III bob. D_med dasturiy ta’minoti orqali olingan natijalar

3.1. D_Med dasturiy ta’minoti samaradorligi.

Dissertatsiyaning ushbu paragrafi D_Med dasturiy ta’minotining tibbiy klinikadagi samaradorligini batafsil tahlil qilishga bag‘ishlangan bo‘lib, tizimni joriy etishdan oldin va keyin asosiy ko‘rsatkichlarni taqqoslashga e’tibor qaratilgan. D_Med ni joriy etishdan asosiy maqsad - ma’muriy jarayonlarni takomillashtirish, ma’lumotlarning aniqligi va ishonchliligini oshirish, shuningdek, bemorlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashdan iborat. Tadqiqot davomida klinikada boshqaruv jarayonlarini avtomatlashtirish, ma’lumotlarni standartlashtirish va mijozlarning qoniqish darajasini oshirishga e’tibor qaratildi.

D_Med asosidagi birlashgan platformadan foydalanish ma’lumotlarni kiritish va qayta ishlashni avtomatlashtirish, ma’muriy operatsiyalar uchun vaqt sarfini sezilarli darajada kamaytirish imkonini beradi. BemorForm va ShifokorForm kabi tizimlashtirilgan shakllar xatolar ehtimolini minimallashtirgan holda bemorlar va shifokorlar haqida ma’lumot to‘plashda tartibli va bir xil yondashuvni ta’minlaydi. Bemor va Shifokorning unifikatsiyalangan modellari yordamida ma’lumotlar standartlashtirilgan shaklda saqlanadi, bu esa ma’lumotlarni izlash va tahlil qilish jarayonini osonlashtiradi.

Tizim tomonidan hal qilinadigan asosiy vazifalar asosiy ma’muriy funksiyalarni avtomatlashtirish, vaqt sarfini kamaytirish va klinika xodimlari va bemorlar o‘rtasidagi o‘zaro aloqalarning qulayligini ta’minlashdan iborat bo‘lib, bu xizmat ko‘rsatish sifatini sezilarli darajada oshirish imkonini beradi.

D_Med tizimi tibbiyot klinikasida bemorlar va shifokorlar ma’lumotlarini boshqarish uchun ixtisoslashtirilgan veb-ilova hisoblanadi. U veb-arxitekturaga asoslangan va zamonaviy veb-texnologiyalardan foydalangan holda ishlab chiqilgan bo‘lib, qulay kirish va ma’lumotlarni markazlashgan holda boshqarishni ta’minlaydi. Bunday arxitekturaning asosiy afzalligi tizimning istalgan joydan internetga ulanishi bo‘lib, bu real vaqt rejimida ma’lumotlar bilan o‘zaro aloqani osonlashtiradi.

D_Med dasturiy majmuasi, aksariyat zamonaviy veb-tizimlar kabi, mijoz-server arxitekturasiga asoslanadi, bu yerda frontend HTTP(Hypertext Transfer Protocol) protokoli orqali server bilan o‘zaro aloqada bo‘ladi. HTTP (Hypertext Transfer Protocol) - bu serverdan ma’lumotlarni so‘rash va olishni ta’minlaydigan tarmoq protokoli. D_Med tizimida ushbu protokol bemorlar va shifokorlar haqidagi ma’lumotlar, yangi yozuvlarni qayd etish va ma’muriy operatsiyalarni bajarish kabi ma’lumotlarni uzatish uchun ishlatiladi. Barcha ma’lumotlar serverda saqlanadi va foydalanuvchi unga veb-brauzer orqali kira oladi, bu esa qo‘shimcha dasturiy ta’minotni o‘rnatmasdan tizim bilan ishlashda qulaylikni ta’minlaydi.

Tizimning texnik jihatlari:

D_Med tizimining arxitekturasi mahalliy serverdan foydalangan holda veb-arxitekturaga asoslanadi, bu esa klinika xodimlariga brauzer interfeysi orqali mahalliy tarmoq doirasida ma’lumotlar bilan ishlash imkonini beradi. Foydalanuvchilarning qurilmalariga qo‘shimcha dasturiy ta’minotni o‘rnatish zaruratini chetlab o‘tib, foydalanish qulayligi va soddaligini ta’minlash uchun veb-arxitektura tanlandi. Shuningdek, lokal server tizimni yangilash va yangi funksional modullarni qo‘shish jarayonini soddalashtiradi.

