Nasoslar hám hawa uzatıw stanciyaları

Bul jerde ob - nasosdıń kólemli paydalı tásir koefficenti yamasa tolıw

koefficenti. Tolıw koefficentiniń shaması ob nasosdıń ólshemine baylanıslı

0,90 – 0,99 aralıǵında ózgeredi. Plunjerli nasoslar porshenli nasoslardan deneni qısıw konstrukciyası menen ajıraladı. Olarda porshenniń ornına plunjer qoyıladı ol tolıq cilindrdi qaplaydı. Plunjer jumıs kamerasınıń ishki diywalına tiymesten, tıǵızlawshı salnik arqalı háreket etedi. Porshenli hám plunjerli nasoslar gidravlikalıq kórsetkishleri boyınsha birdey. Plunjerli nasoslardı ekspluataciyalaw júdá ápiwayı, sebebi onda buzılıwshı detallar sanı kem (porshenniń kolcaları, manjetler h.t.b. joq)

Diffegramalı nasoslarda porshenniń ornına teriden yamasa sintetikalıq materialdan isletilgen iyilgish diafragma (menbrana) qoyıladı. Shesteriyalı nasoslardıń jumıs organı eki aylandırıwshı shestrnalardan turadı. Olar korpus ishine azıraq radial torcovoy zazor menen ornatılǵan. Kolcanıń aylanıyaı menen suyıqlıq sorıwshı polosg arkalı tislerdiń arasına beriledi hám naporlı polostqa qarap háreket etedi. Eki birdey kolcalı kisteriyalı nasoslardıń quyatugın suw sarpı tómendegishe anıqlanadı.

Q = 2 f l Z n ob (1.4)

Bul jerde f – tislerdiń aralıǵındaǵı ayıqlıqtıń kese kesiminiń maydanı

L – shesterna tisiniń uzınlıǵı

Z – tislerdiń sanı.

Shesternalı nasoslardıń kolemi paydalı tásir koefficenti ortasha 0,7 – 0,9 quraydı.

1.4.Struyalı gidravlikalıq nasoslardıń dúzilis sxeması

hám islew principi.

Struyalıq nasoslardıń háreketi bir aǵıstıń ekinshisine kinetikalıq energiyanı jetkerip beriw principine tiykarlanǵan. Nasos aldında napordı payda etiw, hesh qanday ortalıq mexanizminiń járdemsiz eki agıstıń aralasıyaı menen iske asadı. Nasosdıń atqaratuǵın xızmetine baylanıslı jumıs hám qozǵalıstaǵı ortalıq (suyıqlıq, par, gaz) birdey yamasa hár túrli boladı.

Struyalıq nasosdıń jumıs processin suwstruyalıq nasosı massasına qaray, tiykarǵı kórsetikishleriniń qatnasların anıqlaymız (1.5-súwret)

11

Suw shıǵarıwshı struyalıq nasoslar. Suw struyalıq nasosında suw truba menen úlken basımda soplo arqalı tartılıp uzatıw kamerasına beriledi. Sopladan qısılıp úlken tezlik penen struya túrinde atlıǵıp shıqqan suw, aralasıw kamerasına kirgen suw menen aralasıp, basım atmosferalıq basımnan kem boladı. Aralastırıw

1.5-súwret. Struyalıq nasos.

1-sorıwshı trubaprovod; 2- truba: 3- soplo; 4- kiriw kamerası; 5-aralastırıw kamerası; 6-diffuzor; 7-naporlı trubaprovod.

Kamerasınan barlıq suw agısı diffuzorǵa qarap baǵıtlanadı, bul jerde tezliktiń azayıwı menen basım payda bolıp suyıqlıqtıń naporlı trubaprovodta háreket etiwin támiynleydi. Suw aparıwshı kameranıń turaqlı tolıp turıwı qabıllaǵısh rezervuardan sorıwshı trubaprovod arqalı iske asırıladı.

Suw struyalıq nasosdıń payda etetugın naporı kirerlik I-I hám shıǵardıq III – III kesimlerdegi salıstırma energiyanıń ayırmashılıǵı menen anıqlanadı. Qarsılıqlardı esapqa almasaq, onda ol I – I hám II – II kesimler arasındaǵı ózgeriske teń.

