Беларуская мова (прафесiйная лексiка). У 4 ч. Ч. 4. Пераклад навукова-тэхнiчнага тэксту агульныя рэкамендацыi, тэксты i заданнi

Дызельныя

Адмысловае дызельнае паліва ўпырскваецца ў цыліндр пад высокім ціскам. Гаручая сумесь утворыцца (і адразу ж згарае) непасрэдна ў цыліндры па меры ўпырску порцыі паліва. Узгаранне сумесі адбываецца пад дзеяннем высокай тэмпературы паветра, які падвергся сціску ў цыліндры.

Газавыя

Рухавік, які спальвае ў якасці паліва вуглевадароды, змешчаныя ў газападобным стане пры звычайных умовах.

Газодизельные

Асноўная порцыя паліва падрыхтоўваецца як у адной з разнавіднасцяў газавых рухавікоў, але запальваецца не электрычнай свечкай, а запальной порцыяй дызпаліва, впрыскиваемого ў цыліндр аналагічна дызельнаму рухавіку.

Ротарна-поршневыя

Камбінаваны рухавік унутранага згарання - рухавік унутранага згарання, які ўяўляе сабой камбінацыю з поршневай (ротарна-поршневы) і лопаточной машыны (турбіна, кампрэсар), у якім у ажыццяўленні працоўнага працэсу ўдзельнічаюць абедзве машыны. Прыкладам камбінаванага ДВС служыць поршневы рухавік з газатурбінным наддувам (турбонаддувом).

RCV – рухавік унутранага згарання, сістэма газаразмеркавання якога рэалізавана за кошт кручэння цыліндру. Цыліндр здзяйсняе круцільны рух, напераменку праходзячы впускной і выпускны патрубак, поршань пры гэтым здзяйсняе зваротна-паступальныя рухі.

Трамвай и троллейбус

Трамвай – вид уличного рельсового общественного транспорта для перевозки пассажиров по заданным (фиксированным) маршру-

там, обычно на электрической тяге, используемый преимущественно в городах.

Как вид транспорта трамвай является старейшим видом городского пассажирского общественного транспорта и возник в первой половине XIX века первоначально на конной тяге. Электрический трамвай появился в конце XIX века – в 1881 году в Германии. После расцвета, эпоха которого пришлась на период между мировыми войнами, начался упадок трамвая, однако уже с 70-х годов XX века вновь наблюдается значительный рост

40

популярности трамвая, в том числе по экологическим причинам и благодаря технологическим усовершенствованиям.

Большинство трамваев используют электротягу с подачей электроэнергии через воздушную контактную сеть с помощью токоприёмников (пантографов, или штанг, реже – бугелей), однако существуют также трамваи с питанием от контактного третьего рельса или аккумулятора.

Троллейбус – безрельсовое механическое транспортное средство контактного типа с электрическим приводом, получающее электрический ток от внешнего источника питания (от центральных электрических станций) через двухпроводную контактную сеть с помощью штангового токоприёмника и сочетающий в себе преимущества трамвая и автобуса.

К комбинированному подвижному составу электрического транспорта относятся троллейбусы, дополнительно оснащённые системами автономного хода на аккумуляторах (контактные электробусы), суперконденсаторах или двигателях внутреннего сгорания. Вариант, в котором электрический и дизельный двигатели имеют независимый привод на колёса, называется дуобусом, а вариант с электрической трансмиссией – теплоэлектробусом.

Заданне 1. Запішыце наступныя словы ў адпаведнасці з нормамі беларускага правапісу.

Троллейбус, перевозка, пассажир, трансмиссия, вариант, станция, суперконденсатор, аккумулятор, электротяга, теплоэлектробус, центральный, электрический, технологический, механический, экологический, комбинированный, дизельный.

Заданне 2. Перакладзіце наступныя словы і словазлучэнні на беларускую мову. Карыстайцеся словамі для даведак.

Источник питания, двигатель, колесо, преимущество, усовершенствование, средство, сеть, внешний, безрельсовый, общественный, сочетать, оснастить, первоначально.

Словы для даведак: сетка, кола, перавага, першапачаткова, знешні, спалучаць, грамадскі, сродак, крыніца сілкавання, рухавік, бязрэйкавы, забяспечыць, удасканаленне.

Заданне 3. Перакладзіце тэкст “Трамвай и троллейбус” на беларускую мову. Запішыце.

41

логичен инерционным ремням безопасности) и электрические (электродвигатель). Принцип действия: во время рывка штанги при её сходе срабатывает наматывающий барабан, который наматывает на себя верёвку, прикреплённую к штанге троллейбуса, чтобы она оказалась ниже проводов и не происходило ударов и повреждений контактной сети. Кроме того, устройство не даёт штанге перемещаться в стороны, тем самым почти полностью снижая риск травм и повреждений. Каждый троллейбус имеет два штангоуловителя. Практически во всех городах СНГ они не используются вообще или работают только на единичных машинах. Один из городов, где штангоуловители есть на всех троллейбусах, – это Москва.