Mijoz va server o‘rtasida ma’lumotlarni uzatish uchun yuqori tezlikda kirish va ma’lumotlarni qayta ishlashni ta’minlaydigan HTTP (Hypertext Transfer Protocol) protokoli qo‘llaniladi. Tizimning server qismi Django freymvorki asosida ishlab chiqilgan bo‘lib, u bemorlar, shifokorlar va ma’muriy ma’lumotlarni samarali boshqarish imkonini beradi.

Bemorni boshqarish tizimi asosida Bemor modeli yotadi. Ushbu model bemorlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni shakllantiradi va asosiy atributlarni, jumladan ism, familiya, tug‘ilgan sana, aloqa ma’lumotlari va boshqa muhim ma’lumotlarni saqlaydi.

class Bemor(models.Model):

ism = models.CharField(max_length=50)

familiya = models.CharField(max_length=50)

sharif = models.CharField(max_length=50, blank=True, null=True)

tugilgan_sana = models.DateField()

jinsi = models.CharField(max_length=10)

viloyat = models.CharField(max_length=50)

tuman = models.CharField(max_length=50)

manzil = models.CharField(max_length=255)

hujjat_turi = models.CharField(max_length=50)

hujjat_malumoti = models.CharField(max_length=50)

telefon = models.CharField(max_length=15)

def __str__(self):

return f"{self.familiya} {self.ism}"

Skript 1. Bemor modeli D_Med tizimida bemorlar ma’lumotlarini saqlash uchun.

Bemorform modeli ma’lumotlarning yuqori aniqligi va ularni izlashning osonligini ta’minlagan holda bemorlar haqidagi ma’lumotlarni shakllantirishga imkon beradi. Model maydonlari bemorning ismi, familiyasi, manzili va telefon raqami kabi asosiy ma’lumotlarni o‘z ichiga oladi. Bu ma’lumotlarni kiritish jarayonini avtomatlashtirish va xatolar ehtimolini kamaytirish imkonini beradi.

3.1.1-rasm. Tizimga kirish interfeysi.

from django import forms

from .models import Bemor

class BemorForm(forms.ModelForm):

class Meta:

model = Bemor

fields = ['ism', 'familiya', 'sharif', 'tugilgan_sana', 'jinsi', 'viloyat', 'tuman', 'manzil', 'hujjat_turi', 'hujjat_malumoti', 'telefon']

Skript 2. BemorForm shakli bemor ma’lumotlarini kiritish va tahrirlash uchun.

BemorForm shakli tibbiyot xodimlariga bemorlar to‘g‘risidagi ma’lumotlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri veb-interfeys orqali kiritish imkonini beradi, bu esa ma’muriy jarayonlarga ketadigan vaqt sarfini minimallashtiradi va ma’lumotlarning yagona tuzilishini ta’minlaydi.

D_Med tizimi ma’muriy interfeys bilan jihozlangan bo‘lib, u bemorlar haqidagi yozuvlarni filtrlash, qidirish va tahrirlash imkonini beradi. Yozuvlarni boshqarish BemorAdmin sinfi orqali amalga oshiriladi, u ismlar bo‘yicha qidirish, jins va mintaqa bo‘yicha filtrlash, shuningdek ma’lumotlarni qulay formatda ko‘rsatish imkonini beradi.

from django.contrib import admin

from .models import Bemor

class BemorAdmin(admin.ModelAdmin):

list_display = ('familiya', 'ism', 'tugilgan_sana', 'jinsi', 'manzil')

search_fields = ('familiya', 'ism', 'manzil')

list_filter = ('jinsi', 'viloyat')

admin.site.register(Bemor, BemorAdmin)

Skript 3. BemorAdmin ma’muriy sinfi bemor haqidagi yozuvlarni boshqarish uchun.

BemorAdmin sinfi ma’lumotlarni tezkor qidirish va filtrlash imkoniyatlarini taqdim etadi, bu esa boshqarish qulayligini oshiradi va kerakli ma’lumotlarni tezda topish imkonini beradi.

