Ibrayım Yusupov - Ómir saǵan ashıqpan

361

Biriń bas sawǵalap qashtıń uzaqqa, Biriń otır seni taydırǵan taxta. Ádilliktiń sotı qurǵan duzaqqa Túspeymiz dep, tapqan sharań usı ma?

Daǵdarıstan shıqsaq daǵıspay aman, Bazarǵa ótermiz, dúzleser zaman.

«Qayta qursaq, bolar bir shadlı dáwran»,

Dep súrgizgen dáwranlarıń usı ma?!

BAZAR JOLÍNDA

Bázergen malısız bazar qızar ma, Kárwan júgin ánjam etiń, jigitler. Endi hámme biz shıǵamız bazarǵa, Bazarıń insaplı bolǵay jigitler.

Kópten beri barmay bazar-osharǵa,

Turmısımız aylanıptı nasharǵa, Sózden dańǵırlatıp aydap bos arba, Aqılgóy bolǵandı qoyıń jigitler.

Bazarladıq Xojelini, Shımbaydı, Biz burında kórgenbiz be bundaydı? Sarsıq sózden qulaǵımız shıńlaydı, Jer júzi gáp eter bizdi, jigitler.

«Shırtım» oynap, shıǵıp qaldıq oyınnan, Qudaydı umıttıq bárha sıyınǵai.

Suw emes, sóz aqtı Túyemoyınnan. Jalǵan wádelerden toydıq, jigitler.

Awızbirshilik qashtı kem-kem aradan,

Hár kim ózin jurttan bilgish sanaǵan. Miy shayılıp ketti «warra-warra» dan,

362

Bunıń aqıbetin bergey, jigitler.

Hár bilgish ózinshe siltep bir joldı,

Basshı aytsa, qosshı quplamas boldı. Bos uslaǵan qamıs qıyǵanday qoldı,

Hámme «demokrat» boldı, jigitler.

Piter emes bilgishlerdiń aytısı, Bazar musallatı jurttıń qayǵısı. Bilgir sanap júrgenlerdiń qaysısı, Jol sańlaǵın tabar eken jigitler.

Jılan jalaǵanday dúkanlar kepti, Iygen jelinlerdi suwalıp ketti. Temeki tartqanlar nasbayǵa ótti,

Sawdagerdiń qolı keldi, jigitler.

Jumıs qaldı, aytıs bazarı qızdı, Birew joybarlasa, birewler sızdı. Eplep júrip turǵan mashinamızdı Buzıp taslap, jayaw qaldıq, jigitler.

Kóligi bar eller saltanat tutıp,

Ústimizden ótip atır shańǵıtıp. Jayaw bazarlaymız endi shań jutıp, Bóten ilajı joq bunıń, jigitler.

Biraq endi izge qaytıp ta bolmas,

Attıń basın keyin tartıp ta bolmas.

«Qayda baramız?» dep aytıp ta bolmas, Táwekel qayıǵın mindik, jigitler.

Bul sonday ájayıp bazar bolajaq,

Jáhán sawdasına barın salajaq. Ádalatlıq tárezisin qurajaq,

Biziń bezben dártke aspas, jigitler.

363

Bul bazarda ótpes eplemey zatıń,

«Jeńimpaz» atanǵan sıy-marapatıń, «Konkurenсiya» der jarıstıń atın, Sol jarısqa shaylanıńlar, jigitler.

Tálli-pálli islep aldap kelgenler,

Xalıqtıń esabınan dáwran súrgenler, Shappat penen júz qızartıp júrgenler, Bul bazarǵa kire almas, jigitler.

Bilim, zeyin menen uzaqtan sholıp, Bul bazar tártibin atqarsaq tolıq, «Mersedes» minerseń millioner bolıp,

Súre alǵanǵa dáwran keldi, jigitler.

Gúrshiń - dollar bolar, paxtań - aq altın, Suw bolsa, jer - anań asırar xalqın.

Mal baqsań, bul bazar kóterer narqın, Bardamlını bazar súyer, jigitler.

Satarmanǵa bermes onsha jábirin. Alarmanǵa júrgizer óz hámirin, Hátte mármer tasıń, boyan tamırıń Qıp-qızıl valyuta bolar, jigitler.

Bizler paxta satsaq, Sibir - ormanın, Qazaqstan súzer biyday qırmanın.

Qawın satsań, shıtırlaydı shırwanıń, Nitratsız nayshalatsań, jigitler.

Bayaǵıday qosıp jazıp paxtanı, Uslap qalmas xalıqqa dárek aqshanı. Bul bazardıń basqa bolar qaqpanı.

«Bankrot» der ol qaqbandı, jigitler.

364

Kómeshke kúl tartsań eger górqawsıp,

Jeńildiń ústinen barsań jalqawsıp,

Qaraqalpaqshılıq qılsań albawsıp,

Bul bazar pánt berer bizge, jigitler.