Bul eki kesim ushın Bernulli teńlemesin paydalanıp hám razmersiz parametrlerdi: S = Fk.c\ fc hám q = Q\Qc (bul jerde Fk.c\ fc almastırıw kameranıń hám struyanıń kesim maydanları, Qc sapladan ótken struyanıń suw sarpı) paydalanıp, keyin bir qansha

ózgerisler kiritilip tómendegishe formulanı jazamız:

12

Suw shıǵarıwshı struyalıq nasoslardıń paydalı tásir koefficenti 0,25 – 0,30 ǵa teń boladı. Suw struyalıq nasosdıń paydalı tásir koefficenti 0,25 – 0,30

Suyıqlıqlardı kóterip hám jetkerip beriw ushın basqa da gidravlikalıq qurılmalar qollanıladı.

Olar hawa suw kóterigishleri, gidravlikalıq tirajlar hám shnekli nasoslar.

Hawa suw kótergishi (erlift) jer astı suw menen shıǵarıp beriwde qollanıladı. Erlirtler vertikal trubadan turıp, aǵırǵı beti qabıllawshı rezervuardaǵı suwdıń qáddiniń tómeninde

jaylasadı. (1.6-súwret)

Trubanıń ishinen hawa júriwshi trubka ótedi, onnan kompressor arqalı qısılgan hawa beriledi

hám forsunka járdeminde serpiledi. Usınıń nátiyjesinde payda bolǵan hawa – suw aralaspasınıń tıǵızlıǵınan Rsm suwdıń tıǵızlıǵınan p bir qansha az

bolǵanlıqtan, aralaspa jer astı suwınıń qádirin truba arqalı joqarı kóterip N biyikligindegi

Bul jerde Qvatsh – komisser arqalı 1s berilgen hawanıń kólemi

13

Quyılǵan suyıqlıqtıń n-n kesiminen k-k kesimge shekemgi aralıqtaǵı salıstırma energiyasınıń

1.7-súwret. Nasos quralmasınıń sxeması.

O-O hám N-N kesim aralıǵındaǵı uchastkadaǵı suyıqlıq aǵısı ushın Bernulli teńlemesin jazamız.

jazamız.

15

Solay etip, nasosdıń paydalı tásir koefficenti (PTK), gidravlikalıq , kólemlik hám

bul jerde, hv – qozgalıstaǵı suyıqlıqtıń nasosǵa kirip – shıǵıw arasındaǵı diywallarǵa súykeliw nátiyjesinde joǵaltqan naporı;

∆Q – nasosdıń zazorlarınan aqqan suw muǵdarı Nmex – quwatlılıqtıń mexanikalıq joǵalıwı (podshipniklerde, salniklerde).

1.5. Hár túrli tiptegi nasoslardıń artıqmashlılıǵı hám kemshiligi.

Eger nasoslardıń quyatuǵın suw sarpı boyınsha baxalasaq onda onıń kóbeyip barıw tártibi boyınsha nasoslar tómendegishe jaydasadı: kólemli nasoslar (1÷200m3/s) oraydan qashıwshı kúsh penen tásir etiwshi nasoslar (10÷20000m3/saat) kósherli nasoslar (100÷150000m3/saat)

Egerde nasoslardıń maksimal koteriw biyikliginiń (napordıń) shamasın tiykarǵı kórsetkishi sıpatında karasaq , onda nasoslardıń napor boyınsha jaylasıw tártibi kerisinshe boladı, yaǵnıy, kósherli nasoslar (N = 25m.shekem) oraydan qashıwshı kúsh penen tásir e tiwshi nasoslar (N = 500m. shekem) kólemli (porshenli) nasoslar (N = 10000m. shekem). Suw kewdiriwshi hár túrli qurılmalar hám struyalıq nasoslar bolsa, olar N – Q kordinatdıń júdá az muǵdarı menen sıpatlanadı. Solay etip, ámeliy napordıń ózgeriw diapazonı 1-2m den 10000m shekem hám suw sarpınıń bir qansha litrden 150000m3/saat qa shekemgi aralıǵında júdá kóp sandaǵı tiplerge hám ólshemlerge iye, óndiriske engizilgen nasoslar jatadı. Qandayda bir tiptegi nasosdıń, ol yamasa bul texnologiyalıq qurılmalarǵa qollanıwında onıń is kórsetkishlerinen birge ekspluataciyalıq sapalılıǵı sheshiwshi áhmiyetke iye boladı. Usıǵan baylanıslı óndiriste júdá kóp qollanılatuǵın nasoslardıń artıqmashlıǵın hám kemshiligin qaraymız.

