Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

401

Qızlar ma, deymen, baratqan.

Aq Mashuktıń burımı órilmegen, Beshtaw oǵan talasıp, gúrildegen. Arshın tósli arıwdıń siynesindey, Qos órkeshli Elbrus dirildegen.

Taw bókteri betege, Kewilińe kim jetedi?

Jaslıq dáwran, bew shirkin,

Ótip ǵana ketedi-aw.

Qáytip súrseń dáwrandı, sóytip óter,

Qádirińe men jetpey, kimler jeter?

Siz benen sáwbet qurmay júrer bolsam, Kósh artında bir taylaq bosqa keter.

Abzal aǵam, Iyshanbay,

Qaraqalpaqtıń balası.

Mıń jigitti jıysamda-ay,

Sizdey bolmas shaması.

Qıpshaqlardıń qızları ziyrek keler, Iyne tikse, narısı iyrek keler. Qarataban Qaraqul atamızdıń Balasınday azamat siyrek keler.

Wa, Iysheke, Iysheke,

Alıstaǵı bawırım. Maqtanadı siz benen Ámiwdegi awılıń.

Jas mineziń kewildi kóteredi, Sizge bes qız tiygende neter edi? Iyshekeńdey jigitler kelmegende, Dúnya shirkin kewilsiz óter edi.

402

Wa, Iysheke, Iysheke,

Jigitlerdiń sultanı Uzaq bolǵay ilayım Ómirińniń urqanı.

Bew, sulıw qız, biz benen xabarlasqıl,

Dáwran ótse, sholpıńdı taǵalmassań.

Bal barmaqlı qolıńnan quy kımızdı,

Iyshanbayday jigitti taba almassań.

Oy, Iysheke, Iysheke,

Qılshıldagan boz bala.

Qızlar ketip baradı,

Ayda attı tez ǵana.

JOLLÍDAN SÁLEM

(Bir qız turmısqa shıǵıp ketkende onıń Jollı degen iytiniń aytqanı)

Adamlar ne degen biyádep bolǵan,

Kewlimde eskendey ızǵırıq samal.

Hege»ketemen» dep aytpadıń maǵan?

Qalay - qalay qızsań óziń, Ayjamal?

Sen ketkende sırtta júrip te edim,

Búytip keterińdi bilip pe edim.

«Qayda barasań?» dep úrip te edim,

Dawısımdı esitpediń, Ayjamal.

Bahram ákelgende men kúshik edim,

Qolıńnan sonsha ma sút iship edim.

Qabaǵan iyt bolar dep kútip ediń,

Birewdi qaptımba sirá, Ayjamal?

403

Bárhá seni qorǵap jaman kózlerden, Oqıwǵa qatnadım erip izlerden.

He jamanlıq kórdiń óytip bizlerden? Iyttiń kewlin túsinbegen Ayjamal.

Qulaǵımdı shımshıp ótkenińde de, «Patassań» dep tergep, sókkenińde de, Esikti ilmesten ketkenińde de,

Úydi baǵıp jatpadım ba Ayjamal?

Uyıqlap jatsam men dálizde pırıldap. Úy sıpırdıń pılesosıń dırıldap, Qarsılastım ba men sonda ırıldap?

Áste shıǵıp keter edim, Ayjamal.

Seni oylap juldız qarawlap shıqtım,

Kóshede iyt qoymay soraǵlap shıqtım. Qońısılardıń bárin aralap shıqtım,

«Eto ne xorosho!» bilseń, Ayjamal.

Adamlarday, iyt te iytke teń bolmas, Jaqsı iytler jaman dostan kem bolmas, Hár iyt ózi bolar, biraq men bolmas, Endi mendey iyt joq saǵan, Ayjamal.

Men qosıq jazdırdım shayırǵa aytıp, Kórsem, shalǵayıńnan oynarman tartıp, Meyli, kelmey - aq qoy bul úyge qaytıp, Barǵan jerde baxıtlı bol, Ayjamal.

405

Májbúrleyseń qattı sózge barmaǵa.

Tar gewdede bul ne degen kókirek,

Bunday kókirek jarasadı arbaǵa.