Joqarǵılar bul bazardı jaqtırmas,

Wáde berer, Aralǵa suw aqtırmas.

Burınǵıday buyrıq kútip taq turmas,

Bul bazardıń óz zańı bar, jigitler.

Pullıǵa - may, pulsızlarǵatortası,

Juqalıq etip tur jurttıń qaltası.

Mafiya hám sawdagerdiń mańqası

Qashshan bul bazarǵa kirdi, jigitler.

Bul dúnya degeniń bir qızıq bazar, Mal ótimli bolsa, sawdası qızar. Tezirek barǵaymız oǵan biyhazar,

Bazarıń insaplı bolǵay, jigitler!

Mart, 1991-jıl.

MUSTAQILLIQ MAYDANÍNAN ÓTKENDE

Búgin Ámiw bolıp aqqım keledi.

Arǵımaq at bolıp shapqım keledi.

Búgin óńirine ózbek aǵamnıń

Kewlimnen gúl úzip taqqım keledi.

Nawayı, Berdaqlar dástan bitkende,

Babur tárki watan qılıp ketkende,

Mashrab ǵazzelleri páryad etkende,

Oyǵa alǵan maqsetine jetken be?

Babalar ruwhı keshti oyımnan,

Mustaqilliq maydanınan ótkende.

Aqmal, Allayarlar atılıp ketkende,

365

Jawlar Qadriydi qatl etkende,

Sharafatlı insan uyqısın buzıp,

Qábirinen shıǵarıp alıp ketkende...

Bári kóz óńimnen ótkendey boldı,

Mustaqilliq maydanınan ótkende.

«Aq altınnan tawday qırman pitkende,

Onı jat kárwanlar alıp ketkende, Sen oyshań súyenip awır ketpenge, Únsiz turıslarıń eleslep ketti, Mustaqilliq maydanınan ótkende…

Seniń ruwhıńdaǵı mártlik, danalıq

Jańa dáwran jolın tapbaǵı lazım.

Biyik insanlıǵıń dúnya tán alıp,

Jáhán minberinen shıqsın hawazıń.

Kewil talwas etip, ilham yosh urar,

Miyrim suwı menen tolǵanday Aral,

Eser bir ájayıp jaǵımlı samal,

Mustaqilliq maydanınan ótkende.

Ózbekstan - Kúnshıǵıstıń Sholpanı, Kóp qıyın jollardan óterseń asıp. Biniyad tawıp azat insan ármanı,

Jolıńdı jaqtırtar ıǵbal quyashı.

«Qutlı qádemińe hásanat!» diyip, Qan-qardash xalıqlar qol berip qolǵa, Qara qalpaǵımdı shalqayta kiyip, Janıńda baraman bul ullı jolda!

22-avgust, 1992-jıl, Tashkent.

366

JUBATÍW

(«Qulaǵım esitpeydi, kózim girew tarttı» dep nalıǵan bir yashullıǵa)

«Esitpeydi» dep nalıma qulaqqa, Onda turǵan hesh gáp joq arsınǵanday. Bul kúnde sonday sózler aytılmaqta, Esitkish qulaqlar da sarsılǵanday.

«Kózlerim girew tarttı» dep ókinbe, Onda gáp joq, qısınıp, bekingendey, Bul topalań dúnyada usı kúnde Qızıq joq kórmedim dep ókingendey.

PAYǴAMBAR JASÍNDAǴÍ ADAMǴA

Sen endi payǵambar jasına keldiń,

Burınǵıday biypul dáwranıń bolmas.

Katqudalıq istiń basına keldiń,

Jaslardıń qılıǵın qılǵanıń bolmas.

Jas miner, kúsh qaytar, tolısar aqıl,

Atızlar jalańash, jıynalar daqıl.

Kórer kózge ersi jáne namaqul

Islerdiń basına barǵanıń bolmas.

Hawlıqpay hawalap ushar alasar, «Sabırlı qus» dep jurt oǵan qarasar. Parasat belbewi saǵan jarasar,

Shurt minezlik áylep, sınǵanıń bolmas.

Áwel rasúlilla-alayhissalam

Haqtıń birligine keltirdi iyman.

Tuwrılıqtı súyer haqıyqat mudam, Hiyle menen joldı burǵanıń bolmas.

367

Birewler - ateist, birewler - dindar, Bul sózden birazdıń qulaǵı shıńlar Payǵambar jasına shıqpaǵan kim bar? Kewilge menmenlik alǵanıń bolmas.

Hiyle menen sumlıq ekewi egiz,

Tórtti tórtke qossań shıǵarmas segiz, Haslına tartadı túbinde negiz, Negizi joq gápti aytqanıń bolmas.

