Математика. Ч. 2_1
.pdf
5. eudu eu C; |
|
|
|
|
|
|
6. sinudu cosu C; |
|||||||||||
7. cosudu sinu C; |
|
|
|
|
8. tgudu ln|cosu | C; |
|||||||||||||
9. ctgudu ln|sinu | C; |
|
10. |
du |
ln |
|
tgu |
|
C; |
||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||
|
sinu |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
||
11. |
du |
|
u |
|
|
|
|
|
12. |
du |
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
ln |
tg |
|
|
|
|
|
C; |
|
|
ctgu C; |
|||||||
cosu |
2 |
sin2 u |
||||||||||||||||
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
13. |
du |
tgu C; |
|
14. |
du |
|
1arctgu C; |
||||||||
cos2 u |
|
a2 u2 |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
a |
|
|
a |
|
|
||
15. |
du |
|
|
arcsin u |
C; |
16. |
du |
|
1 |
ln |
|
a u |
|
C; |
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
a2 u2 |
|
||||||||||||
|
a2 u2 |
|
|
a |
|
|
|
2a |
|
a u |
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
17. |
du |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
ln |
u u2 a2 |
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
u2 a2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
В приведенной таблице буква u может обозначать как независимую переменную, так и непрерывно дифференцируемую функцию
u x аргумента x.
Интегралы в приведенной таблице называются табличными. Их следует знать наизусть. Метод интегрирования, при котором данный интеграл путем тождественных преобразований подынтегральной функции и применения основных правил интегрирования сводится к одному или нескольким табличным интегралам, называется
непосредственным интегрированием.
Пример 5.1. Использование алгебраических преобразований и таблицы интегралов (пункты 1, 6) позволяет вычислить интеграл
|
(3x 7 |
x5 2sinx 3)dx 3 |
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
xdx |
|
x7dx |
2 |
|
sinxdx 3 |
|
dx |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
x2 |
|
12 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
12 |
|
|
|
|
|
3 |
|
x 7 |
2cosx 3x C |
|
|
3 |
|
2 |
|
|
7 |
2cosx 3x C. |
||||||||
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
x 7 |
||||||||||
2 |
12 |
2 |
|
12 |
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
41
|
|
|
|
|
|
Пример 5.2. Найдем |
пункты 4, 5, 7 таблицы интегралов |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
32x ex cos2x dx |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
и пункты 2, 4 правил интегрирования |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
9 |
x |
dx |
|
e |
x |
dx |
cos2xdx |
|
9x |
|
e |
x |
|
1 |
|
sin2x C. |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln9 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
Пример 5.3. Найдем |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
tg2 udu |
|
вспомним, что 1 tg2 u |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
du |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
cos |
2 |
u |
|
cos |
2 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
u |
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
1du |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
du |
|
пункты 1, 13 таблицы |
|
u tgu C. |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
cos2 u |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
Пример 5.4. Вычислить |
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x4 x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Решение. Преобразуем подынтегральную функцию: |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x2 x2 |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 x2 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x4 x2 |
x2 x2 1 |
x2 x2 1 |
x2 x2 1 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 x2 |
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 x2 1 |
|
x2 1 |
x2 |
|
x2 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
применим пункты 2, 16 таблицы |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x |
4 |
x |
2 |
|
x |
2 |
|
1 x |
2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x 2 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
dx |
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
ln |
|
1 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
1 |
|
|
2 1 |
|
|
|
|
1 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
1ln |
|
1 x |
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
1 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
42
|
|
Пример 5.5. Вычислить |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
x |
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
dx. |
|
|
|
|
||||||||||||||
x2 7 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
Решение |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
||||
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
x |
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
x |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|||||||||
|
2 |
|
|
7 |
2 |
|
|
2 |
|
7 |
2 |
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 1 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
пункт. 2, 14 таблицы |
|
|
|
x2 |
|
|
|
arctg |
x |
|
|
C |
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
3 1 |
7 |
|
7 |
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
2 |
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
x |
5 |
|
|
|
arctg |
|
|
C. |
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
7 |
|
7 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
5.3. Метод замены переменной в неопределенном интеграле
При вычислении неопределенных интегралов во многих случаях полезно введение новой переменной интегрирования, что позволяет свести нахождение данного интеграла к табличному. Метод замены переменной (метод подстановки) основан на следующей теореме.
