Minor ladında jazılǵan nama

10. Do major gamması.

Gamma degenimiz bul lad ses qatarları I-teksheden izbe-iz joqarıǵa kóteriliw hám oktavadan tómenge túsiw háreketine aytıladı. Gammanı qurawshı sesler basqıshlar dep ataladı. Pútin gamma segiz basqıshtan ibarat, segizinshi basqısh birinshi basqıshtıń tákirarlanıwı. Basqıshlar rim sanı menen belgilenedi:

I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII

Do major gammasınıń tonikası - Do

Do, Re, Mi, Fa, Sol, Lya, Si, Do

I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII

Do, Mi, Sol turaqlı sesler.

Re, Fa, Lya, Si turaqsız sesler.

Do major gammasınıń joqarǵı qaray jazılıwı.

Do major gammasınıń tómenge qaray jazılıwı.

11. Tonika úshsesligi.

Tonikadan basqa (birinshi basqısh) ladtıń turaqlı dawıslarına III hám V basqıshlar kiredi. I, III hám V basqıshlardıń birge shertiliwine tonika úshsesligi dep ataladı.

Do majorda tonika úshsesligi.

Mısalı:

12. Kirisiw dawısları.

Tonikanıń eki tárepinde jaylasqan dawıslarǵa kirisiw dawısları dep ataladı. (VII hám II)

Do majorda kirsiw dawısları.

13. Ton hám yarım ton.

Yarım ton dep jaqın jaylasqan eki sestiń aralıǵına aytıladı. Eki yarım ton bir pútin tondı quraydı.

Eki aq klavishtiń ortasında bir qara klavishtiń jaylasıwına yarım ton dep ataladı. Eki aq klavishtiń eki qaptalına qara klavishtiń jaylasıwına bir ton dep ataladı. Do major gammasındaǵı ton hám yarım tonlar.

do re mi fa sol lya si do

ton ton yarım ton ton ton yarım

ton ton

14. Alteraсiya belgileri.

Belgilerdiń yarım ton yamasa bir ton joqarıǵa kóteriliwi, yarım ton yamasa bir ton tómenge túsiwine alteraсiya belgileri yamasa xromatik belgiler dep ataladı.

# Diez - yarım ton joqarı kóteredi.

Bemol - yarım ton tómen túsiredi.

Bekar - diez hám bemol belgilerin biykarlaydı.

x Dubl diez - bir ton joqarı kóteredi.

Dubl bemol - bir ton tómenge túsiredi.

15. Gilttegi hám giltsiz alteraсiya belgileri.

Diez yamasa bemol belgisi gilttiń qasında jaylassa gilttegi alteraсiya belgisi dep ataladı. Bul belgi namanıń bastan aqırına shekem saqlanıp turadı.

Diez yaki bemol belgisi notanıń qasında jaylassa giltsiz alteraсiya belgisi dep ataladı. Bul belgiler tek ǵana berilgen takt ishinde saqlanadı. Gilttegi belgilerge mısallar:

Giltsiz belgige mısal: