Добавил:
bekan
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:15-ameliy_I_ES
.pdf
15-ámeliy. Intellektual maǵlıwmatlardı analiz etiw usılları hám quralları
Jumıstıń maqseti: Studentlerge intellektual maǵlıwmatlardı analiz etiw (Data
Mining) texnologiyalarınıń tiykarların úyretiw. Úlken maǵlıwmatlar bazasınan
mánisli bilimlerdi alıw, klassterlew, associaciya qaǵıydaların dúziw hám
zamanagóy analiz quralları (Python, RapidMiner, WEKA) menen tanısıw
kónlikpelerin qáliplestiriw.
Teoriyalıq bólim: Intellektual maǵlıwmatlardı analiz etiw — bul úlken
kólemdegi maǵlıwmatlar ishinen aldın belgisiz bolǵan, ámeliyatta qollanıwǵa
jaramlı hám túsinikli bilimlerdi avtomatikalıq túrde izlep tabıw procesi
esaplanadı. Analizdiń tiykarǵı usılları:
1. Klassifikaciya: Obyektlerdi aldınnan belgilep qoyılǵan klaslarǵa ajıratıw
(Mısalı: Kelgen xattı "Spam" yamasa "Normal" dep ajıratıw).
2. Klassterlew (Clustering): Obyektlerdi uqsaslıq qásiyetleri boyınsha
toparlarǵa bóliw (Mısalı: Satıp alıwshılardı qızıǵıwshılıǵı boyınsha
toparlaw).
3. Associaciya: Bir-birine baylanıslı bolǵan háreketlerdi tabıw (Mısalı: "Nan
satıp alǵan adam, kóbinese sút te satıp aladı").
4. Anomaliyalardı anıqlaw: Qalǵan maǵlıwmatlarǵa uqsamaytuǵın qáte
yamasa qáwipli maǵlıwmatlardı tabıw (Mısalı: Bank kartasınan gúmanlı
tólemler).
Analiz quralları:
Python (Pandas, Scikit-learn): Programmalastırıw arqalı analizlew.
RapidMiner: Vizual bloklar járdeminde analiz dúziw qurallı.
WEKA: Maǵlıwmatlar analizi ushın tayar algoritmler jıynaǵı.
Máseleniń qoyılıwı
Ámeliy sabaq dawamında studentler:
1. Berilgen maǵlıwmatlar jıynaǵın (Dataset) analizge tayarlawı.
2. Obyektler arasındaǵı baylanıs shınjırın anıqlawı.
3. Python tilinde ápiwayı klassterlew (toparlaw) algoritmin iske qosıwı kerek.
Ámeliy bólim: Maǵlıwmatlardı qayta islew shınjırı
Analiz procesin tómendegi adımlar menen ámelge asırıń:
1-qádem: Maǵlıwmatlardı jıynaw hám kerekli ústinlerdi tańlaw.
2-qádem: "Aljasqan" (qáte yamasa bos) maǵlıwmatlardan tazalaw.
3-qádem: Algoritmdi tańlaw (Mısalı: K-Means klassterlew).
4-qádem: Nátiyjeni interpretaciya etiw (Juwmaq shıǵarıw).
Ámeliy mısallar
1-mısal: Supermarket cheklerin analizlew (Associaciya)
Maǵlıwmat: 1000 chekti analizlegenimizde, 700 jaǵdayda "Kofe" menen birge
"Qumsheker" satıp alınǵan.
Juwmaq: Bul eki tovardı dúkan tekshelerinde bir-birine jaqın jaylastırıw
kerek.
2-mısal: Studentlerdi toparlarǵa bóliw (Klassterlew)
Kriteriyalar: Sabaqqa qatnası hám imtixan ballı.
1-topar: Ballı joqarı, qatnası jaqsı (Aktiv studentler).
2-topar: Ballı tómen, qatnası jaman (Tómen bahalı topar).
3-topar: Ballı joqarı, biraq qatnası tómen (Talantlı studentler).
3-mısal: Python tilinde ápiwayı toparlaw (Clustering) úlgisi
Python
# Maǵlıwmatlardı toparlarǵa bóliw simulyaciyası
def simple_cluster_analysis():
print("--- Klientlerdi toparlaw analizi ---")
# Klientler maǵlıwmatı: [Sarp etilgen aqsha,
Dukanǵa keliw sanı]
customers = [
[100, 2], [120, 3], # 1-topar (Az sarp
etiwshiler)
[800, 15], [900, 18], # 2-topar (VIP
klientler)
[450, 10], [500, 12] # 3-topar (Ortasha
klientler)
]
# Ápiwayı logikalıq klassterlew
for c in customers:
money = c[0]
visits = c[1]
if money > 700:
category = "VIP Klient"
elif money > 300:
category = "Ortasha Klient"
else:
category = "Ápiwayı Klient"
print(f"Klient: {money}$, {visits} ret
kelgen. Kategoriyası: {category}")
# Sistemani iske qosıw
simple_cluster_analysis()
Ámeliy tapsırmalar
Tapsırma 1. "Maǵlıwmatlardı tazalaw"
Máselesi: Berilgen kestede ayırım studentlerdiń jası kiritilmegen yamasa qáte
kiritilgen (mısalı, 200 jas).
Talap: Bunday "aljasqan" maǵlıwmatlar menen islesiwdiń 2 usılın tekst
túrinde jazıń.
Tapsırma 2. "Associaciya qaǵıydasın dúziw"
Máselesi: "Kompyuter satıp alǵan adam, kóbinese tıshqansha (mouse) da satıp
aladı" shárti berilgen.
Talap: Bul baylanıstı "Eger-Onda" formasına keltiriń hám kelesi usınıstı
belgileń.
Tapsırma 3. "Bank kartaları analizi"
Máselesi: Bir minut ishinde kartadan 5 mámlekette tólem qılındı.
Talap: Bul qaysı analiz usılına (Klassifikaciya, Anomaliya, Associaciya)
kiretuǵınınıń anıqlap, sebebin túsindiriń.
Tapsırma 4. "Dataset proektlew"
Máselesi: Universitet oqıtıwshılarınıń ilimiy potencialın analizlew kerek.
Talap: Analiz ushın kerekli bolǵan keminde 5 parametrdi (ústindi) belgileń.
Tapsırma 5. "Analiz quralları menen tanısıw"
Máselesi: RapidMiner yamasa WEKA baǵdarlamalarınıń interfeysi haqqında
maǵlıwmat jıynań.
Talap: Vizual analiz dúziwdiń programmalastırıwdan (Python) artıqmashılıǵın
jazıń.
BAQLAW SORAWLARÍ
1. Data Mining túsinigi neni ańlatadı?
2. Klassterlew hám Klassifikaciya arasındaǵı tiykarǵı parıq nede?
3. Associaciya qaǵıydaları kóbinese qaysı tarawda qollanıladı?
4. Maǵlıwmatlardı analizge tayarlawda "tazalaw" basqıshı ne ushın zárúr?
5. Intellektual analiz nátiyjeleri sheshim qabıl etiwge qalay tásir etedi?
Соседние файлы в предмете Интеллектуальные системы