Теорема. Пусть на интервале a,b определена сложная функция f x , а функция t x непрерывна на этом интервале
и имеет производную во всех его внутренних точках и известно, что f t dt G t C. Тогда справедлива формула
f x x dx f t dt t x G x C. 

Пример 5.6. Вычислить 2x x2 3dx.
Решение. Обозначим x2 3 u, тогда 2xdx du. Запись вычислений можно осуществлять так:
43
2x x |
2 |
u x2 |
|
3, |
|
1 |
2 |
2 |
|
|
||
|
3dx |
|
|
|
u 2du |
3 |
u 3 C |
|||||
|
|
|
|
du 2xdx |
|
|
|
|
|
|||
|
|
возвращаемся к исходной переменной |
|
|
||||||||
|
|
|||||||||||
2 |
3 |
2 |
x2 |
3 3 C. |
|
|
|
|||||
x2 3 2 C |
|
|
|
|||||||||
3 |
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|||
В отдельных случаях вместо введения новой переменной приме-
няется метод подведения (поднесения) функции под знак диффе-
ренциала, который основан на следующих соотношениях:
xdx |
1d x2 |
; |
x2dx |
1d x3 |
; |
1dx dlnx; |
|
1 |
dx 2d |
|
x ; |
||
|
x |
||||||||||||
|
2 |
|
|
3 |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
sinxdx d cosx ; |
1 |
|
dx d tgx |
и т. д. |
|
|
||||||
|
|
cos2 x |
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Подстановку и поднесение под знак дифференциала можно проводить одновременно.
Пример 5.7. Вычислить sin 5x 2 dx. Решение. Сделаем преобразования:
sin 5x 2 dx sin 5x |
2 dx |
1d 5x 2 |
1 |
sinudu |
|
|
|
5 |
5 |
|
|
|
u |
|
u |
|
|
|
1cosu C |
1cos 5x 2 C. |
|
|
|
|
5 |
5 |
|
|
|
|
|
Пример 5.8. Найти |
|
dx |
|
. |
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
100x2 |
1 |
|
|
|||||
Решение. Заметим, что: |
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
dx |
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
100x2 |
|
10x 2 |
|
|||||
|
|
1 |
1 |
|||||||
44
|
|
делаем поднесение |
10x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
d 10x |
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
под знак дифференциала: dx |
|
1 |
d 10x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
10 |
|
|
|
|
2 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
10 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
10x |
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
таблица интегралов: |
|
1 |
|
|
|
du |
|
1 |
ln |
|
u u2 1 |
|
C |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
10x; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
u |
|
|
|
10 |
|
|
|
u2 1 |
10 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
1 |
|
ln10x |
10x 2 |
1 |
|
C |
|
1 |
|
ln10x |
100x2 |
1 |
|
C. |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
10 |
|
10 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
4 5lnx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
Пример 5.9. Найти |
|
|
|
|
|
|
|
|
dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
Решение. Применим несложные преобразования: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
заметим, что |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1d 4 |
5lnx |
|
|
|
|
||||||||||
|
|
3 4 |
5lnx |
|
dx d lnx 1d 5lnx |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx x |
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
поднесение под знак дифференциала; |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 5lnx; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
u |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 5lnx 3 d 4 5lnx таблица интегрирования |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
1 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
1 4 5lnx 3 |
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
u3du |
C |
4 5lnx 3 |
C. |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
1 1 |
|
|
|
|
|
|
|
20 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5.4. Интегрирование по частям
Метод интегрирования по частям основан на формуле:
udv uv vdu, |
(5.1) |
где u u x ,v v x – непрерывно дифференцируемые функции.
Формула (5.1) называется формулой интегрирования по частям.
