Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Машиноведение. Основные технические термины и определения

.pdf
Скачиваний:
1
Добавлен:
28.12.2025
Размер:
4.88 Mб
Скачать

Гребенка зубострогальная

Planing cutter

Тиш рандалаш

 

 

гребенкаси

 

 

 

Грузовой автомобиль

Autotruck

Юк автомобили

 

 

 

 

Д

 

Давление

Pressure

Босим

 

 

 

Данные

Data

Маълумотлар

 

 

 

Датчик

Transducer

Датчик

 

 

 

Двигатель

Engine

Двигатель

 

 

 

Движение

Motion

Харакат

 

 

 

Движение винтовое

Helical motion

Винтсимон харакат

 

 

 

Движение возвратно-

Reciprocation

Илгариланма-қайтар

поступательное

 

харакат

 

 

 

Двояковогнутый

Biconcave

Икки каррали

 

 

ботиқлик

 

 

 

Двояковыпуклый

Biconvex

Икки каррали

 

 

қабариқлик

 

 

 

Действие, действовать,

Act

Харакат, харакатланиш,

срабатывать

 

ишлаб кетиш

 

 

 

Действие, ход, ударный

Action

Харакат, юриш, зарб

механизм

 

механизми

 

 

 

Действительный, фактически

Actual

Хақиқий, борлиқ

существующий

 

 

 

 

 

Деление пополам, рассечение

Bisection

Иккига бўлиш, иккита

на две равные части

 

тенг қисмларга бўлиш

 

 

 

Делительный угол подъема

Pitch helix angle of the

Червяк ўрамининг

витка червяка

worm threads

кўтаришни бўлиш

 

 

бурчаги

 

 

 

Демпфер

Damper

Демпфер

 

 

 

Демпфирование

Damping

Демпферлаш

 

 

 

Держатель

Holder

Тутқич

 

 

 

 

 

51

Деталь

Part, component

Деталь

 

 

 

Дефект

Defect

Нуқсон

 

 

 

Деформация

Deformation

Деформация

 

 

 

Деформирующийся

Bulging, deformable

Деформацияланувчи

 

 

 

Диагностика

Diagnostics

Диагностика

 

 

 

Диаметр

Diameter

Диаметр

 

 

 

Диаметр вершин зубьев

Outside diameter,

Тиш чўққисининг

 

diameter of the

диаметри

 

addendum circle

 

 

 

 

Диаметр впадин зубьев

Root diameter, diameter

Тишлар чўкмасининг

 

of the dedendum circle

диаметри

 

 

 

Диаметр делительный

Reference diameter

Бўлиш диаметри

 

 

 

Диаметр наибольший

Overall diameter

Энг катта ташқи

наружный

 

диаметр

 

 

 

Диаметр начальный

Pitch diameter

Бошланғич диаметр

 

 

 

Диаметр основной

Base diameter

Асосий диаметр

 

 

 

Динамика

Dynamics

Динамика

 

 

 

Динамика материального

The dynamics of a

Материал жисм

тела

material body

динамикаси

 

 

 

Динамика точки

Point dynamics

Нуқта динамикаси

 

 

 

Динамический параметр

Dynamic parameter

Динамик параметр

 

 

 

Дисбаланс

Disbalance

Дисбаланс

 

 

 

Диск

Disk

Диск

 

 

 

Дискретный сигнал

Discrete signal

Дискрет сигнал

 

 

 

Дисплей

Display

Дисплей

 

 

 

Дифференциал

Differential

Дифференциал

 

 

 

Длина

Length

Узунлик

 

 

 

Длина активной линии

Length of action, length

Илашма фаол

зацепления

of path of contact

чизиғининг узунлиги

 

 

 

Длина линии зацепления

Total length of

Илашма чизиғининг

 

transmission

узунлиги

 

 

 

52

 

 

Длина общей нормали

Вase tangent length

Умумий нормал

 

 

узунлиги

 

 

 

Длительность

Duration

Давомийлик

 

 

 

Дно, днище, основание

Bottom

Туб, асос

 

 

 

Дно впадины

Bottom land, root land

Чўкма туби

 

 

 

Доводка пятна контакта

Tooth contact patch

Бирикиш изини

 

finishing

етилтириш

 

 

 

Документация

Documentation

Хужжатлар

 

 

 

Долбление

Slotting

Кертиш

 

 

 

Долбяк зуборезный

Circular cutter (shaft

Тиш кесувчи керткич

 

type and disc type), gear

 

 

shaper cutter, follow’s

 

 

cutter

 

 

