Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

381

Berer kóp uzamay nátiyjelerin.

Hár kim niyetine bola is kórer,

Áwmet tileymen men islerińizde.

Bir qız erge shıqsa, qırq qız tús kórer, Jaqsı túsler engey túslerińizge.

Nókisten men sizdi ańsap kelmesem, Kelip, táńiri sálemlerin bermesem, Doslar menen erteńgi kún ıshqında, Mustaqilliq maydanınan júrmesem, - Men Tashkentti saǵınaman kórmesem.

26-yanvar, 1993-jıl

KÓZLERIMNIŃ AǴÍ-QARASÍ QÍZLAR

Birewleriń - qızım, biriń - qarındas,

Kózlerimniń aǵı-qarası qızlar.

Sizlersiz dúnyanıń qızıǵı bolmas,

Jalǵan emes, gáptiń ırası, qızlar.

Sizge arnalar bul qosıǵım meniń,

Sallanısıp júrgen qız benen kelin.

Gúl egiwdi qoyǵan qaralpaq elin,

Gúllendirip turǵan lalası qızlar.

Apaylar, jeńgeyler, qurdaslar hám de Qaharman analar otırǵan tórde.

«Waqtında qız boldıq» - deser bári de, Qashıq emes gáptiń arası, qızlar.

Sizlersiz jaynamas ómir gúlzarı,

Shahsánem Ǵaribtiń shın ahıw-zarı.

Hár jigittiń bolar súygen dilbarı.

Hár adamnıń bardur anası, qızlar.

382

Tariyxıń baslanar Hawa eneden.

Piyriń Biypatpadan alǵan ónegen. Ayday jamalına juldız túnegen, Ashıqlar kewliniń quyashı qızlar.

Birisi Arıwxan, biri Aqsholpan,

Zamanında eldiń uranı bolǵan. Láyli, Zulayxalar dástanda qalǵan, Muhabbattıń biybi zadası qızlar.

Barshın ótken Alpamısqa opalı, Nadira ǵazzeli zawkı-sapalı,

Qız Jipektiń kósh baslaǵan toparı. Dańqlı sulıwlardıń urpaǵı qızlar.

Násiyat bereyin desem sizge men. Házir aqıl almas birew-birewden, Sonda da aytayın sezgenlerimnen, Kerek jerin alar shaması qızlar.

Men sizge taqbayman eski uǵımdı,

Házir dáwir eskilikten shıǵındı. Jarasıqlı zamanıńa búgingi Ádep-ikram jolın tutıńız qızlar.

Ata-anamız bizge erik berdi dep, Erkin jasaytuǵın zaman keldi dep,

Baspaqlardıń jibin basqa túrdi dep, Qudaydı umıtıp ketpeyik, qızlar.

Qızlarımız kópdur báhár gúlindey, Sulıwlıǵın járiya qılmas bilinbey. Aqıl-zeyni shıńqobızdıń tilindey, Sol qızlardan órnek alayıq, qızlar.

Meyli súrme shekiń, tulım qoyıńlar,

383

Meyli shashtı kesip, burım qoyıńlar.

Másele shashta emes, basta degen bar,

Jarasıqlı jaǵın oylayıq, qızlar,

Meyli tırnaqlardı boyań qınalap, Biyik ókshe kiyiń nálin sınalap. Hesh adam min taqpas ayıpqa sanap, Ersi kórinbese bolǵanı, qızlar.

Quday bergen sulıwlıqtı burmalap, Plastmastan kirpik qoyıp súrmelep,

Qasları mańlayǵa qaray órmelep, Suw tawıqtay súmireymeyik, qızlar.

Ózińdi bilmeyseń, bazda ózleriń, Boyawsız-aq sulıw ayday júzleriń. Quwırılǵan shimishkidey kózleriń, Girtiyip ketpesin súrmeden qızlar.

Evropadan úlgi alamız desip,

Musılmannan orıs bolamız desip, Dizeler hárriyip, yubkanı kesip, Quyrıqsız bódene bolmayıq, qızlar.

Rok - konсert áwiretin ashqanday, Tap jillixanadan jańa qashqanday,

Qıshqırar ayaǵın ógiz basqanday, Soǵan júdá háwes bazı bir qızlar.

Bolamız dep qattı mádeniyatlı, Jek kórip ana til, ádebiyattı, Óz xalqıń aldında bolıp uyatlı,

Tildi burrańlatıp sóylemeń, qızlar.

