Лабараторныя работы (практыкум) па спецкурсу інжынернай геадэзіі для студэнтаў спецыяльнасці 1-70 03 01 Аўтамабільныя дарогі

А с н о у н ы я з в е с т к i

Да дакладных адносяцца тэадалпы, якая забяспечваюць вымя­ рэнне вугла адным прыёмам з сярэдняй квадратычнай х1бнасцю (СКХ) m f 1,5"< т$< 10".

Дакладныя тэадалпы па канструкцьп cicT3M адгпчвання па кру­ гах падзяляюцца на; з аднабаковай - пры дапамозе шкалавога мжраскопа (Т5, 2Т5, Т5К, 2Т5К, ЗТ5К, Theo 020); з двухбаковай - пры дапамозе аптычнага мжрометра (Т2, 2Т2, ТБ-1, Theo 010). Пры аднабаковай сютэме адгпчвання наз1ральнж бачыць тольы бл1жэйшую да сябе частку л1мба, а пры двухбаковай бл!жэйшая да наз1ральшка i супрацьлеглая частк! л1мба пры дапамозе прызм адначасова перадаюцца у поле зроку аптычнага мжрометра, пры гэтым бл1жэйшая частка л1мба адлюстроуваецца зверху, а суп­ рацьлеглая - зшзу (Т2).

Канструкцыя тэадалггау

Тэадалш Т5

Дадзены тэадалгг прымяняецца пры пабудове геадэз1чных сетак згушчэння, здымачных сетак, гарызантальных здымках, пры 1нжынерна-геадэз1чных вышуканнях, будаушчых работах i других галшах 1нжынернай геадэзи. Тэадалпы такой жа дакладнасщ, але болын yнiфiкaвaныя выраблены у другой i трэцяй серыях: 2Т5, 2Т5К, ЗТ5КП. Тэадалгг 2Т5К серьп «2Т» ушфжаваны з тэадалггам 2Т2, мае кампенсатар пры ВК, а тэадагпт серьп ЗТ5КП - з прамым адлюстраваннем.

10

Рыс. 2.1. Тэадалгг Т5:

1 - падстаука; 2 - падымальны вшт; 3 ,4 — замацавальны i навадны

B ira-ы алщады ГК; 5 - махав1Чок для перастаноук! ГК; 6, 7 - навадны i

замацавальны вшты глядзельнай трубы; 8 - кольца факуаро^ю сети шцяу; 9 - акуляр адлжовага мжраскопа; 10 — аптычны Bi3ip; 11 — люстэрка;

12 - акно для асвятлення грунтвап ВК; 13 - паваротная прызма; 14 - установачны вшт грунтвап ВК; 15 - махав1чок для факуслроую

глядзельнай трубы; 16 - замацавальны вшт падстаую; 17-трохвугольная меташчная спружына

Поле зроку адлжовых шкалавых мшраскопау дакладных тэадалггау

11

Рыс. 2.7. Тэадалп: Т2.

Адлк: 15°59'48"

У тэадал]'та 2Т2 пасля сумяшчэння вертикальных штрыхоу супрацьлеглых бакоу лгмба л1чбы адлку дзесяткау MiHyT бяруць пад л1чбай размешчаных зверху градусау. Напрыклад, 17°20' (рыс. 2.8), пры тым л1чбы адзшак М1нут i секунды (5'23") вызначаюць, як i у тэадал1та Т2. Канчатковы адлж будзе прадстауляць суму ycix адлжау, г.зн. 17°25'23".

Поле зроку адлжовых мжраскопау дакладных тэадалггау паказананарыс2.7 i 2.8.

Рыс. 2.8. Тэадалгг 2Т2.

Адлж: 17°25'23"

15

Паваротам рукаятп 21 (гл. рыс. 2.6) уключаюць ВК. Адлш па iM бяруць так, як i па ГК, але ж перад гэтым установачным вштом 8 сумяшчаюць канцы пузырка кантактнай грунтвап пры ВК. Дзяленш ВК падшсаны супраць хода гадзшнжавай стрэли, таму месца зешта MZ° i зеш'тную адлегласць вьипчаюць па формулах

MZ° = (L + R - 360°) / 2;

Z° = L - MZ\ Z° - MZ° - R; Z° = (L - R + 360°) / 2.

Паверк! i юсц|роук1 тэадал1та

Каб вынш вымярэнняу адпавядал! зададзеным параметрам дакладнасщ прыбора, асобныя яго части павшны задавальняць шэраг мехашка-тэхналапчных i геаметрычных умоу. 3 мэтай кантролю умоу, як1я закладзены у канструкцыю тэадалгта, выконваюць яго праверю (для геадэз1чных прыборау ужываецца тэрмш паверт).

Для прывядзення частак прыбора у адпаведнасць з пастауленым1 умовам! выконваюць юсщроуш (рэгутпроуи).