Tizimning veb-interfeysi bemorning yangi yozuvlarini qo‘shish shaklini, shuningdek, mavjud yozuvlarni qidirish va ko‘rish uchun sahifalarni taqdim etadi.

"Yangi bemorni qo‘shish

Asosiy funksional komponentlar

3.1.2-rasm. D_Med tizimida bemor haqida yangi ma’lumot qo‘shish uchun shakl interfeysi

D_Med tizimining asosini bir nechta asosiy modellar tashkil etadi, ularning har biri ma’lumotlarni saqlash va qayta ishlashni ta’minlashda o‘z rolini o‘ynaydi. Ushbu modellarga Bemor (bemorlar), Shifokor (shifokorlar), Bolim (bo‘limlar) va Mutaxassislik (ixtisoslik) kiradi. Ushbu modellarning har biri ma’lumotlarni tuzadi, ma’muriy va tibbiy xodimlar uchun ma’lumotni qulay boshqarish va undan foydalanishni ta’minlaydi.

• Bemorform modeli bemorlar haqidagi ma’lumotlarni, jumladan, ism, familiya, tug‘ilgan sana, manzil va aloqa ma’lumotlarini o‘z ichiga oladi. Ushbu model ma’lumotlarni boshqarish va nazorat qilish uchun juda muhim bo‘lgan bemorlarni hisobga olish imkonini beradi.

class Shifokor(models.Model):

ism = models.CharField(max_length=50)

familiya = models.CharField(max_length=50)

mutaxassislik = models.ForeignKey(Mutaxassislik, on_delete=models.CASCADE)

bolim = models.ForeignKey(Bolim, on_delete=models.CASCADE)

telefon = models.CharField(max_length=15)

• Bolim modeli klinika bo‘limlari haqidagi ma’lumotlarni saqlash uchun mo‘ljallangan tuzilmadir. Bu shifokorlar va bemorlarni bo‘limlar bo‘yicha tasniflash imkonini beradi, bu esa ma’muriyat va rejalashtirishni soddalashtiradi.

class Bolim(models.Model):

nomi = models.CharField(max_length=100)

Mutaxassislik modeli shifokorlarning ixtisosliklari haqidagi ma’lumotlarni saqlaydi, bu esa kasbiy yo‘nalishlar bo‘yicha ma’lumotlarni filtrlash va qidiruv sifatini yaxshilash uchun muhimdir.

class Mutaxassislik(models.Model):

nomi = models.CharField(max_length=100)

Skript 4. D_Med tizimining asosiy modellari: Bemor, Shifokor, Bolim va Mutaxassislik.

Ushbu modellar ma’lumotlarni tizimli saqlashni ta’minlaydi va tizimning umumiy samaradorligini yaxshilagan holda kerakli ma’lumotlarni tezda topish imkonini beradi.

Foydalanuvchi bilan muloqot qilish va ma’lumotlar bilan ishlashni soddalashtirish uchun BemorForm va ShifokorForm kabi shakllar ishlab chiqilgan. Ushbu shakllar ma’lumotlarni kiritish va tahrirlash uchun qulay interfeysni taqdim etadi.

BemorForm tibbiy xodimlarga bemorlar haqidagi ma’lumotlarni to‘g‘ridan-to‘g‘ri veb-interfeys orqali kiritish imkonini beradi. Bu qog‘oz hujjatlarni qo‘lda to‘ldirish zaruratini istisno qiladi, xatolar ehtimolini kamaytiradi va ma’muriyatchilik jarayonini soddalashtiradi.

from django import forms

from .models import Bemor

class BemorForm(forms.ModelForm):

class Meta:

model = Bemor

fields = ['ism', 'familiya', 'tugilgan_sana', 'jinsi', 'manzil', 'telefon']

ShifokorForm shifokorlar haqidagi ma’lumotlarni, shu jumladan ularning ixtisosligi va aloqa ma’lumotlarini kiritish uchun shaklni taqdim etadi. Bu hisobga olishni tashkil etish va tibbiyot xodimlari haqidagi dolzarb ma’lumotlarga kirishni ta’minlash imkonini beradi.

from django import forms

from .models import Shifokor

class ShifokorForm(forms.ModelForm):

class Meta:

model = Shifokor

fields = ['ism', 'familiya', 'mutaxassislik', 'bolim', 'telefon']

Skript 5. BemorForm va ShifokorForm shakllari bemorlar va shifokorlar haqidagi ma’lumotlarni kiritish uchun.

Tizimda shakllardan foydalanish nafaqat ma’lumotlarni kiritish jarayonini tezlashtiradi, balki ularning yaxlitligi va bir xilligini saqlash imkonini beradi. Bu esa ma’muriy xodimlarga yuklamani kamaytiradi va xatolarning yuzaga kelish ehtimolini minimallashtiradi.

Tizim funksionalining muhim qismi ma’lumotlarni kiritish va ko‘rish uchun interfeyslardir. Quyidagi rasmda bemor haqidagi ma’lumotlarni kiritish uchun interfeys keltirilgan bo‘lib, u klinika xodimlariga bemor haqidagi yangi ma’lumotlarni tizimga osongina qo‘shish imkonini beradi.

3.1.3-rasm. D_Med.X’ tizimidagi bemorlar haqidagi ma’lumotlarni kiritish uchun shakl interfeysi

X uddi shunday, shifokorlar haqidagi ma’lumotlarni boshqarish uchun interfeys ma’lumotlarga qulay kirish va tahrirlash imkoniyatini ta’minlaydi.

3.1.4-rasm. D_Med tizimida shifokorlar haqidagi ma’lumotlarni kiritish uchun shakl interfeysi.

Ushbu interfeyslar ma’lumotlar bilan ishlashning osonligini ta’minlaydi va D_Med tizimini foydalanuvchilar uchun qulay va tushunarli qiladi.

D_Med tizimining joriy etilishi ma’muriy va klinik jarayonlarda tub o‘zgarishlarga olib keldi, bu esa bemorlarga xizmat ko‘rsatish sifatini yaxshilashga va tibbiyot xodimlarining ish samaradorligini oshirishga yordam berdi. Ushbu bo‘limda D_Med joriy etilgandan keyin sodir bo‘lgan asosiy o‘zgarishlar batafsil ko‘rib chiqiladi, bunda ma’lumotlarni qayta ishlash vaqtini qisqartirish, kiritish xatolarini kamaytirish va eng muhim jarayonlarni avtomatlashtirishga alohida e’tibor qaratiladi.

3.1.5-rasm. D_Med tizimining asosiy qismi

D_Med tizimi joriy etilishidan oldin ma’lumotlar bilan ishlash katta vaqt sarfini talab qildi, bu esa bemorlarga xizmat ko‘rsatish tezligiga salbiy ta’sir ko‘rsatdi va klinikada ish jarayonini qiyinlashtirdi. Yangi bemorni ro‘yxatga olish 15 daqiqagacha davom etdi, chunki barcha jarayon, shakllarni to‘ldirishdan tortib, kerakli mutaxassislarni qidirishgacha qo‘lda amalga oshirildi. Har bir bemorga qo‘lda shifokor tayinlashga to‘g‘ri keldi va ma’lumotlar markazlashgan tizimsiz elektron jadvallarga kiritildi, bu esa ishlov berish vaqtini oshirdi.

D_Med joriy etilishi bilan shifokorni ro‘yxatga olish va tayinlash jarayoni sezilarli darajada tezlashdi. Endilikda markaziy ma’lumotlar bazasi va avtomatlashtirilgan jarayonlar tufayli bemorni ro‘yxatga olish uchun o‘rtacha vaqt 9 daqiqaga qisqardi, bu esa klinika xodimlariga umumiy yuklamani qisqartirish va o‘tkazuvchanlik qobiliyatini oshirish imkonini berdi. Avtomatik shakllar va ma’lumotlar bazalarining integratsiyasi ma’lumotlarni kiritish va qayta ishlashni sezilarli darajada soddalashtirish imkonini berdi, shuningdek, ma’lumotlarga tezkor kirishni ta’minladi.

Yaxshiroq ko‘rgazmalilik uchun quyidagi jadvalda qiyosiy ma’lumotlarni keltiramiz:

Ko‘rsatkich	D_Med joriy etilgunga qadar	D_Med joriy etilgandan keyin	O‘zgarish (%)
O‘rtacha ro‘yxatdan o‘tish vaqti	15 daqiqa	9 daqiqa	-40%
Bemorning shifokorga bog‘lanish	5 daqiqa	Bir necha soniya	Jarayonni tezlashtirish

3.1.1-jadval. D_Med joriy etilishidan oldin va keyin ma’lumotlarni qayta ishlash vaqtining qiyosiy tahlili.

