- •Лекция 1
- •Лекция 2
- •Лекция 3
- •Лекция 4
- •Лекция 5
- •Лекция 6
- •Лекция 7
- •Лекция 8
- •Лекция 9
- •Лекция 10
- •Лекция 11
- •Лекция 12
- •Лекция 13
- •Лекция 14
- •Лекция 15
- •Лекция 16
- •Лекция 17
- •Лекция 18
- •Лекция 19
- •Лекция 20
- •Лекция 21
- •Лекция 22
- •Лекция 23
- •Лекция 24
- •Лекция 25
- •Лекция 26
- •Лекция 27
- •Лекция 28
- •Лекция 29
- •Лекция 30
- •Лекция 31
- •Лекция 32
- •Лекция 33
- •Лекция 34
- •Лекция 35
- •Лекция 36
- •Лекция 37
- •Лекция 38
- •Лекция 39
- •Лекция 40
- •Лекция 41
- •Лекция 42
- •Лекция 43
- •Лекция 44
- •Лекция 45
- •Лекция 46
- •Лекция 47
ЛЕКЦИЯ 16
Производная сложной функции, обратной, таблица производных. Производные высших порядков.
Теорема: |
|
|
|
|
|
|
|
|
Если функция g дифференцируема в точке x0 , а функция f дифферен- |
||||||||
цируема в точке y0 = g(x0 ) , то сложная функция F(x) = f (g(x)) дифференци- |
||||||||
руема в точке x0 и F ′(x0 ) = f ′( y0 ) g′(x0 ) , y = g(x) . |
|
|
|
|
||||
Доказательство: |
|
f (g(x))− f (g(x0 )) |
|
|
|
|
||
F ′(x0 ) = lim |
|
F (x) − F (x0 ) |
= lim |
= lim |
f ( y) − f ( y0 ) |
|
y − y0 |
|
|
x − x0 |
x − x0 |
y − y0 |
x − x0 |
||||
x→x0 |
|
x→x0 |
x→x0 |
|
||||
При x → x0 |
функция y = g(x) в силу непрерывности стремится к |
|
|
|||||
y0 = g(x0 ) . Тогда, с учётом того, что под знаком непрерывной функции можно менять местами предел и функцию, следует:
F ′(x0 ) = lim |
f ( y) − f ( y0 ) |
lim |
g(x) − g(x0 ) |
= f ′( y0 ) g′(x0 ) |
y − y0 |
|
|||
y→y0 |
x→x0 |
x − x0 |
||
Теорема доказана. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
Пусть |
f : Χ → Υ - взаимно однозначная функция, а f −1 - обратная для |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
неё. Тогда: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f −1(f (x))= f −1 ( y) = x , x Χ, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f (f −1 ( y))= f (x) = y , y Υ . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
По предыдущей теореме: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
(f |
|
−1 |
|
′ |
|
= (f |
−1 |
′ |
|
|
|
|
′ |
|
|
−1 ′ |
|
|
|
′ |
|
|
= (x) |
′ |
=1 |
, то есть |
|||||||||||||
|
|
|
|
(f (x))) |
|
|
) |
(f (x)) |
f (x) = (f |
|
|
)( y) f (x) |
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−1 |
|
|
′ |
|
|
1 |
|
|
|
′ |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
(f |
|
( y)) |
= |
|
|
f |
|
|
|
|
|
′ |
, y = f (x) . |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f |
′ |
|
|
|
|
|
|
[f −1 ( y)] |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Получим теперь производные основных элементарных функций. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1° Степенная функция. Для f (x) = xα , α R по определению находим: |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
∆x α |
−1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
∆x α |
|||||||
′ |
|
|
|
|
|
|
(x |
+ ∆x)α − xα |
|
|
|
|
|
1+ |
|
|
|
|
|
|
|
|
1+ |
|
x |
|
−1 |
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
= x |
α |
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
= x |
α |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
f (x) |
|
= |
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
lim |
|
|
|
|
|
|
|
= |
|||||||
|
|
|
|
|
∆x |
|
|
|
|
|
|
∆x |
|
|
|
|
|
|
|
∆x |
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
∆x→0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
∆x→0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
∆x→0 |
|
|
x |
|||||||||||
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
||||
= x |
α |
|
α =αx |
α−1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
(xα )′ =αxα−1 . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
Итак, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
2° Показательная функция. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f (x) = a x , 0 < a ≠1. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
′ |
|
|
|
|
|
a x+∆x − a x |
x |
|
|
|
a∆x −1 |
|
x |
ln a . |