Асноуныя мехашка-тэхналаг'тныя умовы

Свабоднае, плаунае i правшьнае перамяшчэнне ycix рухомых частак прыбора.

Устошпвае становшча прыбора на штатыве.

Паверка: пасля замацавання тэадал1та на штатыве i навядзення яго на цэль злёгку рукам1 паварочваць галоуку штатыва у адзш, затым у супрацьлеглы бок. Кал1 прыняць pyKi, В1з1рная вось (перасячэнне сети шцяу) павшна вярнуцца на цэль. У адваротным выпадку трэба тужэй зацягнуць вшты ножак штатыва.

Высокадакладны выраб i зборка восевых сютэм; дакладнае раздзяленне i нанясенне T O H K IX штрыхоу л1мбау, шкал, шдэксау; забеспячэнне зададзеных параметрау глядзельнай трубы i адгпковай сютэмы.

16

Геаметрычныя умовы

Становпича асобных частак тэадалка вызначаецца узаемным палажэннем яго асноуных восей, яюм1 з'яуляюцца:

W - вось вярчэння прыбора (вертикальная вось тэадалпга); U - вось цылщдрычнай грунтвап (датычная да унутранай паверхт ампулы у нуль-пункце); Т - вось вярчэння глядзельнай трубы; V - В1з1рная вось глядзельнай трубы (прамая, якая злучае аптычны цэнтр аб'ектыва i перасячэнне cenci шцяу); К - вось круглай rpyHTBari (нармаль да плоскасц1, датычнай да унутранай паверхш ампулы у нуль-пункце); М, N - гарызантальная i вертыкальная Him' cerai.

Рыс. 2.9. Схема восяу i сети Hiuay тэадалгта

Павяраюць наступныя геаметрычныя умовы, як1м павшна задавальняць узаемнае размяшчэнне восей тэадалгта.

1. U -L W. Вось цылтдрычнай apynmeazi пры cmidad3e ГК павшна быць перпендыкулярна да eoci вярчэння прыбора.

Устанавщь тэадалп' у рабочае становшча.

Для паверю вось грунтвап паставщь паралельна двум падымальным BiHTaM падстаук) i прывесщ пузырок у нуль-пункт. Затым павярнуць алщаду вакол вертыкальнай Boci на 180°. Kani пузырок грун­ твап зрушыуся больш чым на адно дзяленне, то выканаць юсщроуку. Для гэтага пузырок rpyHTBari вярнуць на сярэдзшу ампулы на палову

17

дуп адхшення, дзейшчая падымальнымл вштал-п падстауш, на другую палову - юсщровачньнуп вштам1 грунтвап. Паверку паутарыць.

2. К || W. Вось круглай грунтвагi (пры яе наяунасщ на тэадал1це) павшна бьщъ паралельна eoci вярчэння прыбора.

Дакладнасць цылшдрычнай rpyHTBari вызначаецца цаной дзялення шкалы - вуглом т, на яю адхшяецца вось rpyHTBari, кал1 пузырок перамясплуся на адно дзяленне. Для дакладных тэадалггау Т5 i Т2 цана дзялення гэтай грунтвап адпаведна 30" i 15". Круглая грунтвага выкарыстоуваецца для грубай устаноуи прыбора i дакладнасць яе састауляе прыкладна 8-10'. Таму паверка круглай грунтвагi выконваецца па цылшдрычнай грунтвазе. Kani пры устанауленш цылшдрычнай rpyH TBari пузырок круглай не вярнууся на нуль-пункт, яго выводзяць юсц1ровачным1 BiHTaMi круглай rpyHTBari.

3. V 1 Т. Втрная вось глядзельнай трубы павшна быць перпендыкулярна eoci вярчэння трубы.

Для тэадалггау з двухбаковай сютэмай адлшау па л:мбу (Т2, 2Т2, ТБ-1, Theo 010А i iiiuj.) вертыкальны штрых сети глядзельнай тру­ бы наводзяць на аддалены на сотш метрау пункт i па гарызантальнаму кругу бяруць адлш П i JT пры КП i КЛ. Кал1мацыйная х1бнасць с вьипчаецца па формуле с = (Л - П ± 180°)/2.

Дапушчальная вел1чыня с < 10".

Для тэадалпау з аднабаковай о’стэмай адлнсау па л1мбу (Т5, 2Т5, Т5К, 2Т5К, Theo 020 i inui.) рознасць адгпкау Л-П скажаецца уп­ лывай як кал1 мацыйнай xionacni с, так i эксцэнтрысггэту aлiдaды, Beni4bnw якога можа дасягаць ±Г. Таму кал1мацыйная Х1бнасць TaKix тэадалпгау вьипчаецца па формуле

с = (Л} —IIj ± 1 8 0 ° + Л 2 - П 2 ± 1 8 0 ° )/4 ,

18