Добавил:
bekan
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:6-ameliy_I_ES
.pdf
6-Ámeliy jumıs. Bilimlerdi ańlatıwdıń freymlik modeli
Jumıstıń maqseti: Studentlerge bilimlerdi ańlatıwdıń freymlik modeli, onıń
strukturası, slotlar hám mánisler ierarxiyası tuwralı tereń túsinik beriw. Freymler
járdeminde obyektlerdiń qásiyetlerin súwretlew, miyrasxorlıq (inheritance)
principin qollanıw hám ámeliyatta freymler bazasın jaratıw kónlikpelerin
qáliplestiriw.
Teoriyalıq bólim: Freym modeli túsinigi. Freym (inglishe frame — ramka) —
bul belgili bir standart jaǵday yamasa obyekt haqqındaǵı bilimlerdi saqlawshı
maǵlıwmatlar strukturası. Bul model 1975-jılı Marvin Minskiy tárepinen usınıs
etilgen. Freymlerdi adam jıyǵan tájiriybesi tiykarında qáliplesken "stereotipler"
retinde túsiniwge boladı.
Freymniń strukturası. Hárbir freym tómendegi bólimlerden ibarat:
1. Freym atı: Obyekt yamasa jaǵdaydıń unikal atı.
2. Slotlar: Obyektniń qásiyetlerin kórsetetuǵın maydanlar.
3. Slot mánisleri: Sol qásiyetke tiyisli anıq maǵlıwmatlar.
Mısalı, "Avtomobil" freyminde:
Slotlar: Brend, Reń, Motor, Janarmay.
Mánisler: Toyota, Aq, 2.5L, Benzin.
Miyrasxorlıq hám Ierarxiya. Freymler ierarxiyalıq tártipte jaylasadı. Joqarı
dárejeli freymler (freym-prototipler) ulıwma qásiyetlerdi saqlasa, tómengi
dárejedegi freymler (freym-ekzemplyarlar) joqarıdan maǵlıwmatlardı miyras
retinde aladı.
is-a (bul): Ierarxiyalıq baylanıs (Mısalı: Nexia — bul — Avtomobil).
part-of (bólegi): Quramlıq baylanıs (Mısalı: Motor — bólegi — Avtomobil).
Máseleniń qoyılıwı. Ámeliy sabaq dawamında studentler:
1. Pán tarawındaǵı obyektlerdi freym-prototip hám freym-ekzemplyarlar túrinde
formalizaciyalawı.
2. Slotlarǵa mánisler beriw hám olardıń miyrasxorlıǵın tekseriwi.
3. Python tilinde klasslar hám obyektler járdeminde freymlik modeldi iske qosıwı
kerek.
Ámeliy bólim: Freymlerdi proektlew
Freymlik modeldi dúziwde tómendegi logikalıq adımlar orınlanadı:
1-qádem: Ulıwma klasstı (Freym-prototip) anıqlaw.
2-qádem: Default (standard) mánislerdi belgilew.
3-qádem: Konkret obyekt (Freym-ekzemplyar) jaratıw hám ózgeshe mánislerdi
kiritiw.
Ámeliy mısallar
1-mısal: "Kafedra oqıtıwshısı" freymi
Freym-prototip: Oqıtıwshı
Slot: Bilimi (Mánisi: Joqarı)
Slot: Universitet (Mánisi: NMTU)
Slot: Aylıq (Mánisi: Esaplanbaǵan)
Freym-ekzemplyar: Lepesbay
Baylanıs: is-a Oqıtıwshı
Slot: Kafedra (Mánisi: Programmalıq injiniring)
Slot: Lawazımı (Mánisi: Aǵa oqıtıwshı)
2-mısal: "Smarfon" freymler shınjırı
Prototip: Elektronika (Quwat: Tok/Batareya).
Sub-prototip: Telefon (Baylanıs: Bar, Ekran: Bar).
Ekzemplyar: iPhone 15 (Brend: Apple, OS: iOS).
3-mısal: Python tilinde freymlik model hám default mánisler
Python
# Freymlik modeldi klasslar járdeminde realizaciya etiw
class TeacherFrame:
# Freym-prototip (Default mánisler menen)
def __init__(self, name):
self.name = name
self.university = "NMTU" # Default slot
self.degree = "Magistr" # Default slot
self.workplace = "Kafedra" # Default slot
class SeniorTeacher(TeacherFrame):
# Freym-ekzemplyar (Miyrasxorlıq)
def __init__(self, name, department):
super().__init__(name)
self.department = department
self.position = "Aǵa oqıtıwshı" # Ózgertilgen slot
def show_frame(self):
print(f"--- {self.name} freymi maǵlıwmatları ---")
print(f"Universitet: {self.university}")
print(f"Bilimi: {self.degree}")
print(f"Kafedra: {self.department}")
print(f"Lawazımı: {self.position}")
# Sistemani iske qosıw
teacher1 = SeniorTeacher("Lepesbay", "Programmalıq injiniring")
teacher1.show_frame()
3-mısal ushın metodikalıq kórsetpe:
Logikalıq analiz: TeacherFrame klasındaǵı mánisler barlıq oqıtıwshılar ushın
ulıwma (default). SeniorTeacher klası bolsa bul maǵlıwmatlardı miyras
retinde aladı hám ózgeshe slotlar qosadı.
Tájiriybe: Prototiptegi university mánisin ózgertip, barlıq ekzemplyarlarda
avtomatikalıq ózgeriwshisin baqlań.
Ámeliy tapsırmalar
Tapsırma 1. "Kitapxana fondı"
Máselesi: Kitap (Prototip) hám konkret sabaqlıq (Ekzemplyar) ushın freym dúziń.
Talap: Slotlar: Avtor, Bet sanı, Janr, Qoymada bar-joqlıǵı.
Tapsırma 2. "Transport ierarxiyası"
Máselesi: Transport -> Avtomobil -> Nexia ierarxiyalıq shınjırın dúziń.
Talap: Harbir dárejede keminde 2 jańa slot qosıń.
Tapsırma 3. "Student profili"
Máselesi: Gruppa studentleriniń freymler bazasın jaratıw.
Talap: Python tilinde studenttiń atı, stipendiyası hám kónlikpelerin saqlawshı
struktura dúziń.
Tapsırma 4. "Aqıllı úy qurılmaları"
Máselesi: Kondicioner hám Lampa ushın ulıwma "Device" prototipinen miyras
alıwshı freymler dúziń.
Talap: "Status" (On/Off) slotın basqarıwshı metod jazıń.
Tapsırma 5. "Kafedra hám Laboratoriya"
Máselesi: Kafedra mútajlikleri ushın kerekli úskenelerdiń (Kompyuter, Proektor)
freymlik modelin dúziń.
Talap: "is-a" baylanısın kórsetiwshi logikalıq modeldi sızıń.
BAQLAW SORAWLARÍ
1. Freymlik modeldiń "slot" hám "mánis" tusiniklerin túsindiriń.
2. Freym-prototip hám freym-ekzemplyar arasındaǵı ayırmashılıq nede?
3. Miyrasxorlıq (inheritance) principi freymler bazasında ne ushın kerek?
4. "is-a" hám "part-of" baylanıslarına mısallar keltiriń.
5. Freymlik modeldiń produkciyalıq modelden tiykarǵı artıqmashılıǵı nede?
Соседние файлы в предмете Интеллектуальные системы