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f (x) = lim |
|
|
|
|
|
|
= a |
|
lim |
|
|
|
|
= a |
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
∆x |
|
|
|
|
|
∆x |
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(ex )′ = ex . |
∆x→0 |
|
|
|
|
∆x→0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
В частности, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
1
3° Логарифмическая функция f (x) = loga x , |
|
a > 0 , a ≠1, x > 0 . |
|
|||||||||||||||
′ |
|
loga (x + ∆x) −loga x |
|
loga (1+ |
∆x) |
|
1 |
|
1 |
|
||||||||
|
|
|
|
|
x |
|
|
. |
||||||||||
f (x) = |
lim |
|
|
|
|
|
|
= lim |
|
|
|
|
|
= |
|
loga e = |
|
|
|
|
∆x |
|
|
|
∆x |
|
|
|
x |
x ln a |
|||||||
|
∆x→0 |
|
|
|
|
∆x→0 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x x |
|
|
|
|
|
|
|
|
Итак, |
(loga x)′ = |
1 |
|
. В частности, |
(ln x)′ = |
1 |
. |
|
|
|
|
|
||||||
x ln a |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
||||
4° Тригонометрические функции. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Производную от cos x мы нашли в предыдущей лекции: (cos x)′ = −sin x . |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
π |
|
′ |
|
π |
|
|
|
|
(−1)= cos x . |
|
||
Рассмотрим (sin x)′ = cos |
− x = |
|
−sin |
|
− x |
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
′ |
sin x ′ |
|
cos x cos x +sin x sin x |
|
1 |
|
|
||
(tgx) |
= |
|
|
= |
|
= |
|
|
. |
|
cos2 x |
cos2 |
|
||||||
|
cos x |
|
|
x |
|||||
′ |
cos x ′ |
|
−sin x sin x −cos x cos x |
|
|
1 |
|
|
|
||||||||||
(ctgx) |
= |
|
|
|
= |
|
|
|
|
|
|
|
= − |
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
sin 2 x |
|
|
|
sin 2 |
|
|
||||||||||
|
sin x |
|
|
|
|
|
|
x |
|||||||||||
5° Обратные тригонометрические функции. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
Пусть y = f (x) = arcsin x , |
x [−1,1], |
|
π |
, |
π |
|
. Отсюда |
f |
−1 |
( y) = sin y = x . |
|||||||||
y − |
2 |
2 |
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
По правилу дифференцирования обратной функции, имеем:
(arcsin x) |
′ |
= |
|
|
1 |
|
′ = |
|
1 |
|
|
′ = |
1 |
= |
|
1 |
|
|
||||
|
|
|
|
|
(sin y) |
cos y |
1 −sin |
2 |
y |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
[f −1 ( y)] |
|
|
|
|
|
||||||||||||||
, т.к. cos y > 0 при y − |
π , |
π |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Итак, (arcsin x) |
′ |
= |
1 |
|
, |
|
x |
|
<1. |
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
1− x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
π , имеем: |
|
|
|
|||||
Поскольку arcsin x + arccos x = |
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
′ |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
π |
|
|
|
|
|
= −(arcsin x)′ = − |
1 |
|
||||||||||
(arccos x)′ = |
2 |
−arcsin x |
1− x2 |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
= |
1 |
= |
1 |
|
1 −sin 2 (arcsin x) |
1 − x2 |
|||
|
|
.
(arctgx)′ |
= |
|
1 |
|
= cos |
2 |
y = |
1 |
= |
|
|
|
1 |
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
(tgy)′ |
|
|
1+tg 2 y |
|
1+ x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
Так как arctgx + arcctgx = |
|
π |
|
|
|
|
|
|
′ |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
2 (arcctgx) |
= −1 |
+ x2 . |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
6° Гиперболические функции. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
ex |
−e−x |
|
|
|
ex + e−x |
shx |
|
|
|
|
|
|
|
chx |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
shx = |
|
|
|
|
|
, chx = |
|
|
|
|
|
|
, thx = |
|
|
|
|
|
, |
cthx |
= |
|
|
|
. |
|
|
|
|
|||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
chx |
shx |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|||||||||||||
Тогда (shx) |
′ |
|
|
|
|
|
|
′ |
|
|
|
|
|
|
′ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
′ |
|
||||||||
= chx , (chx) |
= shx , (thx) |
= ch2 x , (cthx) |
= − sh2 x . |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
2
7° Логарифмическая производная.