Jaqsılıq gúlxanın jaǵa bilmeseń, Durıslıqtıń jolın taba bilmeseń, Takabbırlıq tuwın jıǵa bilmeseń,

«Haqpan» dep, aybaraq urǵanıń bolmas.

Ne is ótse ótti jaslıq shaǵıńda, Nápsińdi tıy sen endigi jaǵında.

Bul muqaddes jasqa kelgen waǵıńda, Elewirep teris qaytqanıń bolmas.

Ótken islerińe táwbe qılmasań, Gúzarıńdı tuwrı jolǵa salmasań, Hújdan múlkin házir qayta qurmasań, Aqırette qayta qurǵanıń bolmas.

Iyul, 1991-jıl.

BEGLIGIŃDI BUZBA SEN

Bar bilgeni awzında.

Sawdıraq qaraqalpaǵım.

Jan sáwlesi kózinde,

Jawdıraq qarakalpaǵım.

Kewili keń maydanday,

Tamǵa juldız jayǵanday.

Pisip turǵan naymanday,

368

Gewdirek qaraqalpaǵım...

Zaman barar ózgerip, Esitkendi kóz kórip. Arbanıń jaman jerleri Oy-shuqırǵa gez kelip, «Tartpaydı - dep - tabanlap,» Atıńdı urma, jamanlap. Bunnan da jaman jollardan

Janıwar ótken hamallap. Awmastırma yabıńdı Ayǵırǵa, qaraqalpaǵım. Adamsań ǵoy sabırlı, Qayǵırma, qaraqalpaǵım.

Tariyxtıń talay ótkelin

Sal minip keship ótkeniń Yadıńda ma? Sonda da Ayaqqa ıǵıp ketpediń. Jabıǵıńdı jel túrip, Úzigińnen sel kirip. Ańsaǵansań ǵoy quyashtı, Bult artına telmirip

Keldiń ǵoy sóytip kelege, Qızba, qaraqalpaǵım. Begligińdi ele de

Buzba, qaraqalpaǵım.

Hesh qashan sen hesh kimniń Bolmaǵansań erkesi. Hámme sennen úlkensip, Gújireyter eńsesin.

Insannıń peyli buzılsa, Shoshqanıń bolar gúrkesi.

«Ash adam urısqaq» degendey, Suw kótermes sirkesi.

369

Ján-jaqta jánjel, arasat,

Qublası joq arqanıń.

Bundayda aqıl-parasat

Dánin ek, qaraqalpaǵım.

Bir kózdi bir kóz jegendey,

Tákabbırsıp atlasıp,

«Qay balasań?» degendey,

Aǵayin ketti jatlasıp. Qızıwı ketip doslıqtıń, Suwısıp barar qatnasıq. Júzleri kúlip jıltırap, Ishleri turar sotlasıp. Erme jurttıń sózine, Julma gúldiń jarpaǵın. Bir yaratqan ózińe

Yar bolsın, qaraqalpaǵım.

«Alǵa bas, alǵa, alǵa!» dep, Artımızǵa qayırdı.

«Aq altın ber elge!» dep,

Teńizimizden ayırdı. Qurırda bayǵus Araldıń Dúnyaǵa dańqı jayıldı. Boztorǵayday shırlattı Shının aytqan shayırdı. Tar jolǵa tursań dus kelip, Dana bol, qaraqalpaǵım. Ózińe óziń kúsh berip, Pana bol, qaraqalpaǵım.

Jerdiń tilin bileseń,

Haslı diyqan xalıqsań.

Maldıń tilin bilesen,

Sharwaǵa da alıqsań.

Hadal miynet islewde

370

Qashan harıp-talıpsań? Ózińdi óziń asırap,

Qol jaymaysań tarıqsań. Qonaq kórseń quwjıńlap, Suwǵa kirgen balıqsań.

«Aǵamlar ótsin dep» júrip, Esik bette qalıpsań...

Jesir úydiń qızınday, Jaraspaydı jaltaǵıń. Shıyratıp esken shıjımday, Shıyraq bol, qaraqalpaǵım.

Tartınshaq jolı jińishke, Sarsılma, qaraqalpaǵım.

Aralasıp kir ishke.

Tartınba qaraqalpaǵım!

Noyabr, 1991-jıl Tashkent.

OŃBAǴÍRLAR SATTÍLAR SENI

(Aralǵa)

Ólgen náresteniń bas ushında Óksip - óńsip jılaydı ana. Sırtta, ashıq ayna tusında Bozlar bir botasız árwana.

Dárti menen usı ekewiniń

Kókte quyash órtenip atqanday,

Bir azalı joqlawdıń úni

Bar álemdi muńǵa tartqanday.

Aral, Aral! Sen keshir bizdi. Sorımızdı sorlatqan elmiz.

Írıs qazanı - teńizimizdi Qúpá - kúndiz urlatqan elmiz.