Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Машиноведение. Основные технические термины и определения

.pdf
Скачиваний:
0
Добавлен:
28.12.2025
Размер:
4.88 Mб
Скачать

Конус внешний делительный

Reference back cone

Ташқи, қўшимча

дополнительный

 

бўлиш конуси

 

 

 

Конус впадин

Root cone

Чўкма конуси

 

 

 

Конус делительный

Reference cone

Бўлиш конуси

 

 

 

Конус дополнительный

Back cone of a bevel

Конуссимон тишли

конического зубчатого

gear (bevel gear back

ғилдиракни қўшимча

колеса

cone)

конуси

 

 

 

Координата

Coordinate

Координата

 

 

 

Коробка, ящик, кожух

Box

Қути, кожух

 

 

 

Коробка передач (коробка

Gearbox

Узатмалар қутиси

скоростей)

 

(тезликлар қутиси)

 

 

 

Коробление

Buckling (along

Оғиш (эгилиш), тоб

 

longitudinal direction),

ташлаш

 

warpage (along

 

 

transverse direction),

 

 

distortion (defect of cast

 

 

iron casting)

 

Корпус

Body, casing, housing

Корпус

 

 

 

Корпус зубчатого колеса

Gearbody

Тишли ғилдирак

 

 

корпуси

 

 

 

Коррозионностойкий

Anticorrosion,

Зангбардош

 

anticorrosive

 

Коэффициент

Life factor

Узоқ муддатлилик

долговечности

 

коэффициенти

 

 

 

Коэффициент Пуассона

Poisson's ratio

Пуассон

 

 

коэффициенти

 

 

 

Коэффициент смещения

Displacement factor,

Силжиш

 

offset coefficient

коэффициенти

Коэффициент смещения

Profile shift coefficient

Профилни силжиш ко-

профиля

 

эффициенти

 

 

 

Коэффициент высоты

Addendum factor

Тиш баландлиги

головки зуба (исходного

(in basic rack profile)

коэффициенти

контура)

 

(бошланғич

 

 

контурнинг)

 

 

 

Коэффициент высоты

Whole depth coefficient

Тиш баландлигининг

зуба

 

коэффициенти

 

 

 

 

 

61

Коэффициент осевого

Axial contact ratio, face

Ўқлар боғлиқлик

перекрытия

contact ratio, оverlap ratio

коэффициенти

 

 

 

Коэффициент торцового

Transverse contact ratio,

Торецнинг боғлиқлик

перекрытия

profile contact ratio

коэффициенти

 

 

 

Коэффициент перекрытия

Total contact ratio

Умумий боғлиқлик

общий

 

коэффициенти

 

 

 

Коэффициент радиального

Clearance coefficient

Радиал тирқиш

зазора

 

коэффициенти

 

 

 

Коэффициент скольжения

Profile sliding factor

Профил бўйича

по профилю

 

сирпаниш

 

 

коэффициенти

 

 

 

Коэффициент трения

Coefficient of friction

Ишқаланиш коэффи-

 

 

циенти

 

 

 

Кран

Crane

Кран

 

 

 

Кривая (линия)

Curve

Эгри (чизиқ)

 

 

 

Кривизна

Curvature

Эгрилик

 

 

 

Кривизна профиля зуба

Profile curvature

Тиш профлининг

 

 

оғмалиги

 

 

 

Криво, косо, кривой,

Askew

Қийшиқ, эгри, эгри

наклонный

 

чизиқ, оғма

 

 

 

Кривошип

Crank

Кривошип

 

 

 

Критерий

Criterion

Критерия

 

 

 

Кромка зуба продольная

Tip edge

Тишнинг бўйлама

 

 

қирраси

 

 

 

Кронштейн

Bracket

Кронштейн

 

 

 

Круг алмазный

Dish (grinding) wheel

Олмосли жилвиртош

шлифовальный

 

 

 

 

 

Круг тарельчатый

Diamond grinding

Тарелкасимон

шлифовальный

wheel

жилвиртош

 

 

 

Круг шлифовальный

Grinding wheel

Жилвиртош

 

 

 

Крышка

Cap, cover

Қопқоқ

 

 

 

Крюк

Hook

Илгак

 

 

 

Кулачок

Cam

Кулачок

 

 

 

62

 

 

 

 

 

 

Л

 

Лаборатория

Laboratory

Лаборатория

 

 

 

Латунь

Brass

Латунь

 

 

 

Лебедка

Hoist

Лебёдка

 

 

 

Легирование

Alloying

Легирлаш

 

 

 

Легирующая добавка

Alloying addition

Легирловчи

 

 

қўшилмалар

 

 

 

Лента, полоса, ремень,

Band

Лента, полоса, тасма,

бандаж

 

бандаж

 

 

 

Линейка

Ruler

Линейка

 

 

 

Линия

Line

Чизиқ

 

