Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

421

Bizlerge biytanıs bul eldiń xalqın

Shetinen «bay» dep men ayta almayman,

Bayı - bay, jarlısı - jarlı-dı bálkim, Bay eller hám qalıy bolmas ondaydan.

Biraq ta, bul elde urlıq joq eken, Mashınǵa - garaj joq, sharbaq joq baǵda.

Urlıq islep qolǵa túseǵoysań sen, Ómirińshe sarǵayarsań qamaqta.

Ishiwshilik bunda dástúrden qalǵan, Shiyshe ashılmaydı qonaǵıńa da.

Qıysayıp qaramas bunda hesh adam Viski, konyak hám araǵıńa da.

Dúkan - qarawılsız, esik - qulıpsız, Jolǵa qoyıp ketken zatıńa tiymes. Bilemen, siz maǵan kúlip turıpsız, Sırttı maqtaǵandı kewlimiz súymes.

Awa, bul «ertekke» isenbes xalıq, Insap, haqlıq ermek bolǵan ellerde; Nızamlar qaǵazdıń júzinde qalıp, Nızamsızlıq háwij alǵan ellerde ...

12

Alıs Malayziya keshelerinde Qus jolınan tógilgendey juldızlar. Bereketli bul musılman elinde

Sajdegahte haqtıń inayatı bar.

Bardıq zıyaratqa bir kúni tańda, Bul muqaddes jaydıń dańqın esitip. Shomılar qublanıń kuyash nurına,

Shah Jahannıń aq márwarid meshiti.

422

Palmalar ırǵalıp, hámme jaq gúllep, Perishteler kókten jerge engendey. «Quda bir, Muhammed rasuli haq» dep,

Gúmbezi gúńirenip hawaz bergendey.

Kirdim jalań ayaq, kópke ilesip

Hám tilek tiledim Párwardigardan: «Ya Táńirim, bendeńe bergeyseń nesip, Miriwbetli bolǵay dúnyada insan!

Sheksiz qúdiretińnen bina bolǵan kún,

Hár shıqqanda tógilgen qan kórmesin.

Tórt ayaklı haywan kóbeysin, lekin, -

Eki ayaklı haywan ósip - ónbesin!

Táńirim, bermeseń de artıq dúnya-mal, Insap hám miyrim ber bendelerińe,

Hámmeniń kewline jaqsılıqlar sal, Dúnyaǵa - tınıshlıq, zalımga - zawal, Bereket ber Malayziya eline».

Kuala-Lumpur Dekabr 1991-jıl.

TÓK TAWÍNDAǴÍ OYLAR

1.

Tús atıńnan, kel Ulmambet qasıma,

Bir shıǵayıq Tók tawınıń basına.

Seniń menen bir sáwirlep qaytayın,

Kelgenimde men payǵambar jasıma.

Aytalmassań sen de «júdá jaspan» dep,

Qaraysań ba qıraw shalǵan shashıńa?

Biraq «házir aq shash moda erlerge»,

Dep hayallar aytısar kóp jerlerde...

423

2.

Doslar boldı. Ele de bar. Biraqta

Birazları ketti kelmes jıraqqa...

Birazı hámeldar bolıp ózińdey, Kóriner tek jıynalısta, qonaqta. Otırıspada apaq - shapaq bolamız, Zor beremiz marapat hám araqqa. Sol zańǵar ǵoy Brejnevtıń tusında Erkeklerdi súyistirgen usınday...

3.

Al sen, bala, sál jasıraq bolsań da, Biziń menen sırlasıwǵa barsań dá. Meniń ushın ózgermeyseń ómirde, Kerderige hákim bolıp tursań da.

Júr qáne, bir jırtılısıp alayıq,

Tók tawına gúz kiyatqan qarsańda. Sen bir gezde shayır ediń «wo» degen.

Ózgerisler bolmay atır ne degen.

4.

Bir biymaza nazbiyke ǵoy shayırlıq,

Durıs islediń óz waqtında ayırlıp,

«Ónerdi úyren de jiyren» degendey, Heke talaq dese, berdiń qayıllıq. Yosh perisi ne buyırsa al maǵan,

Bas tartıwǵa mende joq hesh tayınlıq.

Kómpis bolıp, kónip ketken qusayman. Jep júrgenim joq biraq ta pushayman.

5.

Wa, shayırlıq! Sensiz sahra shóldeymen.

424

Bulaǵınan ishken sayın shólleyman. Hár saparı túsip ketse ushqınıń, Tamızıqtay janıp bolmay sónbeymen. Yosh perisi kelse, joytıp esimdi, Jandı qayda qoyarımdı bilmeyman. Biraq házir kim tiygizer ol qayırdı, Farrısınıp júrse kerek shayırdı...

6.

Eki zaman enshi alısqan bir waqta, Bir namentay shayır kelip bul jaqqa, Astan - kesten qılıp «qayta qurdı» ol,

Kóp kemeler shıǵıp qaldı qurǵaqqa. Sonda seniń aytqan ushqır sózińdi Jurt kúliser eske alıp hár waqta: «Dúnyanıń isine qalasań qayıl,

Shayırlar - sekretar, sekretar - shayır...»

7.

Máylidaǵı... He is bolsa, alladan, Qaraqalpaqqa kimler biylik qılmaǵan! Búgingi zaman basqa, zań basqa.

Hár shayır óz oyın ashıq jırlaǵan. Biraz jeri jaqpasa da zamannıń Usı jeri unańqırap tur maǵan. Erkin sóylep, erkin jazıw degendi

Kórip - bilip atırmızǵoy biz endi.

8.

Wa, erkinlik! Júrgen jeriń qut qanday! He bar seniń orınıńdı tutqanday?

Suńqar qustıń párwazı bar ózińde,

Tawǵa shıǵıp, taza hawa jutqanday.