Заданне 5. Параўнайце ваш пераклад з наступным перакладам, выкананым з дапамогай камп’ютарнай праграмы. Адрэдагуйце прапанаваны пераклад. Запішыце без памылак.

Электратранспарт

Электратранспарт – тып транспарта, які выкарыстоўвае ў якасці крыніцы энергіі электрычнасць, у якасці прывада - электрарухавік. Яго перавагамі з'яўляюцца высокая прадукцыйнасць і экалагічнасць.

Асноўнымі сродкамі гарадскога пасажырскага электратранспарту з'яўляюцца трамваі, тралейбусы, метрапалітэн, электрацягнікі, ужываюцца таксама манарэйкі, фунікулёры і інш.

Асноўныя тэрміны Цягавая падстанцыя (ТП) – збудаванне, якое атрымлівае

электраэнергію з гарадской сеткі і пераўтворыць яе напруга ў прыдатнае для сілкавання трамваяў ці тралейбусаў з наступнай перадачай у кантактную сетку.

Кантактная сетка (КС) – збудаванне, якое забяспечвае электразабеспячэнне транспарта. Трамвай выкарыстоўвае для гэтага кантактны провад і хадавыя рэйкі ў якасці зваротнага провада. Тралейбус сілкуецца ад двух кантактных правадоў, што значна спрашчае будаўніцтва яго лініі.

Штангі – "рогі" тралейбуса, прылады верхняга токосъема ад кантактнага провада. Практычна заўсёды левая штанга – "плюс", правая – "мінус". У некаторых гарадах (напрыклад, у Рызе) штанговый токоприем выкарыстоўваюць і трамваі.

Бугель – токапрымач у выглядзе пакатай дугі, слізгальнай па паверхні кантактнага провада, найменш патрабавальны да якасці кантактнай сеткі.

43

Пантограф (токапрымач) – прылада для верхняга токосъема трамвая ці электрацягнікі. Размяшчаецца на даху вагона, мае форму форму пастаўленага на адно з рэбраў прастакутніка. Больш патрабавальны да якасці кантактнай сеткі, чым бугель.

Полупантограф – токаздымальнік, які выглядае як палова звычайнага пантографа. Асноўныя добрыя якасці – лепшы токосъем, меншая маса, асноўны недахоп – самая высокая патрабавальнасць да кантактнай сеткі сярод усіх тыпаў верхняга токосъема.

Штангоуловитель – прылада, не дапускалае значнага сыходу штангі ў бок ці ўгару ў выпадку яе сходу з кантактнага провада. Штангоуловители бываюць механічныя (спружына, прынцып дзеяння аналагічны інэрцыйным рамяням бяспекі) і электрычныя (электрарухавік). Прынцып дзеяння: падчас рыўка штангі пры яе сходзе спрацоўвае які намотвае барабан, які намотвае на сябе вяроўку, прымацаваную да штангі тралейбуса, каб яна апынулася ніжэй правадоў і не адбывалася ўдараў і пашкоджанняў кантактнай сеткі. Акрамя таго, прылада не дае штанзе перасоўвацца ў бакі, тым самым амаль цалкам змяншаючы рызыка траўмаў і пашкоджанняў. Кожны тралейбус мае два штангоуловителя. Практычна ва ўсіх гарадах СНД яны не выкарыстоўваюцца наогул ці працуюць толькі на адзінкавых машынах. Адзін з гарадоў, дзе штангоуловители ёсць на ўсіх тралейбусах, – гэта Масква.

Вусна перакладзіце тэксты “Автоматизация транспортной логистики” і “Экспертиза достоверности оценки” на беларускую мову. Адрэдагуйце пераклады, выкананыя з дапамогай камп’ютарнай праграмы. Запішыце.

Автоматизация транспортной логистики

Автоматизация транспортной логистики актуальна для транспортных компаний, транспортно-логистических подразделений предприятий, их отделов закупок и продаж, работающих с внешней перевозкой грузов, а также подразделений, отвечающих за межскладское перемещение товарноматериальных ценностей.