Ǵareziń joq adam kelgen waǵında, Sup-sur júziń jáne susayıp keter. Ózińnen kúshlini kórgen waqıńda, Jampańlap, ayaǵıń qıysayıp keter.

Kókiregińdi basıp sál-pál odanda, Ízǵarlanıp, bola berme ızalı.

Eń bolmasa, sóziń joq pa adamǵa

Sorap shekken sigarettey mazalı.

Jaman sóz ol pıtıra qorǵasınday, Quyı páslik etpe, menmenlik qılma. Tilińe saq bol - qalanıń qarǵasınday;

Awıldıń iytindey áwpildek bolma ...

Oktyabr 1994-jıl.

TUSAWLÍ KIYIK

(Músinshi Q. Joldasbekke)

Qara pıshaq qara tasqa

Janıp-janıp qayraladı.

Bul shiybuwın ayaqlarım

Nege shandıp baylanadı?

Ya bolmasa bul ayaqlar Jelden júyrik emespedi? «Miyrim» degen sóz qayaqta? Bar bolsa «qoy» demespedi.

Jeldey júyrik tórt ayaǵıń,

Eki ayaqlı jawızlarǵa

406

Qalay ǵana uslattıńlar,

Kózi qıyıp bawızlawǵa.

Miyrim joq-aw ırasında,

Bul insannıń balasında.

Mańırap júr ılaq genem,

Qay putanıń arasında?...

Iyul, 1991-jıl.

JÁNE KELDIM SENIŃ QÁBIRIŃ BASÍNA ...

Jáne keldim seniń qábiriń basına, Kelgenimdi bilmeseń de, bilseń de.

Óziń barda jetiw ushın qasıńa, Men asıǵar edim qayda júrsem de.

Álle qanday kórip basqa baǵlardı, Kewil qusım ushsa sayran etiwge,

Dárhal-aq saǵınıp arzıwlı yardı, Talwas eter edim saǵan jetiwge.

«Shayır, usaydı ǵoy sende yosh barǵa!» Dep kúlgen júzińe men edim háwes. Sol óziń sıypaǵan qara shashlarǵa Qıraw tústi, biraq gáp onda emes.

Gáp sonda: sen bizdi taslap ketkeli,

Adamlar ózgergen, zaman ózgergen.

Darǵası biyráhim ájel ótkeli,

Arǵı júzge ketti talay kóz kórgen.

Adamlar ózgerdi, zaman ózgerdi,

Men qalay ózgermey kalayın sonda?!

Oylamaǵan islerdi de kóz kórdi.

Táǵdir burdı atımdı ózge bir jolǵa.

407

Bundayda kóbeyer pándi-úgitler,

Aqılǵa kóp ergen adasar eken.

Ómirlik joldası ólgen jigitler, Qızlı úyge qarap jılasar eken.

Gúzgi kesh. Ízǵırıq. Túspekte gewgim. Sharshadım, sandalıp jalǵız júristen. Bir keshte aynasın qaqsam birewdiń, Kúlki hám muzıka esitildi ishten ...

«Jańarar» dep edi súygi-muhabbat,

Jańarmasa kerek ol bir túyirde.

Bosatıp jibergen iyesi joq at,

Bası batpas eken bóten úyirge.

Kóplerdiń qústanı qılǵanı azday, Bálkim, sen de bizge taǵne eterseń? Tobınan ayrılǵan torala ǵazday, Sonda nege óziń taslap keteseń?

Bazda men sıymayman bul keń álemge, Sırtlay qaraǵanǵa joqtay ármanım.

Ne dep turǵanımdı esiteseń be?

Men seni, men seni... saǵındım, janım.

Tek sen qas-qabaqtan ańlar ediń de, Keshir, gúbirlenip dártimdi ayttım. «Suwıqta jalańbas turma» dediń be?

«Qayt úyge» deyseń be? - Al, onda qayttım. 1-noyabr 1990-jıl.

SOŃǴÍ XAT

Jansız sulıw jatar qanǵa boyalıp.

Adamlar juwırısıp keler daladan.

408

Sıbırlap atqanday shala oyanıp:

«Tiymeń ol kisige, ol jaqsı adam».

Únsiz qaldı xattı oqıp kórgenler:

«Eger bir is bolsa usınnan maǵan,

Kúyewime ayıp tarıp júrmeńler.