D_Med joriy etilishidan oldin ma’lumotlarni qo‘lda kiritish tez-tez uchraydigan xatolar manbai bo‘lib, bu tibbiy xizmat sifatini pasaytirdi va noto‘g‘ri ma’lumotlarni tuzatish vaqtini oshirdi. Bunday xatolar inson omili bilan bog‘liq edi: bemorning ismini noto‘g‘ri kiritish, tashxislarni ko‘rsatishda xatolar yoki shifokorni noto‘g‘ri tanlash ehtimoli.

D_Med tizimi avtomatik tekshiruvlar va shakllarni birlashtirish orqali bunday xatolar ehtimolini minimallashtirdi. Masalan, BemorForm va ShifokorForm shakllari kiritish bosqichidayoq ma’lumotlarning to‘g‘riligini nazorat qilishga yordam beradi, bu esa xato yozuvlarni istisno qiladi. Tizim avtomatik ravishda hujjat raqami yoki tug‘ilgan sanasi kabi maydonlarning to‘g‘riligini tekshiradi va nomuvofiqliklar mavjud bo‘lganda foydalanuvchiga xabar beradi. Buning natijasida xatolarning umumiy soni 25% ga kamaydi.

Quyidagi jadvalda jarayonlarni avtomatlashtirishdan keyin xatoliklar darajasi qanchalik o‘zgarganligi ko‘rsatilgan:

Ko‘rsatkich	D_Med joriy etilgunga qadar	D_Med joriy etilgandan keyin	O‘zgarish (%)
Ma’lumotlarni kiritishdagi xatolar	100 ta yozuvga 10 ta xatolik	100 ta yozuvga 2 ta xatolik	-80%

3.1.2-jadval. D_Med joriy etilishidan oldin va keyin ma’lumotlarni kiritish xatolarining qiyosiy tahlili.

Bemorni shifokorga bog‘lash jarayonini avtomatlashtirish D_Med tizimida amalga oshirilgan eng muhim yangiliklardan biridir. Bu jarayon Bemor_shifokor modeli yordamida optimallashtirildi, u qo‘lda qidirish va taqqoslash zaruratini istisno qilgan holda bemor uchun shifokorni darhol tayinlash imkonini beradi.

Ilgari shifokorni tayinlash uchun administrator kerakli mutaxassisni qo‘lda izlashi, bemorning ma’lumotlarini shifokorlar bilan taqqoslashi kerak edi. Bu jarayon nafaqat uzoq davom etdi, balki xatolarga ham duchor bo‘ldi, bu esa ko‘pincha kechikish va noaniqliklarga olib keldi. Endi, D_Med joriy etilishi bilan, butun jarayon avtomatlashtirildi va bemor tanlanganda tizim ularning profili va ommabopligi asosida tegishli mutaxassislarni taklif qiladi.

Bemor_shifokor modeli yordamida bemorni shifokorga avtomatik bog‘lashni amalga oshiradigan Skriptga misol quyida ko‘rsatilgan:

class Bemor_shifokor(models.Model):

bemor = models.ForeignKey(Bemor, on_delete=models.CASCADE)

shifokor = models.ForeignKey(Shifokor, on_delete=models.CASCADE)

sana = models.DateField()

def assign_doctor(self, bemor_id, shifokor_id):

self.bemor_id = bemor_id

self.shifokor_id = shifokor_id

self.sana = timezone.now().date()

self.save()

Skript 6. Bemorni shifokorga avtomatik bog‘lash uchun Bemor shifokor modeli.

Ushbu Skript bemorning shifokorga aloqasini avtomatik ravishda saqlab, tayinlangan sanani qayd etadi, bu esa bemorning shifokorlar bilan o‘zaro munosabatlari tarixini kuzatish imkonini beradi. Ushbu modeldan foydalanish qo‘l bilan aralashuvni istisno qiladi, bu esa xatolar ehtimolini sezilarli darajada kamaytiradi va jarayonni tezlashtiradi.