Она используется в тех случаях, когда подынтегральное выражение f x dx можно представить в виде udv так, что интеграл в правой
45
части равенства (5.1) vdu будет проще исходного интеграла. При
этом к u следует отнести множители, которые упрощаются при дифференцировании. Иногда формулу (5.1) приходится использовать несколько раз.
Рассмотрим основные классы функций, интегрируемых по частям.
1. |
|
P |
x e xdx, |
|
P |
x a xdx, |
|
P |
x sin xdx, |
|
P |
x cos xdx, |
|
n |
|
n |
|
n |
|
n |
|
где Pn x – многочлен степени n, R. Следует принять u Pn x ,
аза dv обозначить остальные сомножители.
2.Pn x arcsin xdx, Pn x arccos xdx, Pn x ln xdx,
Pn x arctg xdx, Pn x arcctg xdx.
Вэтом случае через u обозначают обратные тригонометрические или логарифмические функции.
3. e x sin xdx, |
e x cos xdx, |
a x sin xdx, |
a x cos xdx |
и другие (здесь , R ). Это, так называемые, циклические интегралы. За u можно принять функцию e x a x или тригонометри-
ческую функцию. В этом случае после двукратного применения формулы интегрирования по частям приходим к выражению, содержащему исходный интеграл, то есть получаем уравнение с искомым интегралом в качестве неизвестного.
Пример 5.10. Найти x 1 e2xdx.
Решение. Применим формулу (5.1):
|
x 1 e2xdx |
|
u x 1; |
dv e2xdx; |
|
|
x 1 1e2x |
|||
|
|
|
|
|||||||
|
|
du dx; |
|
v e2xdx |
1e2x |
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
1e2xdx |
1e2x |
x 1 |
1 |
e2xdx 1e2x x |
1 |
1e2x C. |
|||
|
2 |
2 |
|
|
2 |
2 |
|
|
|
4 |
46
|
|
Пример 5.11. Найти |
|
ln2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
x dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
Решение. По формуле (5.1): |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
ln2 x |
|
u ln2 x; |
|
|
dv |
|
dx |
; |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
dx |
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
x |
|
du 2lnx |
1 |
dx; |
v |
|
|
dx |
2 x |
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
x |
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
ln2 x 2 |
|
x 2 |
x 2lnx |
1dx 2 |
x ln2 x |
4 lnx dx |
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
u lnx; |
|
dv |
|
dx |
; |
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
(ещераз применим 5.1) |
|
|
x |
2 |
x ln2 x |
|||||||||||||||||||||||
du 1dx; |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
v 2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
2 x ln2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|||
4 |
lnx 2 |
x |
2 |
x |
x |
dx |
x 4 |
2 |
x lnx |
2 |
|
|
|
|||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|||
|
|
|
|
|
2 x ln2 x 8 |
x lnx 16 |
x C. |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
Пример 5.12. Найти e3x sinxdx.
Решение. Интегрируем по (5.1):
e3x sinxdx |
|
u e3x ; |
dv sinxdx; |
|
|
|
|
||||
|
du 3e3x ; |
v sinxdx cosx |
|
||
|
|
|
|
e3x cosx cosx 3e3xdx e3x cosx 3 e3x cosxdx
u e3x ; |
dv cosxdx; |
|
(ещеразприменяем (5.1)) du 3e3x ; |
v cosxdx sinx |
|
e3x cosx 3 e3x sinx sinx 3e3xdx
e3x cosx 3e3x sinx 9 e3x sinxdx C.
47
Получаем уравнение относительно искомого интеграла:
e3x sinxdx e3x cosx 3e3x sinx 9 e3x sinxdx C.
Из уравнения получаем: 10 e3x sinxdx 3e3x sin x e3x cosx C.