Sulıwlıqtan biz qalmayıq páste dep,

Jańa áwlad alar bizdi eske dep,

384

Xalqıń mıń jıl kiyim tikti kestelep, Jaraspas pa edi kiygende, qızlar?

Túrkmen qızlarında bar jaqsı órnek, Keten kóylek kiyip sallanıp júrmek, Modalar baltırdan joqarı órlep. - Ketkende de olar buzbadı, qızlar.

Násiyattı qoydım endi tuwarıp,

Júrmeń gene gáp dep, kewilge alıp.

Eskiniń hámmesin joqqa shıǵarıp, Jetpis jıl jańalıq quwǵanbız, qızlar.

Ótmishtiń janıwlı oshaǵın kósep, Ata-babamızdı kóp kıldıq ósek. «Kommunizm» qurıp shalqıymız deseq, Bul qıtker zamanǵa tap boldık kızlár.

Ayayman sizlerdiń uyımıńızdı, Qız ballarǵa kerek buyımıńızdı, Kiymey, tálimsigen kiyimińizdi

Qırq bahasın berseń tabılmas, qızlar.

Qayta quramız dep júrgen danalar,

Qılmısınan qashıp, basın panalar. Bos dúkan awzında bayǵus analar Sandalıp júrgenin ne derseń, qızlar.

Bunday boladı dep kimler tús kórgen, Quyqań juwlap turar baz bir islerden, Qız dáwiri qıyın waqqa dus kelgen,

Sınıńızdı buzbań, qaraǵım qızlar.

Zaman búytip turmas, keler kelege, Az-kem sabır etip turıń ele de, Ótip alsaq bazar degen bálege,

386

Kózge súrme qılar izlerińizdi.

Hám alım, hám danısh, diyqan edińiz,

Begligin buzbaǵan sultan edińiz,

Kishipeyil, gózzal insan edińiz,

Altınǵa qaplayıq sózlerińizdi.

Kim tas atsa, tawdıń barıp qasına,

Atqan tası túserler óz basına ...

Xalıq jıynalıp húrmet toyxanasına,

Qádirdanlık áylep, yad eter sizdi.

Sizdi kim mingizse bálent mármerge,

Onıń ornı bolar bárhama tórde, Ózińiz azatlıq ańsaǵan jerde, Biyǵárez Watanıń yad eter sizdi.

Dúnyaǵa dańq jayǵan ózbek elleri, Ǵumshalap ashılǵan ıǵbal gúlleri,

Jańa dáwran mustaqilliq jelleri

Máńgi jelpip turǵay júzlerińizdi.

BUL QALANÍŃ KÓSHESINEN JÚRGENDE

(Nókistiń 60 jıllıǵına)

Bul qalanıń kóshesinen júrgende,

Bilinbeydi toqlıǵım ya ashlıǵım.

Eske túser gúwlep ótken jaslıǵım,

Bul qalanıń kóshesinen júrgende,

Qaysı jaydı qanday waqta qurǵanın,

Qay kóshege qashan asfalt urǵanın,

Yad bilemen qaysı terek qaymanda

Qay báhárde qansha japıraq salǵanın.

387

Nókis dese qozıp qeter delebem,

Kóp jırladım, jırlayman da ele men. Jer jáhánde bul sháhárge usaǵan

Qala tapbay, bárha qaytıp kelemen.

Qalalar bar biz kórgen hám kórmegen,

Xalqı sıymay qara suw bop terlegen. Onda adamlar jasap turıp bir jayda,

Ómirinshe qońsıların bilmegen.

Bizde úy joq kúndiz ilip otırǵan, Apaq-shapaq jaynap kúlip otırǵan.

Arǵı basta kimniń iyti úrgenin, Bergi basta hámme bilip otırǵan.

Bul qalanıń aeroportı ishinde, Zilzila bar hár laynerdiń kúshinde, Biraq bazar degen bále shıqqalı Samoletsız tús kóremen túsimde ...

Sháhárler kóp málim dúnya júzine, Hawa jutsań, tútin urar kózińe.

Alıp qoyama dep álle birewler, Zavod, fabrika qura bergen ózine ...

Bul qalanıń dım basqasha halları,

Shań bolsa da, taza hawa jolları. Tek Araldan esken duzlı samallar

Shırqımızdı buzdı sońǵı jılları.

Taxiyatas ele jaqın qonajaq, Xojelige jáne kópir salajaq, Bul úshewi keleshekte qosılıp.

Budapeshttey úlken sháhár bolajaq.