 

 

Долговечность

Longevity, rated life

Узоқ муддатлилик

 

 

 

Домкрат

Jack

Домкрат

 

 

 

Допуск

Tolerance, allowance

Рухсат этилган четга

 

 

чиқиш

 

 

 

Допуск на биение

Gear ring run-out

Тишли каллакни

зубчатого венца

tolerance

тепишига рухсат

 

 

этилган четга чиқиш

 

 

 

Допуск на боковой зазор

Backlash error out of

Ён тирқишга рухсат

 

tolerance

этилган четга чиқиш

 

 

 

Допуск на кинематическую

Tangential composite

Кинематик

погрешность

error tolerance

хатоликнинг рухсат

 

 

этилган четга чиқиши

 

 

 

Допуск на отклонение

Centre distance tolerance

Ўқлараро масофани

межосевого расстояния

 

рухсат этилган четга

 

 

чиқиши

 

 

 

Допуск на среднюю длину

Tolerance of base

Умумий нормал ўрта

общей нормали

tangent length

диаметрига рухсат

 

 

этилган четга чиқиш

 

 

 

Допустимый

Admissible

Рухсат этилувчи

 

 

 

Допущение, предложение

Assumption

Четлаш, таклиф

 

 

 

53

Доступный, имеющийся

Available

Фойдаланиш мумкин,

в наличии

 

мавжуд

 

 

 

Дробилка

Crusher

Майдалагич

 

 

 

Дуга

Arc

Ёй

 

 

 

Дуга окружности

Circular arc

Айлана ёйи

 

 

 

 

Ж

 

Железо

Iron

Темир

 

 

 

Желтая медь, латунь

Brass

Сриқ мис, латунь

 

 

 

Жесткое защемление

Rigid pinching

Бикр қамраш

 

 

 

Жесткость

Stiffness

Бикрлик

 

 

 

Жидкость

Liquid

Суюқлик

 

 

 

Жизненный цикл

Life cycle

Фаолият цикли

 

 

 

 

З

 

Зависимость

Dependence

Боғлиқлик

 

 

 

Заготовка

Blank, billet

Заготовка

 

 

 

Заготовка зубчатого

Blank, gear blank

Тишли ғилдирак

колеса

 

заготовкаси

 

 

 

Зажим

Lock, clamp, jaw

Қисиш

 

 

 

Заземление

Earthing

Ерлантириш

 

 

 

Зазор

Clearance, play

Тирқиш

 

 

 

Зазор боковой

Backlash

Ён тирқиш

 

 

 

Зазор кольцевой

Annulus

Халқа тирқиши

 

 

 

Зазор радиальный

Clearance, bottom

Радиал тирқиш

 

clearance

 

 

 

 

Задел

In-process stock

Ишланма

 

 

 

Закалка

Hardening, quenching

Тоблаш

 

 

 

54

 

 

Закалка на аустенит

Austempering

Аустенитгача тоблаш

 

 

 

Заклепка

Rivet

Парчинлаш

 

 

 

Закон Гука

Hooke'slaw

Гук қонуни

 

 

 

Закругление зуба

Gear-tooth chamfering,

Тишни думалоқлаш

 

gear-tooth rounding-off

 

 

 

 

Заострение, уклон, скос,

Bevel

Чархланиш, оғма,

фаска

 

оғмалик, фаска

 

 

 

Запас прочности

Margin of safety

Бикрлик захираси

 

 

 

Заточка

Sharpening

Чархлаш

 

 

 

Затухание колебаний

Decay of oscillations

Сўнувчи тебраниш

 

 

 

Затылование

Backing-off, relieving

Затыловкалаш

 

 

 

Заусенец

Burr, burb, fin

Заусеница

 

 

 

Захват, грейфер, ковш

Grab

Камраш, грейфер,

 

 

чўмич

 

 

 

Зацепление

Engagement, meshing

Илашма

 

 

 

Зацепление зубчатое

Gearing

Тищли илашма

(передача)

 

(узатма)

 

 

 

Зацепление внешнее

External gearing

Ташқи илашма

 

 

 

Зацепление внутреннее

Internal gearing

Ички илашма

 

 

 

Защелка, упор,

Arrester

Илгич, таянч, юришни

ограничитель хода

 

чеклагич

 

 

 

Знания

Knowledge

Билим

 

 

 

Значение

Value

Қиймат

 

 

 

Зубчатая передача

Gear train, gearing

Тишли узатма

 

 

 

Зубчатая передача

Bevel gearing

Конуссимон тишли

коническая

 