Tiymeń ol kisige, ol jaqsı adam.»

Erkektiń kóz jası tamıp sarǵayǵan Sol qaǵazdı ashıp oqısam, mudam - Bir muńlı sıbırlı esitiler maǵan: «Tiymeń ol kisige, ol jaqsı adam ...»

May, 1989-jıl.

MAZLUMXAN ELINDE KÓRDIM BIR JÁNAN

Mazlumxan elinde kórdim bir jánan,

Qıyal etsem, húrden ziyada keldi.

Bir ash búlbil sayrap kewlimde mudam,

Qayta bastan tilim góyaǵa keldi.

Júzleri munawwar aspanda aydan,

Ay menen juldızdan bizge ne qayran?

Sup-sulıw ılaǵın ertken bir jáyran,

Jaman kózden awlaq uyaǵa keldi.

Kózlerime ısıq, xojanıń eli,

Jáyhun jaǵasında ırǵalǵan gúli

Qıyalım sol yarǵa kewil bólgeli,

Atın talǵa baylap, piyada keldi

Kiygeni xanatlas, zerbalak lazım,

Hár mıyıq tartqanı bizge lawazım.

Jańadan jalǵanıp úzilgen sazım,

Qaytadan háwijli namaǵa keldi.

409

Hámirede – Xansayat, Ǵáripte - Sánem, Miyribanlıq etkey bizge de iyem.

Íshqı dápterine tebiretsem qálem,

Gúlden keyin tilim saraǵa keldi.

Jeri jánnet mákan, miywalı baǵı, Xoja – seyitlerdiń gózzal urpaǵı. Bir gúldiń ıshqında janların jaǵıp, Ashıq Ayaz siziń araǵa keldi.

Sentyabr, 1993-jıl.

** *

Men seniń kewlińdi qabartqan kúni Ózimdi sezemen dúzde qalǵanday.

Ráhát jáne taslap ketedi meni, Dalbayǵa kelmegen úrkek tarlanday.

Insan ómiri degen biymaza máwsim,

Olsız da onda az shuwaqlı kúnler. Kewil – aǵıp turǵan bulaq-dı bálkim, Parıqlamay tas atar oǵan hár kimler.

Jańsaq isler ókindirer izinen, Súymesem, men bulay sózlemes edim. Tabılsa dáryanıń bergi júzinen,

Arǵı júzden seni izlemes edim.

Kewil kózgimde tek seni kóremen, Hasla qıyanet joq onda tamshıday. Seni qapa qılsam, jawrap júremen,

Dúzde kúkirt shóbin tawısqan ańshıday.

22-mart 1996-j.

410

QARLÍǴASH

Jaslay janǵa jaqın eń sulıw tilde Kúyip-pisip, sayrap turǵan qarlıǵash! Ne dep turǵanıńdı túsinbesem de, Maǵan dárkar emes sen ushın dilmash.

Insanǵa úyirsek qussań ázelden, Sulıw súwretiń bar kálem sızǵanday. Qanatlarıń qayshı menen gúzelgen Pákligińe perishteler qızǵanday.

Ne degen jaǵımlı názik hám kórkem

Til menen sayraysań ketkenshe esiń. Beyish hawazınan ilhamlanıp sen, Oqıysań «Leylatul qadir» súwresin.

Namrud firǵawnnıń gúlxanı janıp, Aspanı-falekti jalınlatqanda, Payǵambardı úlken saqpanǵa salıp,

Gúrlep janǵan ot ishine atqanda, -

Sen suw tasıp kirttay tumsıǵıń menen, Otqa suw sepkenseń shırıldap júrip. Payǵambar eljirep shın júreginen, Saǵan duwa qılǵan bul isti kórip.

«Hak niyetiń menen atkarsań qalıs, Jaqsılıqtıń úlken-kishisi bolmas», Degen ibratlı sóz ázeliy tanıs

Sonnan qalsa kerek bizge, qarlıǵash.

Sáwirdin, samalı menen báhárde Áynegimnen kirip keler ediń sen.

Tamnıń aǵashına, qáwipsiz jerge Jubaylasıp uya salar ediń sen.