Увеличение объемов грузопотоков, рост требований к уровню обслуживания контрагентов приводят предприятия к необходимости повышения эффективности работ и минимизации издержек, связанных с перевозкой грузов. Оптимизация транспортной логистики в комплексе с внедрением

44

автоматизированной системы управления перевозками способствует решению таких задач, как:

увеличение объемов перевозимых грузов при неизменном количестве задействованных транспортных средств;

повышение качества и точности выполнения заказов на перевозку;

снижение удельной стоимости единицы перевезенного груза за счет более рациональной комплектации транспортных средств;

уменьшение доли холостых пробегов в общем пробеге транспортных средств

сокращение затрат на персонал;

автоматическое формирование товаросопроводи-тельной и путевой документации;

получение актуальной отчетности по различным показателям эффективности для принятия управленческих решений.

Аўтаматызацыя транспартнай лагістыкі

Аўтаматызацыя транспартнай лагістыкі актуальная для транспартных кампаній, транспартна-лагістычных падраздзяленняў прадпрыемстваў, іх аддзелаў закупаў і продажаў, якія працуюць з вонкавай перавозкай грузаў, а таксама падраздзяленняў, што адказваюць за межскладское перасоўванне таварна-матэрыяльных каштоўнасцяў.

Павелічэнне аб'ёмаў грузаплыняў, рост патрабаванняў да ўзроўня абслугоўвання контрагентаў прыводзяць прадпрыемствы да неабходнасці падвышэння эфектыўнасці прац і мінімізацыі выдаткаў, злучаных з перавозкай грузаў. Аптымізацыя транспартнай лагістыкі ў комплексе з укараненнем аўтаматызаванай сістэмы кіравання перавозкамі спрыяе рашэнню такіх задач, як:

павелічэнне аб'ёмаў якія перавозяцца грузаў пры нязменнай колькасці задзейнічаных транспартных сродкаў;

падвышэнне якасці і дакладнасці выканання замоў на перавозку;

зніжэнне ўдзельнага кошту адзінкі перавезенага грузу за кошт больш рацыянальнай камплектацыі транспартных сродкаў;

памяншэнне дзелі халастых прабегаў увогуле прабегу транспартных сродкаў

скарачэнне выдаткаў на персанал;

45

аўтаматычнае фармаванне таварасуправаджальнай і шляхавой дакументацыі;

атрыманне актуальнай справаздачнасці па розных паказчыках эфектыўнасці для прыняцця кіраўнічых рашэнняў.

Экспертиза достоверности оценки

Экспертиза достоверности оценки подразделяется на экспертизу достоверности внутренней оценки и экспертизу достоверности независимой оценки.

Экспертиза достоверности внутренней оценки – совокупность действий по проверке обоснованности результата внутренней оценки и (или) проверке соответствия проведенных расчетов законодательству;

Экспертиза достоверности независимой оценки – совокупность действий по проверке соответствия заключения и отчета об оценке техническим и иным нормативным правовым актам об оценке стоимости объектов гражданских прав и обоснованности результата независимой оценки.

Важно отметить, что критерии при проведении экспертизы достоверности оценки основаны на соблюдении оценщиком технических и иных нормативных актов по оценке объектов гражданских прав (далее – ТНПА) и обоснованности результата внутренней или независимой оценки. При этом под результатом оценки понимается не любая стоимость, определенная оценщиком в отчете об оценке, а итоговая стоимость.

Результат внутренней оценки – итоговая величина стоимости объекта оценки, выраженная денежной суммой и указанная в акте о внутренней оценке.

Результат независимой оценки – итоговая величина стоимости объекта оценки, выраженная денежной суммой или в виде диапазона денежной суммы и указанная в заключении и отчете об оценке.

Объектом экспертизы достоверности независимой оценки является заключение и отчет об оценке. Экспертиза достоверности независимой оценки может проводиться до или после совершения сделки и (или) иного юридически значимого действия с объектом оценки. Экспертиза достоверности независимой оценки не предполагает проведение повторной оценки.

Экспертыза пэўнасці адзнакі

Экспертыза пэўнасці адзнакі падпадзяляецца на экспертызу пэўнасці ўнутранай адзнакі і экспертызу пэўнасці незалежнай адзнакі.

46

Экспертыза пэўнасці ўнутранай адзнакі – сукупнасць дзеянняў па праверцы абгрунтаванасці выніку ўнутранай адзнакі і (ці) праверцы адпаведнасці праведзеных разлікаў заканадаўству;

Экспертыза пэўнасці незалежнай адзнакі – сукупнасць дзеянняў па праверцы адпаведнасці зняволення і справаздачы пра адзнаку тэхнічным і іншым нарматыўным прававым актам пра адзнаку кошту аб'ектаў грамадзянскіх правоў і абгрунтаванасці выніку незалежнай адзнакі.

Важна адзначыць, што крытэры пры правядзенні экспертызы пэўнасці адзнакі заснаваны на выкананні ацэншчыкам тэхнічных і іншых нарматыўных актаў па адзнацы аб'ектаў грамадзянскіх правоў (далей – ТНПА) і абгрунтаванасці выніку ўнутранай ці незалежнай адзнакі. Пры гэтым пад вынікам адзнакі разумеецца не любы кошт, вызначаная ацэншчыкам у справаздачы пра адзнаку, а выніковы кошт.