Для нахождения производных сложных функций иногда удобно пользоваться следующим приёмом.
Пусть y = f (x) > 0 - некоторая функция. Образуем функцию
′ |
1 |
|
|
′ |
|
|
|
(ln f (x)) = |
|
f ′(x) . Отсюда |
f ′(x) = f (x) (ln f (x)) . |
|
|
||
f (x) |
|
|
|||||
Пример: |
|
|
|
|
|
||
Пусть f (x) = xsin x , |
x > 0 . Для неё |
|
|
||||
|
|
′ |
|
|
sin x |
||
ln xsin x = sin x ln x (xsin x ) |
= xsin x (sin x ln x)′ = xsin x cos x ln x + |
|
. |
||||
x |
|||||||
|
|
|
|
|
|
||
Полученные результаты сведём в таблицу:
1.(xα )′ =αxα−1
2.(a x )′ = a x ln a , (0 < a ≠1)
3.(ex )′ = ex
4.(loga x)′ = x ln1 a , a > 0 , a ≠1, x > 0
5.(ln x)′ = 1x
6.(sin x)′ = cos x
7.(cos x)′ = −sin x
|
′ |
1 |
|
|
π |
|
|
8. |
(tgx) |
= |
|
, |
x ≠ |
|
+ kπ, k Ζ |
cos2 x |
2 |
||||||
9.(ctgx)′ = −sin12 x , x ≠ πn, n Ζ
10. |
|
′ |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
(arcsin x) |
= |
1− x2 , |
x |
<1 |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
11. |
(arccos x) |
′ |
|
= − |
1 |
, |
|
x |
|
<1 |
|||||
|
|
|
|||||||||||||
|
1− x2 |
|
|
||||||||||||
12. |
(arctgx)′ = |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
1+ x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
13.(arcctgx)′ = −1+1x2
14.(shx)′ = chx
15.(chx)′ = shx
16.(thx)′ = ch12 x
17.(cthx)′ = − sh12 x
Эта таблица вместе с правилами дифференцирования и составляет основу дифференциальных исчислений.
3
Производные высших порядков.
Пусть f : Χ → Υ - функция, дифференцируемая в каждой точке x Χ. Её
производная в точке |
x есть некоторая функция g(x) = f (x) . Если функция |
g |
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
′ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
′ |
′ |
′ |
дифференцируема, то имеет смысл определить её производную (g(x)) |
= [f (x)] , |
||||||||
которая называется второй производной функции |
f |
и обозначается |
′′ |
|
|||||
f (x) . Та- |
|||||||||
′′ |
′ |
′ |
|
′′ |
может оказаться дифференци- |
||||
ким образом, f (x) = [f (x)] |
. Аналогично f (x) |
||||||||
руемой функцией в |
точке |
|
x , тогда |
′′′ |
′′ |
′ |
есть третья производная |
||
|
f (x) = [f |
(x)] |
|||||||
функции f .
Точно также, если в точке x определена производная порядка n −1 функции f , то производная порядка n или n-я производная функции f определяет-
ся формулой:
f (n) (x) = [f (n−1) (x)]′, n =1,2,...
Полагают, что f (0) (x) = f (x) , т.е. производная нулевого порядка есть сама функция.
Функция, имеющая производную любого порядка, называется бесконеч-
но дифференцируемой. Таковы, например, функции ex , sin x , cos x и др. Пример:
Найти sin(n) (x) .
′ |
|
π |
|
(sin x) |
= cos x = sin |
2 |
+ x |
|
|
|
″ |
|
|
|
|
π |
|
(sin x) = −sin x = sin x + 2 |
2 |
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+3 |
π |
|
|
(sin x)′′′ = −cos x = sin x |
2 |
|
||||
|
|
|
|
|
||
-- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- -- |
|
|||||
|
π |
|
, |
n =1,2,... |
||
sin (n) (x) = sin x + n |
2 |
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
π |
|
, |
n =1,2,... |
||
Аналогично для (cos x)(n) = cos x + n |
2 |
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
Дифференциал функции.
Функция f называется дифференцируемой в точке x0 , если её приращение в этой точке f (x0 + ∆x) − f (x0 ) может быть представлено в виде:
f (x0 + ∆x) − f (x0 ) = Α ∆x + o(∆x) , где Α - некоторое действительное число, а o(∆x) - бесконечно малая функция более высокого порядка м., чем ∆x при
∆x → 0 .