 

 

Линия винтовая

Helix

Винтсимон чизиқ

 

 

 

Линия впадин

Root line

Чўкма чизиғи

 

 

 

Линия делительная

Datum line

Бўлиш чизиғи

 

 

 

Линия зацепления

(Transverse) line of

Илашиш чизиғи

 

action, path of contact

 

 

 

 

Линия зацепления активная

(transverse) path of

Фаол илашиш чизиғи

 

contact

 

 

 

 

Линия зуба (витка)

Tooth trace, line of

Тиш чизиғи

 

contaсt, tooth curve

(ўрамнинг)

 

 

 

Ломать, разрушать,

Break

Синдириш, парчалаш,

трещина, брешь

 

ёриқ

 

 

 

 

М

 

Малогабаритный

Small-sized

Кичик ўлчамли

 

 

 

Манометр

Manometer

Манометр

 

 

 

Масло

Oil

Мой

 

 

 

Маслоуказатель

Oil-level gauges

Мой сатхини

 

 

кўрсаткич

 

 

 

Масса

Mass

Оғирлик

63

Математическая модель

Mathematical model

Математик модель

 

 

 

Материал

Material

Материал

 

 

 

Маховик

Flywheel

Маховик

 

 

 

Маховичок

Handwheel

Маховикча

 

 

 

Машина

Machine

Машина

 

 

 

Машина зубозакалочная

Gear (-tooth) hardening

Тиш тоблаш

 

machine, tooth

машинаси

 

quenching machine

 

 

 

 

Машиностроение

Engineering industry,

Машинасозлик

 

mechanical engineering

 

 

 

 

Межосевое расстояние

Centre distance

Ўқлараро масофа

 

 

 

Мелкозернистый

Fine-grain(ed)

Майда донали

 

 

 

Мера

Measure

Ўлчам

 

 

 

Металл

Metal

Металл

 

 

 

Металлообрабатывающий

Metal-processing

Металга ишлов

 

 

берувчи

 

 

 

Метод деления

Division method

Бўлиш усули

 

 

 

Метод зубонарезания

Gear cutting method

Тиш кесиш усули

 

 

 

Метод копирования

(Form-)copying method,

Нусхалаш усули

 

forming process

 

 

 

 

Метод обката

(Form-)generating

Обкат усули

 

method, generation

 

 

process

 

 

 

 

Механизм

Mechanism

Механизм

 

 

 

Механизм зубчатый

Geartrain, toothed

Тишли механизм

 

mechanism

 

 

 

 

Механизм

Actuator, acting

Ижрочи механизм

исполнительный

mechanism

 

 

 

 

Механический

Mechanical

Механик

 

 

 

Мехатронная система

Мechatronic system

Мехатрон тизими

 

 

 

Микрометр зубомерный

Gear-tooth micrometer

Тиш ўлчаш

 

 

микрометри

 

 

 

64

 

 

Микромеханика

Мicromechanics

Микромеханика

 

 

 

Микроэлектромеханическая

Microelectromechanical

Микроэлектрмеханик

система

system

тизим

 

 

 

Многозаходный

Multi-threaded,

Кўп киримли

 

multiplethread

 

 

 

 

Многоцелевой

Multipurpose

Кўп мақсадли

 

 

 

Моделирование

Simulation

Моделлаштириш

(имитационное)

 

(имитацияли)

 

 

 

Модель

Model

Модель

 

 

 

Модификация зуба

Barrel-shaped tooth

Бошкасимон тиш тури

бочкообразная

 

 

 

 

 

Модификация зуба

Longitudinal correction

Бўйлама тиш тури

продольная

 

 

 

 

 

Модификация зуба

Profil correction

Профил тиш тури

профильная

 

 

 

 

 

Модуль

Module

Модуль

 

 

 

Модуль инструмента

Cutter module, tool

Асбоб модули

 

module

 

 

 

 

Модуль нормальный

Normal module

Нормал модуль

 

 

 

Модуль осевой

Axial module

Ўқ бўйлама модуль

 

 

 

Модуль сдвига

Shift modulus

Силжиш модули

 

 

 

Модуль торцовый

Transverse (circular)

Торец модули

 

module

 

 

 

 

Модуль Юнга

Junge module

Юнга модули

 

 

 

Молот

Hammer

Болға

 

 

 

Момент инерции

Moment of inertia

Инерция моменти

 

 

 

Момент изгибающий

Bending moment

Эгувчи момент

 

 

 

Момент крутящий

Torque

Буровчи момент

 

 

 

Монитор

Monitor

Монитор

 

 

 

Мониторинг

Monitoring

Текширув

 

 

 

Монтаж, установка

Mounting, assembling,

Монтаж

 

building-up

 

 

 

 

 

 

65

Мощность

Power

Қувват

 

 

 

