Добавил:
bekan
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:1-semestr / 1-AMELIY
.pdf
1-ámeliy. Programmalastırıwdıń tiykarǵı túsinikleri. Algoritmlerdiń
qásiyetleri hám ańlatıw usılları. Programmalastırıwǵa kirisiw. Kompilyator
túrleri. Identifikator hám olardıń túrleri.
Jumıstıń maqseti: Algoritmler, olardıń qásiyetleri hám ańlatıw usılların úyreniw.
Programmalastırıwǵa kirisiw hám kompilyator túrleri haqqında ámeliy
maǵlıwmatqa iye bolıw. Identifikator hám olardıń túrlerin úyreniw.
Teoriyalıq bólim:
Insan ómiri dawamında úlken hám kishi wazıypalardı yaki máselelerdi
sheshedi óz aldına maqset etip qoyadı. Ádette, Ol óz maqsetine erisiwi ushın
orınlawı kerek bolǵan ámel yaki jumısların turmıs tájiriybesi yamasa ózlestirilgen
bilimine tiykarlanıp belgili bir tártipke keltiredi.
Algoritm degende qandayda bir máseleni sheshiw ushın buyrıqlardıń
tártiplesken izbe-izligi túsiniledi. Algoritmniń ádette tiykarǵı 5 qásiyeti bar.
1. Túsiniklilik. Algoritm orınlawshısına túsinikli bolıw ushın orınlawshınıń
imkaniyatların biliwi tiyis.
2. Anıqlıq. Algoritmdegi barlıq ámeller, kórsetpeler yamasa buyrıqlar bir
mánisli hám anıq bolıwı kerek.
3. Diskretlilik (úziliklilik, bóleklilik). Algoritmde máseleni sheshiw procesin
óz aldına bólek alınǵan ápiwayı kórsetpeler izbe-izligin adımba-adım orınlawdan
ibarat bolıwı kerek.
4. Nátiyjelilik (sheklilik).
5. Ulıwmalıq. Ayırım máseleni sheshiw algoritmi ulıwma jaǵdaylar ushın
dúziledi.
Algoritmdi súwretlew usılları:
1. Sózler járdeminde ańlatıw;
2. Formulalar járdeminde ańlatıw;
3. Keste járdeminde ańlatılıwı;
4. Grafikalıq kóriniste ańlatıwı (Blok-sxema);
5. Algoritmdi programma kórinisinde ańlatıw.
Algoritmniń tiykarǵı túrleri: Hár qanday algoritm logikalıq dúziliske,
yaǵnıy orınlanıw tártibine qarap, úsh tiykarǵı túrge bólinedi.
1. Sızıqlı;
2. Tarmaqlanıwshı;
3. Tákirarlanıwshı.
Sızıqlı algoritmde, barlıq kórsetpeler izbe-iz jaylasıw tártibinde orınlanadı.
Al tarmaqlanıwshı algoritmde process shártke muwapıq orınlanatuǵın kórsetpeler
qatnasadı, tákirarlanıwshı (cikl) algoritmde process tákirarlanıp orınlanadı.
Kompyuterde máseleni sheshiw ushın dáslep onıń modeli hám algoritmi
Programmalastırıw tilleri (PT)
Tómen dárejedegi PT
Orta dárejedegi PT
Joqarı dárejedegi
dúziledi, keyin usı algoritm belgilengen nızam-qaǵıydalar tiykarında kompyuter
túsinetuǵın tilde kórsetpe hám buyrıqlar formasında jazıladı. Payda bolǵan
kompyuter túsinetuǵın tildegi tekst programma teksti, algoritmi bolsa
programma (baǵdarlama) dep ataladı. Kompyuter ushın programma dúziw
processi programmalastırıw hám programma dúzetuǵın adam programmashı
(baǵdarlamashı) dep ataladı. Kompyuter túsinetuǵın tili bolsa
programmalastırıw tili dep ataladı. Programmalastırıw tillerin shártli túrde
tómendegi úsh toparǵa ajıratıwǵa boladı:
Programmalastırıw qandayda bir tilde kod dúziw proces, bul kod arnawlı
baǵdarlama - translyator arqalı faylǵa ózgertiledi. Translyatordıń eki tipi bar:
kompilyator hám interpretator.
Kompilyator (compiler; compiling programm - kompilyaciyalawshı
programma) - joqarı dárejeli PTnde jazılǵan dáslepki programmanı mashinalı tilge
(algoritmlik tiller, túsindirgish, awdarǵısh) túrlendiriwdi orınlaytuǵın
kompyuterdiń ulıwma matematikalıq támiynatınıń quramlı bólimi. Kompilyator
eki bólimnen ibarat: birinshisi - programmashınıń programmanı jazıwı ushın
paydalanatuǵın dáslepki til, ekinshisi - obyektli programmanı mashinalı tilde
jazatuǵın awdarmashı.
Kompilyatordıń túrleri:
dáslepki programmanıń hárbir jeke operatorın dizbeklik ǵárezsiz islep
shıǵıwdı ámelge asıratuǵın kommentariya beriwshi kompilyator;
obyektli programmanıń ónimliligin asıratuǵın optimallastırıwshı
kompilyator; mısalı, cikllar qaytalanǵanda hárekettiń nátiyjesi
ózgermeytuǵın komandalardı cikldan shıǵarıw;
paydalanıwshıǵa programmanı redaktorawdı jeńilletetuǵın redaktor
kompilyator.