узатма

 

 

 

Зубчатая передача

Cylindrical gear train

Цилиндрсимон тишли

цилиндрическая

 

узатма

 

 

 

Зубчатое колесо

Gear

Тишли ғилдирак

 

 

 

Зубчатое колесо винтовое

Helical gear

Винтсимон ёки оғма

или косозубое

 

тишли тишли

 

 

ғилдирак

 

 

 

 

 

55

Зубчатое колесо

Idler, intermediate gear

Паразит тишли

паразитное

 

ғилдирак

 

 

 

Зубчатое колесо

Spur gear

Ташқи илашманинг

прямозубое внешнего

 

тўғри тишли тишли

зацепления

 

ғилдиракги

 

 

 

Зубчатое колесо прямозубое

Annulus, internal spur

Ички илашманинг

внутреннего зацепления

gear

тўғри тишли тишли

 

 

ғилдиракги

 

 

 

Зубчатое колесо

Herring-bone (double

Шевронли тишли

шевронное

helical gear)

ғилдирак

 

 

 

Зубило

Chisel

Зубило

 

 

 

Зуб (зубья)

Tooth(teeth)

Тиш (тишлар)

 

 

 

Зубодолбление

Gear(-tooth) shaping,

Тиш кертиш

 

shaping

 

 

 

 

Зубонакатывание

Gear rolling

Тиш накатлаш

 

 

 

Зубонарезание

Gear cutting

Тиш кесиш

 

 

 

Зубообработка

Gear machining, gear

Тишга ишлов бериш

 

processing

 

 

 

 

Зуботочение

Gear turning

Тиш чархлаш

 

 

 

Зубофрезерование

Gear hobbing

Тиш фрезалаш

 

 

 

Зубошлифование

Gear grinding

Тиш жилвирлаш

 

 

 

Зубья равновысокие

Equal addendum teeth

Тенг баландликка эга

 

 

бўлган тишлар

 

 

 

Зубья торцовые

End teeth

Торец тишлар

 

 

 

 

И

 

Изгиб, сгиб, поворот

Bend

Эгик, бурилиш, тизза

 

 

 

Измерение

Measuring

Ўлчаш

 

 

 

Измеритель ускорения,

Accelerometer

Тезланишни ўлчагич,

акселерометр

 

акселометр

 

 

 

Износ

Wear

Ейилиш

 

 

 

56

 

 

Износоустойчивый

Antiwear

Ейилишга чидамли

 

 

 

Изображение

Image

Тасвир

 

 

 

Имитационная модель

Simulation model

Имитация модели

 

 

 

Импульс

Impulse

Импульс

 

 

 

Инволюта (эвольвентная

Involute function

Инволюта (эвольвент

функция)

 

функция)

 

 

 

Индикатор

Indicator

Индикатор

 

 

 

Инерция

Inertia

Инерция

 

 

 

Инженер

Engineer

Муҳандис

 

 

 

Инструмент

Tool

Асбоб

 

 

 

Инструмент зуборезный

Gear-cutting tool

Тиш кесиш асбоби

 

 

 

Интерференция

Interference

Интерференция

 

 

 

Интерференция зубьев

Meshing interference

Тишлар

 

 

интерференцияси

 

 

 

Информация

Information

Ахборот

 

 

 

Интеллектуальная

Intellectual mechatronic

Интеллектуаль

мехатронная система

system

мехатрон тизим

 

 

 

Информационный поток

Information flow

Ахборот оқими

 

 

 

Искривление, кривизна

Bending

Эгилиш, уринма

 

 

 

Искусственный нейрон

Аrtificial neuron

Суньий нейрон

 

 

 

Испытание

Test

Синаш

 

 

 

Источник

Source

Манбаа

 

 

 

 

К

 

Калибр

Calibre

Калибр

 

 

 

Калибровка

Calibration

Калибрлаш

 

 

 

Каретка

Carriage

Каретка

 

 

 

Карта

Chart

Харита

 

 

 

Касательно

Concerned

Уринма

 

 

 

57

Касательная общая

Common tangent

Умумий уринма

 

 

 

Качество

Quality

Сифат

 

 

 

Квалифицированный

Able

Малакали

 

 

 

Кибернетическая система

Сybernetic system

Кибернетик тизим

 

 

 

Кинематика

Kinematics

Кинематика

 

 

 

Клапан

Valve

Клапан

 

 

 

Класс

Class, grade

Синф

 

 

 

Клепка

Riveting

Парчинлаш

 

 

 

Клиновидный

Wedge-shaped, cuneal

Понасимон

 