4
Для того, чтобы функция была дифференцируема в точке x0 , необходимо и достаточно, чтобы в точке x0 существовала производная f ′(x0 ) = Α.
Доказательство: Необходимость.
Пусть функция дифференцируема, т.е:
∆f (x0 ) = Α ∆x + o(∆x) Α = lim ∆f∆(x0 ) − lim α∆∆x = f ′(x0 ) −0 = f ′(x0 )
∆x→0 x ∆x→0 x
Достаточность. |
|
∆f (x0 ) |
|
|
|
|
|
|
|||||
Если Α = f ′(x0 ) , то |
|
= Α+α(∆x) , где α(∆x) → 0 (по теореме о связи |
|||||||||||
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
∆x |
|
|
|
|
∆x→0 |
|
между функцией, её пределом и бесконечно малой функцией). |
|
||||||||||||
Умножая всё на ∆x , приходим к требуемому: |
|
||||||||||||
∆f (x0 ) = Α ∆x +α(∆x) ∆x . Что и требовалось доказать. |
|
||||||||||||
Итак, приращение ∆f (x0 ) |
дифференцируемой в точке x0 функции можно |
||||||||||||
представить в виде ∆f (x0 ) = f ′(x0 ) ∆x +α(∆x) . |
|
|
|||||||||||
Тогда, если f ′(x0 ) ≠ 0 , имеем: |
|
|
|
|
|||||||||
|
f (x |
0 |
+ ∆x) − f (x |
0 |
) |
|
|
|
α(∆x) |
|
|
||
lim |
|
|
|
= lim 1 |
+ |
|
|
=1, т.е. при ∆x → 0 |
функции |
||||
|
|
′ |
|
|
′ |
||||||||
∆x→0 |
|
|
|
|
|
∆x→0 |
|
|
|
||||
|
|
|
f (x0 )∆x |
|
|
|
|
|
|
f (x0 )∆x |
|
|
|
∆f (x0 ) и f ′(x0 )∆x являются эквивалентными бесконечно малыми функциями. Функция f ′(x0 )∆x является главным (линейным относительно ∆x ) чле-
ном приращения функции f при ∆x → 0 .
Главная часть приращения функции, линейная относительно ∆x , называется дифференциалом и обозначается df (x0 ) . Таким образом, df (x0 ) = f ′(x0 )∆x .
В частности, для функции y = x имеем dy = dx = ∆x , откуда
f ′(x0 ) = dfdx(x0 ) , т.е. производная функции f в точке x0 равна отношению диф-
ференциалов функции и независимой переменной, вычисленному в этой точке. Геометрический смысл дифференциала – это приращение ординаты касательной, проведённой к графику функции в точке с абсциссой x0 при прира-
щении аргумента ∆x = x − x0 .
Формулы для нахождения дифференциалов следуют из правил диф-
ференцирования. |
|
|
|||||
d(αf ± βg )=αdf ± βdg |
|||||||
d(f |
g) = |
fdg + gdf |
|||||
|
|
|
gdf − fdg |
|
|||
d |
f |
|
= |
, где f = f (x) , |
|||
|
|
||||||
|
|
|
|
g |
2 |
|
|
g |
|
|
|
|
|||
g = g(x) , α, β R .
С помощью дифференциала можно приближенно вычислять значе-
5
ния функции f для x близких к x0 .
Пренебрегая α(∆x) при достаточно малых ∆x , получаем приближенную
формулу ∆f (x0 ) ≈ df (x0 ) или f (x0 + ∆x) ≈ f (x0 ) + df (x0 ) .
Примеры:
1.Найти 0,8 .
|
|
Пусть x0 =1. Тогда ∆x = 0,8 −1 = −0,2 ; |
f (x) = x , тогда |
′ |
1 |
, |
||||
|
|
f (x) = |
|
|||||||
|
|
|
1 |
|
|
∆x |
|
2 |
|
x |
f |
′ |
= |
, f (1) =1. Следовательно, 0,8 |
≈1+ |
=1 −0,1 = 0,9 . |
|
|
|
||
(1) |
|
2 |
|
|
|
|||||
2 |
|
|
|
|||||||
2.Найти cos59°.
Пусть x0 = π3 , тогда ∆x = −180π .
6