Identifikator (Identifier) - operacion sistema yamasa programmalastırıw tili
elementlerine ataw retinde qoyılatuǵın leksikalıq birlik. Ol berilgen bir
maǵlıwmatqa ya olardıń toparına qoyıladı, al ózi latın háripleri menen cifrlardan
ibarat, biraq shártli túrde háriplerden baslanatuǵın simvollar dizbeginen quraladı.
Ayırım tillerde #, &, -, _ sıyaqlı ózge simvollar hám milliy háripler paydalana
beredi.
;b A a
2
1
/ lg ;
2
a
y arctg a b b
3
2
sin 7,6;yb
52
3
2,3*10 2 ;
b
yA
A
4 2 3
/;y y y A
14
;y y y
,A
2
Baslanıwı
A,B,S kiritio
Shıǵarıw:
P,R,R1
Tamamlanıwı
Máseleniń qoyılıwı:
Mısaldı sheshiw ushın tómendegi belgilerdi kiritemiz:
hám teńlemeni kóp ápiwayı teńlemelerge bólip taslaymız. Óytkeni
4 ret ushıratamız, hám onı b ornına belgileymiz:
1)
Tekst kórinisindegi algoritmler
2)
3)
4)
5)
6)
Algoritmniń blok sxema kórinisi
С++ te eki usılda programma dúzemiz.
1. usıl
#include <stdio.h> //kiritiw shıǵarıw standartı
#include <conio.h> // ekran menen islew standartı
#include <math.h> // matematikalıq funkciyalar standartı
void main ( ) //baslı programma
{
float A = -4.6;
float а,b,y, y1, y2, y3, y4 ; // ózgeriwshi tipi
táriypi
clrscr( ) ; // ekrandı tazalaw
printf(“а=”); // а= ekranǵa shıǵaradı
scanf(“%f”,&а); // а mánisti kiritiń
b = pow (A,2) + pow (a,2);
y1 = pow( (atan (a/b) + a/2 * log10 (b)), 2) ;
y2 = pow(sin(b),3) + 7.6 ;
y3 = ( 2.3 e5 + 2 * pow(a,2) + sqrt(b / fabs(A))
) ; y4 = y2/y3+A ;
y = y1+y4 ;
printf(“y=%f”,y); // y mánisti shıǵaradı
getch( ); //nátiyjeler aynasın uslap qaladı
}
Programma nátiyjeleri :
a= 1.3
y =-3.716167
2. usıl
# include <iostream.h>
# include <math.h>
int main()
{
float a = 1.3, A = -4.6;
float b,y, y1, y2, y3, y4 ;
b = pow (A,2) + pow (a,2);
y1 = pow( (atan (a/b) + a/2 * log10 (b)), 2) ;
R
cba
2
sinsinsin
cos2
222
bccba
cbaP
2
P
p
S
abc
R4
cba
S
r
2
sin
2
1
abS
cpbpappS
ab
S2
sin
2
sin1cos
cos222abbac
cbaP
S
abc
R4
P
Sr2
Formulalar
a
b
S
sin
cos
P
R C r
programma
A B S G G1
P R C
R1
Baslawnıwı
kiritiw
A,B,S
Shıǵarıw:
P,R,R1
Tamamlanıwı
y2 = pow(sin(b),3) + 7.6 ;
y3 = ( 2.3 e5 + 2 * pow(a,2) + sqrt(b / fabs(A))
) ; y4 = y2/y3+A ;
y = y1+y4 ;
cout << "y = " << y ;
return 0;
}
Programma nátiyjeleri: y=-3.716167
2-mısal ushın kórsetpe:
АВС úyshmúyeshliginde a,b tárepleri hám S maydanı berilgen bolsın. . P, R, r.
di orınlaw ushın programmanı dúziw talap etiledi.
Esaplaw formulaları retinde tómendegilerdi esletemiz:
(1) / sinuslar teoreması /
(4 /) yarım perimetr/
(5) ;
Esaplaw formulalarınıń izbe-izligin dúziw.
(7) formuladan
Sonda
esaplaymız
Izbe-izlikte
tabamız
(2) / kosinuslar teoreması /
(3) /perimetr/
(7);
(8) / Geron formulası/
. Anıqlaymız.
hám formulası boyınsha (2)
, formulalar boyınsha (4), (6)
(6);
.
Programmanıń úlgisi :
#include<stdio.h>
#include<conio.h>
#include<math.h>
int main()
{
float A,B,C,S,G; //ózgeriwshilerdiń táriypi
float G1,P,R,R1;// ózgeriwshilerdiń táriypi
printf("Kiritiń A,B,S:");//tekstti baspaǵa shıǵarıw
scanf("%f%f%f",&A,&B,&S); //kiritilgen maǵlıwmatlardı ózlestiriw
G=2*S/(A*B);//esaplawlar
G1=sqrt(1-G*G); // esaplawlar
C=sqrt(A*A+B*B-2*A*B*G1); // esaplawlar
P=A+B+C; // esaplawlar
R=A*B*C/(4*S); // esaplawlar
R1=2*S/P; // esaplawlar
printf(" P = %.2f\n R = %.2f\n R1 = %.2f\n",P,R,R1);// shıǵarılǵan nátiyje
getch();// klavisha basılǵanın kútemiz
}
Programmanıń nátiyjeleri :
Kiritiń A,B,S: 5 6 7
P = 13.82
R = 3.02
R1 = 1.01
Соседние файлы в папке 1-semestr