 

 

Кнопка

Button

Кнопка

 

 

 

Ковка

Forging

Болғалаш

 

 

 

Компьютер

Computer

Компьютер

 

 

 

Колебание коэффициента

Mismatch contact ratio

Қамраш коэффициен-

перекрытия

 

тининг тебраниши

 

 

 

Колеса зубчатые сменные

Interchangeable gears,

Алмашувчи тишли

 

change speed gears

ғилдирак

 

 

 

Колесо

Wheel

Ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Gear

Тишли ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое ведомое

Driven gear

Етакланувчи тишли

 

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое ведущее

Driver, driving gear

Етакловчи тишли

 

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо меньшее в паре

Pinion

Жуфтликдаги кичик

(шестерня)

 

ғилдирак (шестерня)

 

 

 

Колесо зубчатое

Annulus internal gear

Ички илашиш тишли

внутреннего зацепления

 

ғилдираги

 

 

 

Колесо зубчатое гибкое

Flexible gear

Эгилувчан тишли

 

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Hypoid gear

Гипоидли тишли

гипоидное

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое жесткое

Rigid gear

Бикр тишли ғилдирак

 

 

 

58

 

 

Колесо зубчатое

Bevel gear

Конуссимон тишли

коническое

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое коническое

Spiral bevel gear

Эгри тишли

с криволинейными

 

конуссимон тишли

зубьями

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое коническое

Circular bevel gear

Думалоқ тишли

с круговыми зубьями

 

конуссимон тишли

 

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое коническое

Straight bevel gear

Тўғри тишли

с прямыми зубьями

 

конуссимон тишли

 

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое коническое

Skew bevel gear

Тангенциал тишли

с тангенциальными зубьями

 

конуссимон тишли

 

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Helical gear

Эгри тишли

косозубое

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Burnishing gear

Накатли тишли

накатное

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Green gear

Ишлов берилмаган

необработанное

 

тишли ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Idler, intermediate gear

Паразит тишли

паразитное

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое плоское

Crown gear

Ясси тишли ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Generating gear

Ҳосил қилувчи тишли

производящее

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Spur gear

Тўғри тишли

прямозубое

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Mategear, mating gear

Бирикма тишли ғилди-

сопряженное

 

рак

 

 

 

Колесо зубчатое

Ratchet wheel

Храповикли тишли

храповое

 

ғилдирак

 

 

 

Колесо зубчатое

Dauble-helical gear,

Шевронли узатма

шевронное

herring-bone

 

 

 

 

Колесо червячное

Worm gear

Червякли ғилдирак

 

 

 

 

 

59

Колесо червячное

Double-enveloping

Глобоидли червякли

глобоидное

worm gear, globoidal

ғилдирак

 

worm gear

 

 

 

 

Количество тепла

Quantity of heat

Иссиқлик миқдори

 

 

 

Кольцо

Collar, ring

Халқа

 

 

 

Компенсатор

Compensator

Компенсатор

 

 

 

Компенсирующий

Bucking-out,

Компенсацияловчи

 

compensative

(тўлдирувчи)

 

 

 

Композит

Composite

Композит

 

 

 

Компрессор

Compressor

Компрессор

 

 

 

Конвейер

Conveyor

Конвейер

 

 

 

Консоль

Cantilever

Консоль

 

 

 

Конструктор

Designer

Конструктор

 

 

 

Контакт зубьев

Gearedge contact

Тишларни бирикиш

 

 

изи

 

 

 

Контакт кромочный

Edge contact

Қирраларни бирикиш

 

 

изи

 

 

 

Контроль технический

Quality check

Техник назорат

 

 

 

Контроль кинематической

Composit error control

Хатоликларни кинема-

погрешности

 

тик назорати

 

 

 

Контроль погрешностей

Profile form error

Профиль хатоликла-

профиля

checking

рини назорати

 

 

 

Контур исходный

Rack tooth profile, basic

Бошланғич контур

 

rack

 

 

 

 

Контур исходный

Basic rack profile of the

Рейкани ҳосил қилувчи

производящей рейки

tool

бошланғич контур

 

 

 

Контур исходный

Counterpart rack profile

Ҳосил қилувчи контур

производящий

 

 

 

 

 

Контур исходный

Basic rack tooth profile

Стандарт бошланғич

стандартный

(standard)

контур

 

 

 

Конус

Cone, taper

Конус

 

 

 

Конус вершин зубьев

Tip cone, face cone

Тиш чўққисининг

 

 

конуси

 

 

 

60