Мощность

Productive capacity

Ишлаб чиқариш

производственная

 

қуввати

 

 

 

Муфта

Clutch, coupling

Муфта

 

 

 

 

Н

 

Нагрев

Heating

Қизиш

 

 

 

Нагружение

Loading

Юкланиш

 

 

 

Нагрузка

Load

Юк

 

 

 

Надежность

Reliability

Ишончлилик

 

 

 

Наибольший диаметр

Maximum diameter

Энг катта диаметр

(червячного колеса)

 

(червякли

 

 

ғилдиракнинг)

 

 

 

Накапливать,

Accumulate

Йиғиш, тўплаш

аккумулировать

 

 

 

 

 

Накатник зубчатый

Gear roll

Тишли накатка

 

 

 

Накатывание холодное

Cold rolling, cold roll

Совуқ ҳолда

 

forming

накаткалаш

 

 

 

Напильник

File

Эгов

 

 

 

Направление

Direction

Йўналиш

 

 

 

Направление вращения

Direction of rotation

Айланиш йўналиши

 

 

 

Направление левое(правое)

Left hand (right hand)

Чап йўналиш (ўнг)

 

 

 

Направляющая

Guide

Йўналтирувчи

 

 

 

Напряжение

Stress

Кучланиш

 

 

 

Напряжение касательное

Tangential stress

Уринма кучланиш

 

(shear stress)

 

 

 

 

Напряжение нормальное

Normal stress

Нормал кучланиш

 

 

 

Нарезание зубчатого

Gear cutting

Тишли ғилдиракни

колеса

 

кесиш

 

 

 

Нарезание зубчатого колеса

Gear cutting with

Обкат усулида тишли

методом обката

generating method

ғилдиракни кесиш

 

 

 

66

 

 

Настройка

Setting

Созлаш

 

 

 

Натяжение

Tension

Тортиш

 

 

 

Неисправность

Failure

Носозлик

 

 

 

Нейронная сеть

Neural network

Нейрон тўри

 

 

 

Непараллельность осей

Shaft alignment error,

Ўқларни

 

alignment error

нопараллеллиги

 

 

 

Неравномерный

Nonuniform

Нотекис

 

 

 

Несовместимость

Incompatibility

Қўшилмас

 

 

 

Нитроцементация

Carbonitriding

Нитроцементация

 

 

 

Ножка зуба

Dedendum

Тиш танаси

 

 

 

Ножницы

Shears

Қайчи

 

 

 

 

О

 

Обжиг

Burning

Куйдириш

 

 

 

Обкатка

Generating method,

Салт синаш

 

generating process

 

 

 

 

Обкатывать

Generate

Етилтириш

 

 

 

Область определения

Domain of definition

Аниқлик чегараси

 

 

 

Обмер, измерение

Admeasurement,

Ўлчаш, ўлчов

 

measurement

 

 

 

 

Обнаружение

Detection

Аниқлаш

 

 

 

Обнаружение

Failure detection

Носозликларни

неисправностей

 

аниқлаш

 

 

 

Обозначаются

Designated

Белгиланади

 

 

 

Оборудование

Equipment, machinery

Жиҳозлар

 

 

 

Оборудование

Industrial equipment

Саноат жиҳозлари

промышленное

 

 

 

 

 

Оборудование (машинное)

Automated machinery

Автоматлаштирилган

автоматизированное

 

(машинали) жиҳозлар

 

 

 

Обрабатываемость

Workability,

Ишлов берилувчанлик

 

machinability

 

 

 

 

 

 

67

Обработанные начисто

Bright-work

Тоза ишлов берилган

детали

 

деталлар

 

 

 

Обработка зубчатых колес

Gear processing,

Тишли ғилдиракка

 

gear machining

ишлов бериш

 

 

 

Обработка окончательная

Finishing treatment,

Якуний ишлов бериш

 

finishing mashining

 

 

 

 

Обработка токарная

Lathing, turning

Токарлик ишлов

 

 

бериш

 

 

 

Образец

Specimen

Намуна

 

 

 

Образующая

Straight line generator

Тўғри чизиқли ташкил

прямолинейная

 

этувчи

 

 

 

Обслуживание

Service

Хизмат кўрсатиш

 

 

 

Обслуживание

Engineering service

Техник хизмат

техническое

 

кўрсатиш

 

 

 

Общее передаточное

Total (overell)

Умумий узатишлар

отношение

transmission ratio

нисбати

 

 

 

Ограничитель

Limiter

Чеклагич

 

 

 

Ограничитель скорости

Overspeed limiter

Тезликни чеклагич

 

 

 

Окружность

Circle

Айлана

 

 

 

Окружность вершин

Addendum circle,

Тиш чўққиси

зубьев

tip circle

айланаси

 

 

 

Окружность впадин

Root circle, dedendum

Тиш тубининг

зубьев

circle

айланаси

 

