: БДПУ, 2004.
2.Беларуская мова: матэрыялы да практычных заняткаў для студэнтаў І курса дзённага аддзялення / Уклад. Л.А. Пятроўская, Л.А. Бондар, -Мн.:
БДУІР, 2004.
3.Бірыла М.В. Беларуская антрапанімія: Уласныя імёны – мянушкі, імёны па бацьку, прозвішчы. Мн., 1966.
4.Красней В. Стылістычныя рэсурсы лексікі // Роднае слова. 1990. № 11-12.
5.Лаўрэль Я. Мова – найважнейшы сродак зносін // Роднае слова. 1996. №
3.С. 110-121.
6.Малажай Г. Лінгвістычны аналіз тэксту // Роднае слова. 1998. № 3. С. 70-
7.Мартынаў В. У мовы роднай – моцнае карэнне. Беларуская мова сярод іншых славянскіх моў // Роднае слова. 1993. № 1-2.
8.Міхневіч А. “Чалавек, які гаворыць” // Роднае слова. 1996. № 9. С. 129-
9.Наркевіч А. Моўны стандарт і штамп. Характар сувязі і праяўленняў // Роднае слова. 1997. № 2.
10.Станкевіч С. Русіфікацыя беларускай мовы ў БССР. Мн., 1994. 11.Сцепанчук Ю.А. Лексіка іншамоўнага паходжання ў сучаснай беларускай
паэзіі. –Мн.: УП “Ходр” ГА “БелТІЗ”, 2002. 12.Сцяцко П. Культура мовы. Мн.: Тэхналогія, 2002.
13.Цыхун Г. Беларуская мова і моўная экалогія // Полымя. 1994. № 11. С. 176-182.
14.Шакун Л. Карані нашай мовы // Роднае слова. 1996. № 9. С. 108-119. 15.Шчэрбін В. Факты і міфы. Рэформа беларускага правапісу 1933 г. //
Роднае слова. 1989. № 9. С. 14.
16.Яновіч А. Беларуская граматыка Браніслава Тарашкевіча // Роднае слова. 1990. № 9. С. 16-17.
17.Беларуская мова. Навуковы тэкст. Тэрміналагічная лексіка: Метадычныя ўказанні і практычныя заданні для студэнтаў дзённай і завочнай форм навучання ўсіх спецыяльнасцей БДУІР / Уклад. Н.Г. Вайніла. – Мн.:
БДУІР, 2005. – 44 с.
18.Электронны вучэбна-метадычны комплекс па дысцыпліне “Беларуская мова. Прафесійная лексіка”. / Аўтары: Л.А. Бондар, Н.Г. Вайніла, М.А.
16
Галянок, Т.П. Дапіра, С.В. Ламака, Л.А. Пятроўская, Ю.А. Сцепанчук / Пад рэд. Ю.А. Сцепанчука. – Мн.: Электронная бібліятэка БДУІР, 2006. – 135 с.
17
4. ВУЧЭБНА-МЕТАДЫЧНАЯ КАРТА ДЫСЦЫПЛІНЫ
Нумар |
Нумар |
Назва |
Практычн |
Лаба- |
Літаратура |
Нагляд- |
Самасто |
Форма |
тыдня |
тэмы |
пытання |
ыя |
ратор- |
(нумары) |
ныя і ме- |
йная |
кан- |
|
|
ў, якія |
(семінарск |
|
тадычныя |
работа |
тролю |
|
|
|
вывучаю |
ія) заняткі |
ныя |
|
дапамож- |
студэнта |
ведаў |
|
|
цца на |
(нумары) |
заняткі |
|
нікі (ну- |
ў |
студэн |
|
|
лекцыях |
|
(нума- |
|
мары) |
(гадзіны |
таў |
|
|
|
|
ры) |
|
|
) |
|
1/2 |
1.1 |
-------- |
1/2 |
--------- |
5, 24, 25, 33 |
14, 16 |
|
ФА1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
або Т2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2/3 |
1.1 |
-------- |
1/2 |
--------- |
24, 26 |
5, 7 |
|
ФА |
|
|
|
|
|
|
|
|
або Т |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3/4 |
1.2 |
-------- |
3 |
--------- |
5, 14, 15, 18 |
2 |
|
ФА |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4/1 |
1.2 |
-------- |
4 |
--------- |
5, 14, 15, 18 |
2 |
|
ФА, |
|
|
|
|
|
|
|
|
К/З3 |
1/2 |
1.2 |
-------- |
5 |
--------- |
5, 14, 15, 18 |
2 |
|
ФА, |
|
|
|
|
|
|
|
|
К/З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1/2 |
2.1 |
-------- |
6 |
-------- |
9, 22, 23, 33 |
13, 4 |
|
К/З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
2.2 |
-------- |
7 |
-------- |
2, 20, 23, 24 |
1, 17 |
|
К\З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
2.2 |
------- |
8 |
-------- |
2, 22, 23, 24, 32 |
1, 17 |
|
К\З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
2.3 |
------- |
9 |
-------- |
20, 23, 24, 27, |
1, 17 |
|
К\З |
|
|
|
|
|
31 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
2.3 |
------- |
10 |
-------- |
23, 24, 31, 32 |
17 |
|
К\З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
2.4 |
------- |
11 |
------- |
2, 22, 23, 24 |
6, 17 |
|
К\З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
2.4 |
------- |
12 |
------- |
22, 23, 24 |
6, 17 |
|
К/З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
2.5 |
------- |
13 |
------- |
2, 8, 22, 24, 9 |
23, 24 |
|
ФА |
|
|
|
|
|
|
|
|
або К\З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
2.5 |
------- |
14 |
------- |
2, 8, 22, 24, 9 |
23, 24 |
|
ФА |
|
|
|
|
|
|
|
|
або К\З |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
2.5 |
------- |
15 |
------- |
2, 8, 22, 24, 9 |
9 |
|
ФА |
|
|
|
|
|
|
|
|
або КЗ, |
|
|
|
|
|
|
|
|
або Т |
4 |
3.1 |
--------- |
16 |
------- |
17, 9, 32, 30, |
10, 9, 11 |
|
ФА |
|
|
|
|
|
29, 24, 19, 11, |
|
|
або К\З |
|
|
|
|
|
10, 20 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
3.1 |
-------- |
17 |
------- |
17, 9, 32, 11 |
9, 10, 11 |
|
ФА, |
|
|
|
|
|
|
|
|
К/З |
1ФА – франтальнае апытанне
2Т – тэсціраванне
3К/З – кантрольнае заданне
18