Тогда e3x sinxdx |
e3x 3sin x cosx |
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
10 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
Пример 5.13. Найти x arctg2xdx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
Решение. Интегрируем по частям: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x arctg2xdx |
|
u arctg2x; |
|
|
|
|
|
|
dv xdx; |
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
du |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
2dx; v xdx |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
4x2 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
2dx |
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
x2dx |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
2 |
1 |
4x2 |
2 |
|
1 4x2 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x2 |
arctg2x |
1 |
|
|
|
4x2dx |
|
|
|
x2 |
arctg2x |
1 |
|
4x2 |
1 |
1 |
dx |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
4 |
|
1 4x2 |
|
|
|
|
4 |
1 4x2 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
d 2x |
|
|||||||||||||||||||
|
x2 |
|
arctg2x 1 |
dx |
1 |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
x2 |
|
arctg2x |
|
1 x |
1 |
1 |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
4 |
|
1 |
4x2 |
|
|
|
4 |
1 4x2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
2 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
x2 |
|
|
|
1 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
arctg2x |
|
|
x |
|
|
arctg2x C |
|
|
|
|
|
arctg2x |
|
|
|
|
x C. |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
4 |
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
8 |
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
5.5. Интегрирование рациональных дробей
Определение. Рациональной функцией (или рациональной дро-
бью) называется функция, равная отношению двух многочленов:
R x |
Q |
m |
x |
|
b xm b xm 1 |
b |
|
|
||||
|
|
|
|
0 |
1 |
m |
(5.2) |
|||||
Pn x |
||||||||||||
|
|
a |
0 |
xn a xn 1 |
a |
n |
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|||
48
где m, n – целые положительные числа;
ai , bj R, i 0,n, j 0,m, a0 0, b0 0.
Если m n, то R x называется правильной дробью, если m n –
неправильной дробью. |
Qm x |
|
|
Всякая неправильная рациональная дробь |
путем деления |
||
Pn x |
|||
|
|
числителя на знаменатель может быть представлена в виде суммы некоторого многочлена и правильной рациональной дроби:
Qm x |
K |
|
x |
M l x |
, |
(5.3) |
|
Pn x |
m n |
Pn x |
|||||
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
где Km n x , Ml x – многочлены степеней m n, l соответственно;
Ml x – правильная рациональная дробь, l n.
Pn x
Так как всякий многочлен легко интегрируется, то интегрирование рациональных функций сводится к интегрированию правильных дробей.
Выделение целой части неправильной рациональной дроби
Qm x производится делением числителя на знаменатель «уголком».
Pn x
x3 1 x2 2
Пример 5.14. Выделить целую часть дроби x2 x 6 .
Решение. Представим числитель в виде:
x3 1 x2 2 x5 2x3 x2 2.
49
Получим: |
x5 |
2x3 x2 2 |
|
– неправильная рациональная дробь |
||||||||||||||||
|
x2 x 6 |
|||||||||||||||||||
(m 5 n 2 ). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Разделим числитель на знаменатель «уголком»: |
||||||||||||||||||||
|
|
|
x5 |
2x3 x2 2 |
|
|
|
x2 |
x 6 |
|
||||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x3 x2 7x |
12 |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
x5 x4 6x3 |
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
x4 8x3 x2 2 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
x4 |
x3 6x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
7x3 5x2 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7x3 7x2 42x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
12x2 42x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
12x2 |
12x 72 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
30x 70. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Получаем целую часть от деления x3 x2 |
7x 12 и остаток |
|||||||||||||||||||
30x 70. |
|
|
|
|
x5 2x3 x2 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Таким образом, |
|
3 |
2 |
|
|
|
30x 70 |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
x x |
|
7x |
12 |
|
. |
||||||||||
|
|
x2 x 6 |
|
|
|
x2 x 6 |
||||||||||||||
Рассмотрим интегрирование правильных рациональных дробей.
Известно, что всякий многочлен с действительными коэффициентами разлагается на линейные и квадратные множители с дей-
ствительными коэффициентами, то есть многочлен |
Pn x можно |
представить в виде |
|
Pn x a0 x x1 k1 x x2 k2 x xr kr x2 p1x q1 s1 |
|
x2 pt x qt st . |
(5.4) |
|
|
При этом k1 k2 kr 2 s1 s2 st n |
и все квадрат- |
ные трехчлены не имеют действительных корней. |
|
50 |
|