Qalqalı nasoslar. Oraydan qashıwshı hám kósherli nasoslar paydalı tásir koefficentiniń joqarı shamasında, quyatuǵın suyıqlıq muǵdarı menen birgelikli úzliksiz támiynleydi. Salıstırmalı onsha qıyın bolmaǵan nasosdıń dúzilisi, olardıń joqarı bekkemligin hám uzaq múddette jumıs islewin támiynleydi. Joqarı aylanıstaǵı háreketlendirgish elektr dvigateli menen

ápiwayı jalganıwı, nasos agregatınıń komplektli bolıwın hám PTK kóbeyiwin támiynleydi.

17

Oraydıń qashıwshı hám kósherli nasoslardıń bunday jaqsı artıqmashlıqları, olardı suw menen támiynlew hám kanalizaciya soorujenieleriniń tiykarǵı nasosları etip qabıllawǵa alıp keldi. Olar suwǵarıw sistemalarınıń nasos stanciyalarında keńnen qollanıladı. Oraydan qashıwshı kúsh penen tásir etiwshi nasoslardıń tiykarǵı kemshiligi olardıń qollanılıwındaǵı azǵantay suw sarpı menen hám joqarı napor da islew jaǵdayı menen shegeralanıwı sanaladı, bul stupenka sanınıń kóbeyiwi menen PTK nıń azayıwına aǵıp keledi. Bul nasos qurılmaların ekspluataciyalaw jaǵdayında da qıyınshılıq ushırasadı yaǵnıy iske túsiriw aldınan nasos suyıqlıq penen toltırıladı.

Kólemli nasoslar. Porshenli hám plunjerli nasoslardıń basqalarǵa teń kelmeytuǵın artıqmashlıǵı, olardıń joqarı PTK hám kóp bolmaǵan kólemdegi suyıqlıqtı qálegen júdá joqarı bolǵan biyiklikke jetkerip beriwi bolıp esaplanadı. Sonıń menen birge suw sarpınıń birgelki berilmewi, háreketlendiriwshi dvigatel menen qıyın jalǵanıwı, klapanlardıń tez tozıwı, hám

úlken ólshemi hám awırlıǵı olardı úlken ónimdarlıqqa iye nasos stanciyalarında qollanıwǵa múmkinshilik bermeydi. Aylanba háreketli is organına iye kólemli nasoslardıń konstrukciyası júdá ápiwayı hám suyıqlıqtıń birgelki quyılıwın támiynleydi. Shesternyalı hám vintli nasoslardıń quyatuǵın suyıqlıq sarpı júdá az bolǵanı ushın hám olardıń jabısqaq suyıqlıqlardı aydawǵa jaqsı qabıllaytuǵın esapqa alıp, gidroprivod, avtomashina hám maylaw sistemaların azıqlandırıwshı nasos sıpatında paydlanıladı.

Suw struyalıq nasosları. Gidroelevatorlardıń artıqmashlıǵı olardıń ólshemleriniń úlken emesligi, dúzilisiniń ápiwayılıǵı, suyıqlıqtı kóp muǵdarlıqta jetkerip beriw qabıllawı hám iste joqarı bekkemlikke iyeligi bolıp esaplanadı. Suw struyalıq nasoslar jer qazıw jumısların gidromexanizaciya usılı menen islegende keń qollanıladı. Olardı taǵıda jer astı suwların tereń qudıqların, artezin skvashinalardan tartıp shıǵarıwda, jer astı suwlarınıń qáddin tómen túsiriwde keń qollanıladı. Suw struyalıq nasoslardıń tiykarǵı kemshiligi, olardıń paydalı tásir koefficenti júdá tómen belgili hám basım menen kólemdegi rabochiy suwdıń shıgarılıyaı esaplanadı.

18

Tablica 2.1

Nasos agregatların ekspluataciyalawda ushırasatuǵın buzılıw jaǵdayları hám olardı

saplastırıw ilájları.

19