 

 

Окружность делительная

Reference circle

Бўлиш айланаси

 

 

 

Окружность начальная

Pitch circle

Бошланғич айлана

 

 

 

Окружность основная

Base circle (of involute

Асосий айлана

(эвольвентного зубчатого

gear)

(эвольвент тишли

колеса)

 

ғилдиракнинг)

Опережение

Advance

Ортиш

 

 

 

Оптимизация

Optimization

Мақбуллаштириш

 

 

 

Организация

Organization of

Ишлаб чиқаришни

производства

production

ташкил этиш

 

 

 

Осаждение

Deposition

Чўктириш

 

 

 

68

 

 

Ослабление, затухание,

Attenuation

Бўшаш, ўчиш

принижение

 

 

 

 

 

Оснастка

Fitting

Оснастка

 

 

 

Основание зуба

(gear) root

Тиш асоси

 

 

 

Ось, полуось, ведущий мост

Axle

Ўқ, яримўқ, етакловчи

 

 

кўприк

 

 

 

Ось геометрическая

Axis

Геометрик ўқ

 

 

 

Ось инерции

Axis of inertia

Инерция ўқи

 

 

 

Ось центральная

Axis of gravity

Марказий ўқ

 

 

 

Отверстие

Opening, hole, bore

Тешик

 

 

 

Отверстие расточенное,

Bore

Йўниб кенгайтирилган

отверстие высверленное

 

тешик, тешик

 

 

пармалаш

 

 

 

Отвертка

Screwdriver

Отвертка

 

 

 

Отделять, разделять,

Separate

Ажратиш, бўлиш,

разъединять

 

ажратиш

 

 

 

Отжиг, отпуск

Annealing

Куйдириш, бўшатиш

 

 

 

Отжиг для снятия остаточных

Annealing relief

Қолдик

напряжений

 

кучланишларни олиш

 

 

учун куйдириш

 

 

 

Отжиг изотермический

Isothermal annealing

Изотермик куйдириш

 

 

 

Отжигать, отпускать,

Anneal

Ёқиш, қўйиб юбориш,

прокаливать

 

қиздириш

 

 

 

Отклонение

Deviation

Четга чиқиш

 

 

 

Отклонение шага

Basepitch error (normal,

Илашма қадамининг

зацепления

on line of action)

четга чиқиши

 

 

 

Отливка

Casting

Қуйма

 

 

 

Отливка из серого чугуна

Gray iron casting

Кул ранг чўян қуймаси

 

 

 

Отношение передаточное

Transmission ratio

Узатишлар нисбати

 

 

 

Отпуск (стали)

Tempering

Бўшатиш (пўлатни)

 

 

 

Охлаждение

Cooling

Совутиш

 

 

 

Оценка

Estimation, asstessment

Баҳолаш

 

 

 

 

 

69

Оценка качества

Estimation of quality

Сифатни баҳолаш

 

 

 

Оценка количественная

Quantitative assessment

Сонли баҳолаш

 

 

 

Очистка

Cleaning

Тозалаш

 

 

 

Очистка механическая

Mechanical cleaning

Механик тозалаш

 

 

 

Ошибка (погрешность)

Error

Ҳатолик

 

 

 

 

П

 

Паз

Slot

Паз

 

 

 

Пайка

Brazing

Кавшар

 

 

 

Палец

Finger

Бармоқ

 

 

 

Пара

Pair, couple

Жуфтлик

 

 

 

Пара фрикционная

Friction couple

Фрикцион жуфтлик

 

 

 

Пара червячная

Worm gear pair

Червякли жуфтлик

 

 

 

Параметр

Parameter

Параметр

 

 

 

Патрон

Chuck

Патрон

 

 

 

Перегрузка

Overload

Ортиқча юкланиш

 

 

 

Передаточное число

Gear ratio

Узатишлар сони (узат-

(передачи)

 

мани)

 

 

 

Передаточное отношение

Transmission ratio

Узатишлар нисбати

 

 

 

Передача зубчатая

Gear train, gearing

Тишли узатма

 

 

 

Передача зубчатая

Crossed-axis helical

Винтсимон тишли

винтовая (геликоидальная)

gearing

узатма (геликоидли)

 

 

 

Передача зубчатая

Еxternal gearing,

Ташқи илашмали

внешнего зацепления

еxternal gear pair,

тишли узатма

 

еxternal gear set

 

Передача зубчатая

Internal gearing,

Ички илашмали тишли

внутреннего зацепления

internal gear pair

узатма

 

 

 

Передача зубчатая

Wave [harmonic] gear

Тўлқинсимон тишли

волновая

train, flexible spline drive

узатма

 

 

 

Передача зубчатая

Cycloidal gear pair,

Циклоидли тишли уза-

циклоидная

cycloidal gearing

тма

 

 

 

70