Вынік унутранай адзнакі – выніковая велічыня кошту аб'екта адзнакі, выяўленая грашовай сумай і паказаная ў акце пра ўнутраную адзнаку.

Вынік незалежнай адзнакі – выніковая велічыня кошту аб'екта адзнакі, выяўленая грашовай сумай ці ў выглядзе дыяпазону грашовай сумы і паказаная ў зняволенні і справаздачы пра адзнаку.

Аб'ектам экспертызы пэўнасці незалежнай адзнакі з'яўляецца зняволенне і справаздача пра адзнаку. Экспертыза пэўнасці незалежнай адзнакі можа праводзіцца да ці пасля здзяйснення ўгоды і (ці) іншага юрыдычна значнага дзеяння з аб'ектам адзнакі. Экспертыза пэўнасці незалежнай адзнакі не мяркуе правядзенне паўторнай адзнакі.

47

ФАКУЛЬТЭТ ГОРНЫХ СПРАЎ І ЭКАЛОГІІ

Экологический менеджмент

Экологический менеджмент – часть общей системы корпоративного управления, которая обладает четкой организационной структурой и ставит целью достижение положений, указанных в экологической политике, посредством реализации программ по охране окружающей среды.

В 1992 г. в Рио-де-Жанейро состоялся саммит глав государств, посвященный устойчивому развитию человеческого общества и природы, на котором в частности была принята Повестка дня на XXI век. На саммите также было определено, что экологический менеджмент следует отнести к ключевой доминанте устойчивого развития и одновременно к высшим приоритетам промышленной деятельности и предпринимательства. В 1993 году на уругвайском раунде переговоров, посвященных Всемирному торговому соглашению, было принято решение о создании международных стандартов по экологическому менеджменту. Международная организация по стандартизации (ISO) в своих рамках организовала технический комитет, который приступил к написанию стандартов, определяющих принципы функционирования систем экологического менеджмента. В 1996 г. был выпущен первый и основной стандарт по экологическому менеджменту.

Система экологического менеджмента имеет следующие взаимосвязанные структурные элементы:

утвержденную экологическую политику;

персонал, ответственный за поддержание системы экологического менеджмента;

контроль за соблюдением нормативно-правовых требований;

процедуры идентификации и оценки экологических аспектов;

установленные цели и задачи по охране окружающей среды;

сформированную экологическую программу;

документационное обеспечение системы экологического менедж-

мента;

управление операциями;

обучение персонала;

экологический мониторинг;

корректирующие и предупреждающие действия;

периодическую оценку соответствия с помощью экологического

аудита;

48

анализ со стороны руководства.

Заданне 1. Запішыце наступныя словы і словазлучэнні ў адпаведнасці з нормамі беларускага правапісу.

Экологический менеджмент, политика, аспект, программа, аудит, корпоративный, организационная структура, Рио-де-Жанейро, саммит, ключевая доминанта, приоритет, уругвайский раунд, международный стандарт, международная организация, стандартизация, технический комитет, функционирование, структурный элемент, нормативно-правовой, процедура идентификации, документационное обеспечение, операция, мониторинг, периодическая оценка, корректировать.

Заданне 2. Перакладзіце наступныя словы і словазлучэнні на беларускую мову. Запішыце. Карыстайцеся словамі для даведак.

Управление, цель, охрана окружающей среды, глава государства, устойчивый, общество, повестка дня, промышленный, предпринимательство, переговоры, соглашение, следующий, взаимосвязанный, ответственный, требование, соответствие, руководство, предупреждать.

Словы для даведак: устойлівы, пагадненне, кіраўніцтва, папярэджваць, кіраванне, прамысловы, кіраўнік дзяржавы, патрабаванне, грамадства, ахова навакольнага асяроддзя, адказны, мэта, перамовы, адпаведнасць, прадпрымальніцтва, Парадак дня, узаемазлучаны, наступны.

Заданне 3. Перакладзіце тэкст “Экологический менеджмент” на беларускую мову. Запішыце.

Заданне 4. Вусна перакладзіце тэкст “Экологический аудит” на беларускую мову.

Экологический аудит

Экологический аудит – независимая оценка соблюдения субъектом хозяйственной и иной деятельности нормативно-правовых требований в области охраны окружающей среды и подготовка рекомендаций в области экологической деятельности.

Экологический аудит в мире зародился на рубеже 1970–80-х годов. В частности, в Европейском экономичеком обществе директива об экологическом аудировании была принята в 1982 году, в 1984 году национальное

49