425

Qayrawdaǵı ǵazday ediń baylawlı. Sál talpınsań, iyeń qabaq shıtqanday. Partiyanı jırladıq tek atam dep,

Tuwǵan eldi aytqızbadı - aw watan dep.

9.

Hár kisiniń bolar watan - anası, Óz watanın súyer adam balası.

«Watan qayda?», «Watan saǵan bilip qoy. Moynaq penen Muz teńizdiń arası.

Sol aralıq bári seniń watanıń»,

«Al mınaw - she, qaraqalpaq dalası?» «Onı mázi «tuwǵan jer» dep jırlaysań, Solay etseń, sen milletshil bolmaysań».

10.

O tuwǵan jer! Sen nelerdi kórmediń.

Kóp kórgenseń kúshlilerdiń ermegin. «Iskenderdiń shaqı bar» dep, qudıqqa

Hege adamlar baqırǵanın serledim.

Kúshlililerge qosıǵımdı bersem de, Senlik watan muhabbatın bermedim.

Seniń ıshqıń kewilge nur quyǵanday, Sútilmegiń saǵındırǵan Ziywarday.

11.

Jigitler bar, «óz watanım» degende,

Kóre almas awılınan basqanı. Watan maǵan at mińgizse egerde,

«Watanım» dep onı tilge baspadı. Dártke ushırap, qayǵı - hásiret shegerde, Bul topıraqqa tamıp kózden jasları, Ókingende, ógeysimey balasın,

427

Tuwılasań dese maǵan júz iret, Tek te usı jerde tuwılar edim. Jalań ayaq may topıraqtı shańǵıtıp, Barlıq soqpaǵıńnan juwırar edim. Burqıp aqqan ılay suwın Ámiwdiń Júzlerime súrtip, juwınar edim. Bunda tereń tamır urǵan terekpen,

Watan - maǵan men - Watanǵa kerekpen.

16.

Óz suwınıń boyın súymes qay terek, Sen tawımsań meniń arqa súyegen. «Jáyhun jaǵasında ósken bayterek» Dep baslanǵan gimnińdi súyemen. O suveren Respublikam, Watanım, Seni súyiw huqıwqına iyemen. Mustaqilliq - biyǵarezlik samalı Júzlerińdi jelpip turǵay mudamı.

17.

Oy, zaman - ay, kettiń - aw birden ózgerip, Keshe esitkendi búgin kóz kórip.

Sheshenliktiń seminarın ótkizdik,

«Qayta qurıw» emes, boldı ezbelik.

Gónelerin buzdıq, jańasın qurmay, Biraz waqıt is ornına sóz kelip. Úlken úy shańıraǵı kúyrelip qaldı, Ballar basqa shıǵıp, úylenip aldı...

18.

Qan shashırap qarabaqlar ashıldı. Mafiyalar jawızlıǵın asırdı.

428

«Bekkem birlik» bir zamanda ıdırap,

Bolıp ketti dúnya ulı - tısırlı. Biybastaqlıq, qımbatshılıq, qıtshılıq Turmıstıń bar bereketin qashırdı. Endi bolsa, biz kórmegen burında Baratırmız bir bazardıń jolında.

19.

Kórgenlerdiń aytıwınsha, bul bazar, Onda bolar «hákim bazar», «qul bazar». «Hákim bazar», - is bilermen, dáldalshı, Alıpsatar, sawdagerge pul bazar.

«Qul bazar» - bul jumıssız hám gedeyge, Arzan miynet, qımbat turmıs, pulǵa zar. Bul bazardıń óz zańı bar qıyamet,

Oǵan hátte tisi batpas húkimet...

20.

«Kelgen edik bul jerge dem almaǵa, Siyasattan az - kem sawa bolmaǵa». «Jutar hawamız da siyasatlanǵan, Tirishilik joq onı jutpay turmaǵa». «Durıs aytasań, bul siyasat hámmeni Úńildirip qoyıptı bir dáryaǵa!

Úmit penen tigilemiz oǵan kóp,

«Altın balıq» shıǵar eken qashan dep»...

21.

Tariyx túnep jatqan Tóktiń qalası, Sol áyemgi «jipek joldıń» jaǵası. Arameyshe jazıwların oqıwǵa Ele ilimniń kelmey atır shaması...

Altın gúzdiń azanında ház bergen,

429

Ayhay gúzdiń, tuwǵan jerdiń hawası! Jaslıq dáwirim jáne maǵan qaytqanday. Sen bul jerge hákimseń - aw aytqanday.

22.

Sen tuwmadıń xan tuqım ya tóreden, Húkimetti tirep turǵan óreden Balasısań qara taban diyqannıń, Shesheń seni bóz jórgekke bólegen. Hákim degen úlken hamal álbette, Hákim bolıp kórmesem de bilemen. Elewiretip ushar - ushar qusı bar, Sol keshegi raykomnıń kúshi bar.

23.

Jaǵday joq bir - birewge kúlgendey,

Jurttıń bilmegenin birew bilgendey.

Hákim bolıw ońay emes tap házir, Bayaǵısha shalqıp dáwran súrgendey. Jurt jawraǵan jetpesinlik kórpesin Basqa tartsań, ayaq tońıp búlgendey. Shamalı ǵoy senińdaǵı ayırmań, Qálem shaynap, bas qatırǵan shayırdan.

24.

Átteń, biraq jigitler bar ayırım. Eske salar bir esersoq bay ulın.

Búgin hákim, erteń «hár kim» degendey, El mápine az tiygizer qayırın.

Jurt bilmeydi, dep házlikke berilip, Tartpay minip júrmeliniń ayılın, Attan awnap túskeni bar qayırǵa...

Toba - toba, abıraydan ayırma!