388

Qattıaǵardan Qızketkenniń saǵası, Qutlı qonıs bolǵan Ámiw jaǵası,

«Aǵam barda arqam tamda» degendey, Ullı Tashkent onń ǵamxor aǵası.

Jigit dáwiri áyne alpıs jasında, Úrgenishi, Tashawızı qasında. Buxara hám Samarqandtan úyrengen Tálimat kóp bul Nókistiń basında.

Arqamızda Qızılorda aǵayin,

Ózbek, qazaq, túrkmen, qırǵız, noǵayım. Tuwısqanı kóp xalıqpız baxıtlı,

Bir qosıqqa qaysı birin tıǵayın.

Awzım barmas bul Nókisti jas dewge,

Kóshelerin jer dewge ya tas dewge.

Almasbayman dollar tósep qoysa da,

Parij, London, Vashington, Máskewge.

Wa Nókisim, sen pitpegen jırdaysań, Áynegimnen tańda túsken nurdaysań. Hár toyıńdı prezident qutlıqlap, Dúnya turǵanshelli jasap turǵaysan.

Noyabr, 1992-jıl.

SHOPAN XALQÍ - SHÍNÍQQAN SHÓL PERZENTI

(Taxtakópir qoyshılıq sharwalarınıń Biysen bulaqtaǵı bas qospa keńesinde oqılǵan qosıq)

Kásiptiń jamanı joq shıǵar bálkim,

Miynettin mańlay teri tamar altın,

Qızıl qumǵa qoy jayıp, qozı tergen,

Men súyemen elimniń shopan xalqın.

389

Bárqulla oǵan húrmet etkim keler,

Sıy kórsetip, kewline jetkim keler,

Olardı kórsem, qoyıp sóz aydawdı, Qoy aydap, Shopan bolıp ketkim keler.

Tınbas ol damıl tawıp jamǵır, qarda, Betegeli bel, otlaq jasqalarda,

Shopannıń mashaqatlı mashqalası,

Men bilsem, joq-aw deymen basqalarda.

Bir tınbas jazı menen, qısı menen, Oynama bul sharwanıń isi menen, Qalada soyıslıqqa bir qoy baqsań, Zır juwırtar úyińniń ishi menen.

Kún ısıp, birde suwıp, birde jawıp, Qoy degen juwas malǵa bári qáwip. Bir shopan júzlep, mıńlap qoy baǵadı, Báriniń basın jámlep, babın tawıp.

Shopannıń bos waǵı joq bel tayanǵan, Kesh jatıp, tawıqtan da erte oyanǵan, Balası qıymıldaǵan júkli anaday, Dóńbekship, tún uyqıdan tórt oyanǵan.

Mal degen el baylıǵı tınıp turǵan, Eti qaynap, qaymaǵı uyıp turǵan. Ógey áke minezli qatal tábiyat,

Shopandı shól qoynında shınıqtırǵan.

Qoy barda qonaq-kútilip, toy sawılar,

Turısı bereket ǵoy, oy janıwar! Ázelden Adam ata jaqsı kórgen, Beyishtiń malı ǵoy bul qoy janıwar.

Mına bir bazar degen zaman keldi,

390

Ótkeli jaypawıtsız, jaman keldi, Malı bardıń háli bar degendeyin, Qanday bazar bolsa da shamań keldi.

Biysen bulaq suwları sıńqıldaǵan. Eńbegiń eń baylıq ǵoy ıńqıldaǵan,

«Qara kól palto áper - dep – aukсionnan», Qızları millionerdiń qıńqıldaǵan...

Paxta hám salı egeyik diyxan bolıp, Bir jaqtan qoy baǵayıq shopan bolıp, Ash-jalańash qalmaspız, quday berse, Peyli keń Qaraqalpaqstan bolıp.

Aǵayin oyda ózbek, qırda qazaq, Tuwısqanı kóp adam kórmes azap. Bereket hadal eńbek, tatıwlıqta, Dúzelip keter sóytip zaman ózi-aq.

Tiyse de mına zaman zeynimizge, Bizge endi qaytıw joq keynimizge,

Elimniń shól batırı-shopan xalqı,

Qudayım bere bergey keń peylimizge!

Qoldan kelse, kewlińdi tabar edim, Bulaq bolsam, men sizge aǵar edim. «Shopan ata» degen bir orden islep,

Bárińniń óńirińizge taǵar edim...

18-iyun, 1992jıl. Biysen awıl.

POEZIYA JULDÍZÍNA

Jıllar asaw attay, bizdi uzaqqa

Alıp qashıp barar keshi-kúndizi,

Jerde janǵan otlar sóner, biraqta